به گزارش بخش استانها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از بیرجند، خانه تاریخی تاجور خوسف در هفته فرهنگی این شهرستان، میزبان نمایشگاهی از صنایعدستی و هنرهای بومی شد؛ نمایشگاهی که در آن، معماری هوشمندانه خانههای قدیمی، شیوه زندگی گذشتگان و هنر تولید پارچه از پنبه طبیعی مله در معرض دید علاقهمندان قرار گرفت.
در میان کوچههای قدیمی خوسف، خانههایی وجود دارند که هنوز نشانههایی از سبک زندگی، باورها و هنر مردمان گذشته را در خود حفظ کردهاند. بناهایی که معماری آنها تنها برای سکونت شکل نگرفته، بلکه حاصل شناخت دقیق شرایط اقلیمی، رعایت حریم خانواده و پاسخ به نیازهای اجتماعی بوده است. خانه تاریخی تاجور یکی از این بناهای ارزشمند است که همزمان با هفته فرهنگی خوسف، فرصتی برای معرفی بخشی از میراث معماری و صنایعدستی این شهرستان فراهم کرده است.
ملیحه ولیزاده، صنعتگر میراث فرهنگی شهرستان خوسف، در گفتوگو با خبرنگار تسنیم با اشاره به ویژگیهای معماری خانه تاجور اظهار داشت: این بنا از خانههای قدیمی متعلق به خوانین خوسف است و ساختار آن نشاندهنده توجه گذشتگان به حفظ حریم خصوصی خانواده و سازگاری با شرایط اقلیمی منطقه است و در ورودی خانه فضایی به نام «هشتی» قرار دارد که در گذشته محل مراجعه کشاورزان، دامداران و افرادی بود که برای انجام امور و حسابوکتاب به صاحبخانه مراجعه میکردند.
وی ادامه داد: طراحی هشتی بهگونهای بود که مراجعهکنندگان بدون دید مستقیم به حیاط و بخشهای خصوصی خانه، میتوانستند امور خود را انجام دهند؛ موضوعی که اهمیت حفظ حریم خانواده را در معماری سنتی خوسف نشان میدهد.
این صنعتگر میراث فرهنگی با اشاره به ساختار حیاط مرکزی خانه گفت: پس از عبور از هشتی و راهروی ورودی، حیاطی قرار دارد که با حوض، باغچه و اتاقهای مختلف، جلوهای از معماری اصیل منطقه را به نمایش میگذارد و خانههای قدیمی با برخورداری از فضاهای تابستاننشین و زمستاننشین، متناسب با شرایط آبوهوایی طراحی میشدند و معماران با شناخت جریان باد و جهت تابش خورشید، تلاش میکردند آسایش ساکنان را در فصلهای مختلف تأمین کنند.

مطبخهای قدیمی و ابزارهای سنتی پارچهبافی
ولیزاده با اشاره به دیگر بخشهای خانه تاریخی تاجور اظهار داشت: مطبخ این خانه در محدوده کوچه چناره قرار دارد و شامل فضاهایی برای پختوپز، تنور و نگهداری چوب و هیزم بوده و وجود این فضاها نشاندهنده توجه معماران گذشته به تفکیک بخشهای مختلف زندگی روزمره و طراحی خانه متناسب با نیازهای خانواده است.
این صنعتگر میراث فرهنگی با اشاره به نمایش ابزارهای سنتی پارچهبافی در نمایشگاه گفت: دستگاههای قدیمی پارچهبافی که در گویش محلی به آنها «کلکار» گفته میشود، از جمله ابزارهایی هستند که برای آشنایی بازدیدکنندگان با شیوه تولید پارچه در گذشته به نمایش درآمدهاند و زنان خوسفی در گذشته با استفاده از این ابزارها، نخ را به پارچه تبدیل میکردند و بخش مهمی از نیازهای خانواده از طریق هنر و مهارت آنان تأمین میشد.
ولیزاده همچنین از خانه میرزا جعفر و خانه سالاری بهعنوان دیگر بناهای تاریخی ارزشمند خوسف نام برد که هرکدام بخشی از پیشینه معماری و فرهنگی این شهرستان را در خود جای دادهاند.
پنبه مله؛ طلای قهوهای خوسف با رنگ طبیعی
یکی از بخشهای شاخص نمایشگاه خانه تاجور، معرفی پنبه مله است؛ محصولی بومی که بهدلیل رنگ طبیعی و ویژگیهای خاص الیاف، جایگاه ویژهای در فرهنگ و صنایعدستی خوسف دارد. ولیزاده با معرفی این محصول اظهار داشت: پنبه مله برخلاف پنبههای معمولی که سفیدرنگ هستند، بهصورت طبیعی در طیف رنگی کرم تا قهوهای تیره تولید میشود و برای ایجاد این رنگها هیچ ماده رنگزایی مورد استفاده قرار نمیگیرد و شرایط اقلیمی و ویژگیهای خاک منطقه در کشت این پنبه اهمیت دارد و خوسف از مناطق شناختهشده تولید پنبه مله به شمار میرود.
این صنعتگر میراث فرهنگی با اشاره به تفاوت این محصول با دیگر الیاف طبیعی بیان کرد: گاهی پارچههای تولیدشده از پنبه مله با پارچههای بافتهشده از پشم شتر اشتباه گرفته میشوند، در حالی که رنگ این پنبه کاملاً طبیعی و حاصل ویژگیهای خود گیاه است و پنبه مله الیاف کوتاهی دارد و به همین دلیل نخریسی آن به مهارت و استفاده از روشهای سنتی نیازمند است؛ هنری که در گذشته میان زنان منطقه رواج فراوانی داشت.
ولیزاده با اشاره به شیوه کشت این محصول گفت: کشاورزان در گذشته تلاش میکردند مزارع پنبه مله را از مزارع پنبه سفید جدا نگه دارند و با ایجاد فاصله یا آبراهه میان زمینها، ویژگیهای این محصول بومی را حفظ کنند.

سجاده پنبه مله؛ میراثی در جهیزیه دختران خوسفی
پنبه مله در فرهنگ مردم خوسف تنها یک محصول کشاورزی نبوده، بلکه با باورها و سنتهای خانوادگی مردم این منطقه پیوند داشته است. ولیزاده در این زمینه اظهار داشت: یکی از رسوم خانوادههای خوسفی در گذشته این بود که هنگام ازدواج دختران، سجاده یا جانمازی تهیهشده از پارچه پنبه مله را در جهیزیه آنان قرار میدادند و مردم منطقه بهدلیل رنگ طبیعی و ویژگیهای خاص این پنبه، ارزش و احترام ویژهای برای آن قائل بودند و آن را نعمتی ارزشمند میدانستند.
این صنعتگر میراث فرهنگی تأکید کرد: پنبه مله بخشی از هویت فرهنگی مردم خوسف است و حفظ آن به معنای پاسداری از هنرها، باورها و سنتهایی است که نسل به نسل در این منطقه منتقل شدهاند.
آموزش صنایعدستی به دانشآموزان برای حفظ میراث بومی
ولیزاده با تأکید بر ضرورت انتقال هنرهای سنتی به نسل جدید گفت: یکی از مهمترین راهکارهای زنده نگه داشتن صنایعدستی، آموزش آنها به دانشآموزان و آشنا کردن نسل جوان با ظرفیتهای فرهنگی منطقه است و در همین راستا، آموزش و معرفی صنایعدستی به دانشآموزان پایههای چهارم، پنجم و ششم و همچنین دانشآموزان پایه یازدهم رشتههای تجربی و انسانی انجام میشود.
این صنعتگر میراث فرهنگی بیان کرد: دانشآموزان در این آموزشها با هنرهایی مانند گلدوزی، نخریسی و مراحل تبدیل پنبه به پارچه آشنا میشوند تا علاوه بر شناخت صنایعدستی بومی، علاقهمندی به یادگیری و حفظ این مهارتها در آنان تقویت شود و هنرهای سنتی زمانی ماندگار خواهند بود که نسل جوان ارزش آنها را بشناسد و مهارتهای گذشتگان تنها در نمایشگاهها و موزهها باقی نماند.
خانه تاریخی تاجور در هفته فرهنگی خوسف، فراتر از یک فضای نمایشگاهی، به محلی برای روایت بخشی از تاریخ اجتماعی، معماری و هنرهای بومی این شهرستان تبدیل شده است. از هشتیهایی که روزگاری محل مراجعه کشاورزان و گفتوگو با صاحبان خانه بود تا مطبخهای سنتی، دستگاههای پارچهبافی و پنبههای طبیعی قهوهایرنگ مله، هر بخش از این مجموعه گوشهای از زندگی مردمانی را بازگو میکند که با شناخت محیط پیرامون، معماری و هنر را در خدمت نیازهای زندگی قرار داده بودند.
امروز معرفی و حفاظت از این ظرفیتها، در کنار آموزش صنایعدستی به نسل جدید، میتواند زمینهای برای تقویت هویت فرهنگی خوسف و رونق گردشگری و اقتصاد صنایعدستی این شهرستان فراهم کند. میراث خانه تاجور تنها در دیوارهای خشتی و اتاقهای قدیمی آن خلاصه نمیشود؛ بخشی از این میراث در دستان هنرمندانی زنده است که هنوز هنر نخریسی و پارچهبافی با پنبه مله را پاس میدارند؛ هنری که حفظ آن، پاسداری از بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی خوسف است.












نظرات
نظر شما ثبت شد؛ پس از بررسی، در صورت تأیید نمایش داده میشود.
هنوز نظری منتشر نشده است.