عقب‌نشینی نیروهای مورد حمایت عربستان از ذوباب پس از شش هفته، شکست عملیات «فجر یمن» و تغییر معادلات نظامی در باب‌المندب را آشکار کرد.

به گزارش بخش بین‌الملل وبانگاه بر اساس داده های خبری منتشر شده در خبرگزاری مهر، در پنجم اکتبر ۲۰۲۶، نیروهای مورد حمایت عربستان در یمن عملیات «فجر یمن» را برای بازپس‌گیری مناطق ساحلی و عقب‌راندن انصارالله آغاز کردند. این نیروها در ابتدا مدعی تصرف مواضعی در اطراف فرودگاه ذوباب و باب‌المندب شدند، اما این پیشروی به تثبیت موقعیت نظامی منجر نشد. پس از حدود شش هفته، نیروهای موسوم به مزدوران سعودی از این مناطق عقب‌نشینی کردند، اتفاقی که دستاورد اولیه عملیات را زیر سؤال برد و نشان داد تصرف موقت یک موضع نظامی، لزوماً به معنای توانایی حفظ آن نیست.

تفاوت میان تصرف یک موضع و توانایی حفظ آن در برابر فشار نظامی طرف مقابل، نکته مهمی در این تحول است. نیروهای سعودی نتوانستند موقعیت تصرف شده در ذوباب را به یک خط دفاعی پایدار تبدیل کنند. در مقابل، انصارالله با بهره‌گیری از جغرافیای منطقه، مواضع خود را در مناطق کوهستانی و مسیرهای ارتباطی تقویت کرده و فشار را از چند محور افزایش داد.

گزارش‌های منتشر شده حاکی از افزایش تحرکات نیروهای انصارالله در محورهای الوازعیه، کهبوب و مناطق منتهی به استان لحج است. این اقدامات، مسیرهای پشتیبانی نیروهای سعودی را با خطر مواجه ساخت و احتمال گرفتار شدن نیروهای مستقر در ذوباب میان دو محور شمالی و جنوبی را افزایش داد.

دکتر علی الذهب، پژوهشگر مسائل نظامی و راهبردی، معتقد است که توقف پیشروی نیروهای سعودی در ذوباب، به انصارالله فرصت داد تا خطوط دفاعی مستحکمی در شمال این منطقه ایجاد کند و مواضع خود را در اطراف باب‌المندب حفظ نماید. وی افزود: «انصارالله از عمق جغرافیایی و کوهستانی منطقه برای افزایش فشار بر نیروهای رقیب استفاده کردند؛ فشاری که می‌توانست به محاصره نیروهای دولتی از شمال، در مسیر المخا، و از جنوب، در محور رأس‌العاره و باب‌المندب، منجر شود.»

از این منظر، عقب‌نشینی از ذوباب را باید در پیوند با تحولات گسترده‌تر میدان نبرد بررسی کرد. فشار انصارالله تنها به یک فرودگاه یا چند موضع ساحلی محدود نمانده، بلکه مسیرهای ارتباطی و عمق دفاعی نیروهای رقیب را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

یکی از دلایل مهم ناکامی عملیات «فجر یمن»، ساختار چندپاره نیروهای مقابل انصارالله است. نیروهای وابسته به سعودی از تشکیلات نظامی و گروه‌های مختلفی تشکیل شده‌اند که فاقد فرماندهی واحد، اولویت‌های مشترک و هماهنگی عملیاتی هستند. اختلافات سیاسی در ساختار شورای ریاست‌جمهوری و دولت نیز بر این چندپارگی افزوده است.

علی الذهب در تحلیل خود از عقب‌نشینی اخیر تأکید کرد که در اردوگاه دولتی اراده واحدی برای ادامه عملیات وجود نداشته است. وی گفت: «اصلاح ساختار نظامی، ادغام نیروها و ایجاد هماهنگی در حوزه‌های مالی، اداری، اطلاعاتی و عملیاتی به نتیجه نرسیده است.» او همچنین معتقد است پیشروی‌های نیروهای سعودی در جبهه‌های مأرب و جوف، به تغییر اساسی در جغرافیای نفوذ منجر نشده است.

این وضعیت، ضعفی ساختاری را آشکار می‌کند: برخورداری از حمایت خارجی، تجهیزات و حملات هوایی، به‌تنهایی برای پیروزی در یک جنگ زمینی کافی نیست. عملیات نظامی زمانی می‌تواند دستاورد پایدار داشته باشد که از فرماندهی منسجم، خطوط پشتیبانی مطمئن، هماهنگی سیاسی و نیروی زمینی دارای هدف مشترک برخوردار باشد. تجربه اخیر نشان می‌دهد که این مؤلفه‌ها در اردوگاه مخالفان انصارالله با چالش جدی روبه‌رو هستند.

یکی از تناقض‌های اصلی ائتلاف مخالفان انصارالله این است که گروه‌های مختلف آن، با وجود برخورداری از حمایت خارجی، در تعیین اولویت‌های سیاسی و نظامی خود با یکدیگر اختلاف دارند. برخی اولویت را به مقابله با انصارالله می‌دهند و برخی دیگر، امنیت مناطق جنوبی و حفظ نفوذ سیاسی و نظامی خود را در اولویت قرار داده‌اند. این تعارض، امکان شکل‌گیری یک راهبرد نظامی منسجم را دشوار کرده است.

اهمیت تحولات اخیر باب‌المندب زمانی بیشتر می‌شود که جایگاه این تنگه در تجارت جهانی را در نظر بگیریم. باب‌المندب مسیر اتصال دریای سرخ به خلیج عدن و اقیانوس هند است و بخش مهمی از تجارت دریایی میان آسیا و اروپا از این مسیر عبور می‌کند.

افزایش نفوذ نظامی انصارالله در مناطق پیرامونی باب‌المندب، صرفاً یک تحول داخلی در یمن نیست؛ بلکه می‌تواند بر محاسبات امنیتی قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای تأثیر بگذارد. هم‌زمانی این تحولات با تنش میان ایران و آمریکا در تنگه هرمز، اهمیت امنیت مسیرهای دریایی منطقه را نشان می‌دهد.

نیروهای جنوبی وابسته به سعودی، عقب‌نشینی اخیر را با ضرورت بازآرایی نیروها و تأمین امنیت عدن توجیه کرده‌اند و مدعی‌اند که تمرکز بر امنیت پایتخت موقت و استان‌های همجوار، در شرایط کنونی اولویت بیشتری دارد. این توضیح، خود نشان‌دهنده تغییر محاسبات نظامی طرف مقابل است؛ زیرا نیروهایی که عملیات را با هدف پیشروی در ساحل غربی آغاز کرده بودند، ناچار شده‌اند بخشی از توان خود را برای دفاع از مناطق جنوبی و اطراف عدن اختصاص دهند.

استان لحج در این میان اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا دروازه شمالی و غربی عدن محسوب می‌شود. تحرکات نظامی در این استان می‌تواند ارتباط میان جبهه‌های مختلف را تحت تأثیر قرار دهد و هزینه دفاع از عدن را برای نیروهای سعودی افزایش دهد. با این حال، پیشروی در محورهای لحج نباید به معنای سقوط قریب‌الوقوع عدن تلقی شود؛ چنین نتیجه‌ای به تحولات میدانی و توان دفاعی نیروهای مستقر در جنوب بستگی دارد.

©‌ خبرگزاری مهر