بازگشایی یک گذرگاه مرزی در مرز مشترک اسران و ترکمنستان در محدوده خراسان شمالی، بک مطالبه قدیمی و مهم است.

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از بجنورد، خراسان شمالی با وجود 300 کیلومتر مرز مشترک با ترکمنستان، همچنان از گذرگاه رسمی محروم است؛ مسئولان از نبود تمایل طرف ترکمنستانی و فعالان اقتصادی از عقب‌ماندگی تجاری استان می‌گویند.

مرز مشترک با کشورهای همسایه همواره یکی از مهم‌ترین فرصت‌های توسعه اقتصادی، افزایش مبادلات تجاری، جذب سرمایه‌گذاری و ایجاد اشتغال در استان‌های مرزی به شمار می‌رود؛ فرصتی که در صورت برخورداری از زیرساخت‌های لازم می‌تواند اقتصاد مناطق مرزی را از محدودیت بازارهای داخلی خارج کرده و به مسیرهای تجارت بین‌المللی متصل کند.

خراسان شمالی با برخورداری از حدود 300 کیلومتر مرز مشترک با ترکمنستان، از نظر جغرافیایی در موقعیتی قرار دارد که می‌تواند یکی از دروازه‌های ارتباط اقتصادی ایران با کشورهای آسیای مرکزی باشد؛ اما برخلاف این ظرفیت جغرافیایی، استان همچنان فاقد گذرگاه رسمی مرزی برای توسعه مبادلات تجاری است.

این وضعیت در حالی ادامه دارد که خراسان شمالی از ظرفیت‌های متنوع صنعتی، معدنی و کشاورزی برخوردار است؛ از قطب‌های فولادی اسفراین و صنایع شیمیایی گرمه و جاجرم گرفته تا مجتمع پتروشیمی و کارخانه سیمان بجنورد و همچنین محصولات کشاورزی همچون زعفران، انگور، کشمش و گندم که بخشی از توان تولیدی استان را تشکیل می‌دهند.

با وجود این توانمندی‌ها، نبود مسیر مستقیم و رسمی برای تجارت مرزی، یکی از موانع توسعه بازار محصولات تولیدی استان و بهره‌گیری از فرصت‌های اقتصادی کشورهای همسایه محسوب می‌شود. پرسش اساسی اینجاست که چرا استانی با چنین ظرفیت جغرافیایی و اقتصادی، پس از سال‌ها همچنان از داشتن گذرگاه مرزی محروم مانده است؟

عدم تمایل ترکمنستان؛ مانع اصلی بازگشایی گذرگاه مرزی

طاهر رستمی، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استاندار خراسان شمالی، درباره علت نبود گذرگاه مرزی در این استان اظهار داشت: یکی از مسائل اصلی در این زمینه، عدم رغبت و تمایل طرف ترکمنستانی برای ایجاد و بازگشایی گذرگاه مرزی است.

وی با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده از سوی جمهوری اسلامی ایران برای تحقق این موضوع، تأکید کرد: تلاش‌های زیادی از طرف دولت ایران برای ایجاد گذرگاه مرزی و فراهم‌شدن امکان استفاده از ظرفیت مرز مشترک انجام شده، اما تحقق این موضوع نیازمند همراهی و موافقت طرف ترکمنستانی است.

این اظهارات نشان می‌دهد که موضوع ایجاد گذرگاه مرزی صرفاً به تصمیمات و اقدامات داخلی محدود نیست و به توافق و اراده مشترک دو کشور نیاز دارد؛ با این حال، استمرار این وضعیت ضرورت پیگیری دیپلماتیک و اقتصادی موضوع را دوچندان می‌کند.

ظرفیت‌های اقتصادی استان پشت دیوار نبود زیرساخت تجاری

در سوی دیگر این مسئله، فعالان اقتصادی معتقدند مشکل خراسان شمالی صرفاً کمبود تولید نیست، بلکه نبود زیرساخت‌های لازم برای رساندن محصولات به بازارهای بزرگ‌تر، حلقه مفقوده اقتصاد استان است.

عباس کاظمی، رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان شمالی، در گفت‌وگوی ویژه خبری صداوسیما با اشاره به ظرفیت‌های گسترده اقتصادی استان اظهار داشت: خراسان شمالی در حوزه‌های صنعت، معدن و کشاورزی توانمندی‌های قابل توجهی دارد و مجموعه‌هایی همچون قطب‌های فولادی اسفراین، صنایع شیمیایی گرمه و جاجرم، پتروشیمی و کارخانه سیمان بجنورد بخشی از ظرفیت صنعتی استان هستند.

وی همچنین با اشاره به توانمندی‌های کشاورزی استان، تولید زعفران و کشمش در شیروان و فاروج، انگور در مناطق غربی استان و ظرفیت تولید گندم در مانه و سملقان را از فرصت‌های مهم اقتصادی برشمرد.

کاظمی با تأکید بر اینکه مسئله اصلی اقتصاد استان در کنار تولید، توسعه تجارت است، تصریح کرد: ما در استان مشکل تولید نداریم؛ مسئله اصلی نبود زیرساخت لازم برای توسعه تجارت است.

رئیس اتاق بازرگانی خراسان شمالی با اشاره به مطالبه ایجاد گذرگاه مرزی که پیش‌تر در حضور رئیس‌جمهور نیز مطرح شده است، تأکید کرد: ایجاد گذرگاه مرزی دیگر صرفاً یک درخواست نیست، بلکه حق مردم خراسان شمالی است و باید برای تحقق آن اقدام شود.

از گذرگاه مرزی تا بازارهای آسیای میانه و اوراسیا

یکی دیگر از محورهای مطرح‌شده از سوی رئیس اتاق بازرگانی خراسان شمالی، ضرورت نگاه فراتر از ایجاد یک گذرگاه مرزی و طراحی نقشه جامع تجارت خارجی استان است.

کاظمی معتقد است توسعه مبادلات با کشورهای آسیای میانه، اوراسیا و چین باید در برنامه‌های اقتصادی استان جایگاه مشخصی داشته باشد و ایجاد زیرساخت‌هایی مانند بندر خشک، توسعه منطقه آزاد و تقویت مسیرهای صادراتی نیز در همین چارچوب دنبال شود.

وی همچنین فعال‌سازی ظرفیت مرز باجگیران و بررسی موضوع الحاق قوچان و باجگیران به خراسان شمالی را از مطالبات مطرح‌شده در حوزه توسعه تجارت مرزی عنوان کرده است.

طرح این مطالبات نشان می‌دهد نگاه فعالان اقتصادی استان تنها به بازگشایی یک مسیر مرزی محدود نیست؛ بلکه آنها به دنبال ایجاد یک شبکه تجاری هستند که تولیدات صنعتی و کشاورزی خراسان شمالی را به بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی متصل کند.

پرسش اساسی؛ چه برنامه‌ای برای تغییر موضع ترکمنستان وجود دارد؟

با توجه به اظهارات معاون سیاسی استاندار درباره عدم تمایل طرف ترکمنستانی، اکنون یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها این است که مذاکرات دو کشور برای تغییر این وضعیت در چه مرحله‌ای قرار دارد و چه برنامه مشخصی برای اقناع طرف مقابل دنبال می‌شود؟

صرف اعلام انجام تلاش‌های دولت ایران، بدون ارائه جزئیات مذاکرات، موانع موجود، پیشنهادهای ارائه‌شده به طرف ترکمنستانی و زمان‌بندی پیگیری‌ها، نمی‌تواند پاسخگوی مطالبه فعالان اقتصادی و مردم استان باشد.

از سوی دیگر، ضروری است مسئولان استانی و ملی مشخص کنند که آیا برای راه‌اندازی گذرگاه، مطالعات اقتصادی و امنیتی مشترک انجام شده، چه زیرساخت‌هایی در نقاط مرزی مورد نظر نیاز است و چه میزان ظرفیت صادرات و واردات می‌تواند از این مسیر فعال شود.

همچنین اتاق بازرگانی و بخش خصوصی می‌توانند با ارائه آمار ظرفیت تولید، شناسایی بازارهای هدف و معرفی تجار و شرکت‌های متقاضی مبادلات مرزی، پشتوانه اقتصادی مذاکرات دیپلماتیک را تقویت کنند.

مرز 300 کیلومتری؛ فرصتی که نباید همچنان بلااستفاده بماند

واقعیت این است که خراسان شمالی برای توسعه اقتصادی فقط به افزایش تولید نیاز ندارد؛ این استان به مسیرهای جدید تجارت، بازارهای صادراتی و زیرساخت‌هایی نیاز دارد که بتواند ظرفیت‌های موجود را به درآمد و اشتغال تبدیل کند.

وقتی تولیدکننده زعفران، کشمش، محصولات کشاورزی و صنایع استان برای دسترسی به بازارهای خارجی با محدودیت مواجه است، طبیعی است که نبود گذرگاه مرزی به یکی از موانع توسعه اقتصادی تبدیل شود. از سوی دیگر، صنایع بزرگ استان نیز برای گسترش بازار فروش و کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل به مسیرهای تجاری متنوع نیاز دارند.

در چنین شرایطی، انتظار می‌رود دولت با استفاده از ظرفیت دیپلماسی اقتصادی، موضوع بازگشایی گذرگاه مرزی خراسان شمالی را در مذاکرات دوجانبه با ترکمنستان به‌صورت جدی دنبال کند و در کنار آن، برنامه‌ای مشخص برای آماده‌سازی زیرساخت‌های داخلی ارائه دهد.

نکته مهم این است که عدم تمایل طرف ترکمنستانی نباید به پایان پیگیری‌ها تبدیل شود. اگر ایجاد گذرگاه مرزی برای اقتصاد استان اهمیت راهبردی دارد، باید برای رفع موانع آن راهکارهای جایگزین، مذاکرات مستمر و دیپلماسی فعال اقتصادی در دستور کار قرار گیرد.

خراسان شمالی امروز در شرایطی از ظرفیت‌های صنعتی، معدنی و کشاورزی سخن می‌گوید که یکی از مهم‌ترین ابزارهای تبدیل این ظرفیت‌ها به ثروت، یعنی دسترسی مستقیم به تجارت مرزی، همچنان در اختیارش نیست.

اکنون مطالبه اصلی مردم و فعالان اقتصادی استان روشن است: 300 کیلومتر مرز مشترک با ترکمنستان نباید صرفاً یک عدد جغرافیایی باقی بماند؛ این مرز باید به فرصت تجارت، صادرات، سرمایه‌گذاری و اشتغال تبدیل شود.

تا زمانی که این مطالبه محقق نشود، ظرفیت‌های اقتصادی خراسان شمالی با محدودیت بازار و مسیرهای تجاری مواجه خواهند بود و فاصله میان توان تولید استان و سهم آن از تجارت منطقه‌ای همچنان پابرجا می‌ماند.

©‌ وبانگاه، خبرگزاری تسنیم