زندگی ماشینی و غرق شدن در فضای مجازی، خانواده‌ها و روابط اجتماعی را به سمت سردی و انزوا سوق داده است.

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از شیراز، محمد عسلی از پیشکسوتان عرصه رسانه استان فارس طی یادداشتی اختصاصی با عنوان «ماشین در خدمت انسان، یا انسان درخدمت ماشین» که در اختیار خبرگزاری تسنیم قرار داده، نوشت:

انسان در طول تاریخ همواره در جست‌وجوی آسایش، امنیت و رفاه بیشتر بوده است. از روزگاری که زندگی با نیروی دست و ابزار‌های ابتدایی اداره می‌شد تا عصر انقلاب صنعتی و ظهور فناوری‌های هوشمند، همواره انسان تلاش کرده است دشواری‌های زندگی را کاهش دهد و بر سرعت و کیفیت فعالیت‌های خود بیفزاید.

بی‌تردید دستاورد‌های علمی و صنعتی بشر، جهان امروز را از بسیاری جهات دگرگون کرده و امکاناتی فراهم آورده است که نسل‌های گذشته حتی تصور آن را نیز نمی‌کردند. اما در کنار این پیشرفت‌ها، پدیده‌ای شکل گرفته که باید با دقت بیشتری به آن نگریست.

زندگی ماشینی در ظاهر به معنای آسان‌تر شدن امور روزمره است؛ خودرو به جای پیاده‌روی، آسانسور به جای بالا رفتن از پله‌ها، دستگاه‌های هوشمند به جای بسیاری از فعالیت‌های دستی و ابزار‌های دیجیتال به جای ارتباطات مستقیم انسانی نشسته‌اند.

انسان امروز می‌تواند در کوتاه‌ترین زمان، بسیاری از کار‌هایی را انجام دهد که در گذشته ساعت‌ها و روز‌ها به طول می‌انجامید. با این حال، پرسش اساسی این است که آیا افزایش امکانات و سرعت زندگی، الزاماً به معنای افزایش کیفیت زندگی نیز هست؟

یکی از مهم‌ترین پیامد‌های زندگی ماشینی، کاهش تحرک و فعالیت بدنی است. انسان امروز ساعت‌های طولانی پشت میز، فرمان خودرو یا صفحه نمایش تلفن همراه و رایانه می‌نشیند. بسیاری از کار‌هایی که در گذشته نیازمند حرکت و فعالیت جسمانی بود، اکنون به وسیله دستگاه‌ها انجام می‌شود.

این کم‌تحرکی می‌تواند زمینه‌ساز چاقی، بیماری‌های قلبی و عروقی، دیابت نوع دو، ضعف عضلات، درد‌های ستون فقرات و اختلالات خواب شود. بدن انسان برای حرکت آفریده شده است و محروم کردن آن از فعالیت طبیعی، به‌تدریج سلامت و توانایی جسمی را کاهش می‌دهد.

از دیگر پیامد‌های زندگی ماشینی، تغییر روابط انسانی است. امروز افراد ممکن است صد‌ها دوست مجازی داشته باشند، اما در زندگی واقعی از گفت‌وگویی صمیمانه با نزدیک‌ترین افراد خود محروم بمانند.

تلفن‌های هوشمند و شبکه‌های اجتماعی، با وجود تسهیل ارتباطات، گاهی انسان را به انزوای اجتماعی سوق می‌دهند. مقایسه دائمی زندگی خود با تصاویر گزینش‌شده دیگران، وابستگی به فضای مجازی، اضطراب ناشی از دریافت اخبار بی‌وقفه و کاهش تمرکز، از جمله مشکلاتی است که در صورت استفاده نادرست از فناوری پدید می‌آید.

انسان برای برخورداری از آرامش روانی به محبت، هم‌صحبتی، دوستی و احساس تعلق نیاز دارد؛ نیاز‌هایی که هیچ دستگاهی نمی‌تواند به‌طور کامل جایگزین آنها شود.

خانواده نخستین کانون تربیت، عاطفه و انتقال ارزش‌های انسانی است. با این حال، زندگی ماشینی گاه اعضای خانواده را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد، بی‌آنکه ارتباط واقعی میان آنان برقرار باشد.

تصور کنید اعضای خانواده در کنار یکدیگر نشسته‌اند، اما هرکدام سرگرم تلفن همراه خود هستند. گفت‌و‌گو‌ها کوتاه شده، فرصت شنیدن حرف‌های یکدیگر کاهش یافته و ارتباط عاطفی به‌تدریج جای خود را به ارتباطی سرد و سطحی داده است.

اگر این روند ادامه یابد، نسل آینده ممکن است در استفاده از فناوری مهارت بیشتری داشته باشد، اما در گفت‌و‌گو، همدلی، صبوری و برقراری ارتباط انسانی با دشواری بیشتری روبه‌رو شود.

زندگی ماشینی تنها بر جسم و روان انسان تأثیر نمی‌گذارد، بلکه می‌تواند فرهنگ عمومی و شیوه اندیشیدن جامعه را نیز تغییر دهد. شتاب‌زدگی، مصرف‌گرایی، کاهش مطالعه عمیق، کم‌رنگ شدن سنت‌های اجتماعی و توجه افراطی به ظواهر، از جمله آسیب‌هایی هستند که در برخی جوامع صنعتی مشاهده می‌شوند.

از سوی دیگر، گسترش اتوماسیون و هوش مصنوعی، ساختار بازار کار را دگرگون کرده است. برخی مشاغل سنتی در حال تغییر یا حذف هستند و ضرورت آموزش مهارت‌های جدید بیش از گذشته احساس می‌شود. اگر دولت‌ها و نظام‌های آموزشی برای این تحولات برنامه‌ریزی نکنند، ممکن است گروه‌هایی از جامعه با بیکاری و نابرابری اقتصادی روبه‌رو شوند.

راه‌حل، بازگشت به زندگی گذشته و کنار گذاشتن فناوری نیست. چنین بازگشتی نه ممکن است و نه ضرورت دارد. راه درست آن است که انسان بر ابزار‌ها مسلط باشد، نه اینکه ابزار‌ها بر زندگی او حکومت کنند.

برای دستیابی به این هدف باید چند اصل اساسی را مورد توجه قرار داد:
1. گسترش ورزش، پیاده‌روی و فعالیت‌های بدنی در برنامه روزانه خانواده‌ها.
2. محدود کردن استفاده غیرضروری از تلفن همراه و شبکه‌های اجتماعی، به‌ویژه هنگام حضور در جمع خانواده.
3. تقویت فرهنگ مطالعه، کتاب‌خوانی و تفکر مستقل در میان کودکان و نوجوانان.
4. اختصاص زمان کافی برای دیدار‌های خانوادگی، معاشرت‌های اجتماعی و ارتباط چهره‌به‌چهره.
5. آموزش استفاده صحیح و مسئولانه از فناوری در مدارس و مراکز آموزشی.
6. توجه دولت‌ها به پیامد‌های اقتصادی و اشتغال‌زایی فناوری‌های نوین و فراهم کردن فرصت‌های آموزشی برای نیروی کار.

©‌ وبانگاه، خبرگزاری تسنیم