فرسودگی ساختمان و تجهیزات کتابخانه مرکزی پردیس کشاورزی، نگهداری از منابع این مجموعه را با چالش مواجه کرده است.

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از کرج، نهاد کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با قدمتی در حدود یک قرن، امروز در میان گنجینه‌ای از 50 هزار کتاب، نسخ نفیس و نشریات کم‌نظیر و از سوی دیگر فرسودگی تأسیسات و تجهیزات 55 ساله، نیازمند یاری نیک‌اندیشان و فرهنگ ‌دوستان برای بازآفرینی نقش ملی خود است.

ورود به هفته کتاب و کتاب‌خوانی، بهانه‌ای شد تا نگاهی عمیق‌تری به یکی از ارکان دیرپای علم و فرهنگ در استان البرز بیندازیم؛ مجموعه‌ای که تاریخ آن به سال 1301 خورشیدی و تأسیس «مدرسه عالی فلاحت» بازمی‌گردد. در سال 1309، نخستین سنگ بنای کتابخانه این پردیس در بنای تاریخی «کاخ سلیمانیه» (کاخ فتحعلی‌شاه قاجار) گذاشته شد و تا سال 1318 حدود هزار جلد کتاب را در خود جای داده بود.

پس از الحاق این دانشکده به دانشگاه تهران در سال 1324 و نقش‌آفرینی مشاوران بین‌المللی در سال‌های 1339 تا 1341، سرانجام در سال 1347 ساخت بنای فعلی کتابخانه با زیربنای 7000 مترمربع بر اساس نقشه کتابخانه و مرکز اسناد «ورسای پاریس» آغاز شد.

این بنای شش‌طبقه‌ای سرانجام در 6 آذرماه 1350 به بهره‌برداری رسید تا به‌عنوان یکی از معدود ابنیه کشور که از ابتدا صرفاً برای کاربری کتابخانه طراحی شده است، رخ بنماید و امروز پس از گذشت نیم‌قرن، گنجینه‌ای بی‌بدیل از دانش کشاورزی و منابع طبیعی ایران و جهان را روایت کند.

اخبار کرج , اخبار استان البرز , کتاب و ادبیات , کشاورزی ,

امروزه در عصر فناوری و هوش مصنوعی، کتابخانه‌های دانشگاهی تراز اول جهان دیگر تنها محلی برای انبار یا امانت کتاب به شکل سنتی آن نیستند، بلکه به‌عنوان «دستیار پژوهش» و قلب تپنده تولید علم شناخته می‌شوند. نقش کتابخانه در دانشگاه‌های معتبر چنان حیاتی است که نبود یا تعطیلی آن‌ها کل ساختار آموزشی و پژوهشی را مختل می‌کند.

کتابخانه مرکزی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی نیز با برخورداری از مخزن بازی که از تابستان 1385 به روی پژوهشگران گشوده شد، سالانه میزبان صدها مراجعه‌کننده و محل امانت کتاب است. این مجموعه با مدیریت یکی از اعضای هیئت‌علمی و بهره‌گیری از نیروی انسانی دغدغه‌مند، نه‌تنها منابع تخصصی رشته‌های کشاورزی و منابع طبیعی را تأمین می‌کند، بلکه با برگزاری دوره‌های «مهارت‌های پژوهش» از سال 1401 تاکنون (برگزاری 7 دوره آموزشی)، در ارتقای بنیه پژوهشی دانشجویان تحصیلات تکمیلی نقشی پیشرو ایفا کرده است.

با این حال، تنوع خدمات و گستردگی گنجینه‌ها نشان‌دهنده ابعاد عظیمی است که پشتیبانی از آن‌ها عزم ملی و دانشگاهی را طلب می‌کند. با وجود تمام این افتخارات و کارکردهای حیاتی، واقعیت تلخ این است که زیرساخت‌های فیزیکی و تأسیساتی کتابخانه با گذشت بیش از 55 سال، فرسوده و آسیب‌پذیر شده‌اند.

بودجه‌های محدود دولتی و قطره‌چکانی دانشگاه دیگر پاسخگوی هزینه‌های سنگین مرمت بنا، بازسازی تأسیسات پوسیده، ایمن‌سازی سیم‌کشی‌های برق و ارتقای گیت‌های امنیتی برای صیانت از نسخ نایاب و چند ده‌میلیونی نیست.

در این میان، عاطفه پرورش ریزی، رئیس کتابخانه مرکزی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، با تشریح این چالش‌ها و طرح ایده تبدیل این مجموعه به «مرکز اسناد فرهنگی استان البرز» و ایجاد پانسیون‌های استاندارد مطالعاتی و نقش‌آفرینی به‌عنوان کتابخانه معین استان که در قلب بافت تاریخی کرج قرار گرفته، دست یاری به سوی خیرین و نیک‌اندیشان دراز کرده است.

مشروح گفت‌وگوی پیش‌رو، ابعاد دقیق این دغدغه‌ها، آمار منابع و نیازمندی‌های این میراث گران‌بها را از زبان مدیریت کتابخانه روایت می‌کند؛ گزارشی که زنگ خطری جدی برای حفظ قلب تپنده پژوهش در استان البرز به شمار می‌رود.

تسنیم: شکل‌گیری کتابخانه پردیس کشاورزی و منابع طبیعی از چه زمانی آغاز شده و این بنای 55 ساله چه ویژگی معماری و ساختاری دارد؟

ریشه‌های این مجموعه به تأسیس «مدرسه عالی فلاحت» در سال 1301 بازمی‌گردد. در سال 1309، کتابخانه ما در بنای سلیمانیه یعنی کاخ قدیمی فتحعلی‌شاه قاجار راه‌اندازی شد و تا سال 1318 حدود هزار جلد کتاب داشت. بعد از الحاق به دانشگاه تهران در سال 1324، کتابخانه به طبقه دوم ساختمان امور دانشجویان منتقل شد و حتی در سال‌های 1339 تا 1341 یک مشاور کتابداری از آمریکا در راه‌اندازی آن نقش داشت.

اما نقطه عطف ما از سال 1347 رقم خورد؛ بنای فعلی با زیربنای 7000 مترمربع، در شش طبقه و با الهام از نقشه کتابخانه و مرکز اسناد «ورسای» در فرانسه ساخته شد و در 6 آذرماه 1350 رسماً افتتاح شد. این ساختمان از معدود ابنیه‌های کشور است که از ابتدا به‌طور اختصاصی برای کتابخانه طراحی شده است.

تسنیم: نحوه دسترسی پژوهشگران به منابع کتابخانه به چه صورت است، و اینکه کاربری طبقات برج و بخش‌های مختلف ساختمان به چه شکل است؟

در تابستان 1385، کتابخانه از سیستم بسته به «سیستم باز دسترسی به مخازن» تغییر وضعیت داد و کتاب‌های فارسی و لاتین به طبقه همکف منتقل شدند تا مراجعان مستقیماً بین قفسه‌ها بچرخند. در حال حاضر در طبقه همکف علاوه بر مخزن باز، میز امانت (برای تمدید، رزرو و تسویه)، بخش جست‌وجوی رایانه‌ای با 4 رایانه متصل به سامانه آذرسا، دفتر ریاست و سالن آمفی‌تئاتر 195 نفری را داریم. همچنین سالن نشریات که در همکف بود، از سال 1402 به برج منتقل شد و از فضای پیشین آن به‌عنوان «سالن مطالعه شماره 2» استفاده می‌شود.

در طبقات برج نیز طبقه اول به منابع مرجع (دایره‌المعارف‌ها، آمارنامه‌ها و اطلس‌ها)، طبقه دوم به خدمات فنی، فهرست‌نویسی و «مرکز اسناد» (گردآوری اسناد آموزشی و تاریخی دانشکدگان)، طبقه سوم به «کتب نفیس و قدیمی»، طبقه چهارم به پایان‌نامه‌های ارشد و دکتری و طبقه ششم به مخزن غنی نشریات ادواری و صحافی شده فارسی و غیرفارسی اختصاص دارد که بسیاری از آن‌ها از قدمت برخوردارند و تنها مجموعه موجود در کشور محسوب می‌شوند (مجموعاً در 7 طبقه خدمات‌رسانی انجام می‌شود.)

اخبار کرج , اخبار استان البرز , کتاب و ادبیات , کشاورزی ,

تسنیم: وضعیت آمار منابع مکتوب، دیجیتال و فعالیت‌های امانت‌دهی کتابخانه در حال حاضر به چه میزان است؟

بر اساس آخرین آمار رسمی کتابخانه، مجموعه ما میزبان 50 هزار نسخه کتاب فارسی و لاتین، 4,400 نسخه نشریه ادواری فارسی، 11,977 نسخه نشریه غیرفارسی، 10,880 پایان‌نامه و 1,167 جلد کتاب دیجیتال است. در حوزه خدمات‌رسانی نیز، آمار امانت کتاب 3,498 نسخه و بازگشت کتاب 2,905 نسخه ثبت شده است (در یک سال اخیر و با وجود تقریباً 4 ماه تعطیلی) که این پویایی، علی‌‌رغم تعطیلی‌های مقطعی و دوران جنگ، نشان‌دهنده نیاز عمیق دانشجویان به کتابخانه فیزیکی است.

تسنیم: نقش کتابخانه در حوزه آموزش مهارت‌های پژوهشی به دانشجویان تحصیلات تکمیلی چگونه تعریف شده است؟

ما علاوه بر کارگاه‌های آشنایی با کتابخانه که از سال 1387 برای دانشجویان تازه‌وارد برگزار می‌کنیم، از سال 1401 دوره‌های تخصصی «مهارت‌های پژوهش» را برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی پایه‌گذاری کردیم. تا به امروز 7 دوره آموزشی کامل در این زمینه برگزار شده و برای برگزاری دوره هشتم نیز برنامه‌ریزی کرده‌ایم تا دانشجویان با روش‌ها و ابزارهای نوین پژوهش و پایگاه‌های علمی بین‌المللی آشنا شوند. ضمن اینکه سعی کرده‌ایم دانشجویان و علاقه‌مندان از دیگر دانشگاه‌های استان نیز بتوانند از این فرصت بهره‌مند شوند.

اخبار کرج , اخبار استان البرز , کتاب و ادبیات , کشاورزی ,

تسنیم: با توجه به گستردگی فعالیت‌ها، کتابخانه با چه تعداد نیرو اداره می‌شود و مهم‌ترین چالش‌ها و مشکلات فرسودگی بنا چیست؟

در حال حاضر کتابخانه با 9 نفر پرسنل شامل 6 کتابدار، یک متخصص اسناد و یک نیروی خدماتی اداره می‌شود و مدیریت آن را یکی از اعضای هیئت‌ علمی به‌عهده دارد. اما واقعیت این است که ما با بحران فرسودگی روبه‌رو هستیم. سیستم تأسیساتی، لوله‌کشی و گرمایش و سرمایش متعلق به 55 سال پیش است و مرتب دچار ترکیدگی و نشتی می‌شود. سیم‌کشی برق غیراستاندارد و خطرساز است، گیت‌های امنیتی فرسوده شده‌اند و نفوذ گردوغبار به دلیل غیراستاندارد بودن در و پنجره‌های بنا، منابع و نسخ نفیس ما را تهدید می‌کند.

بودجه‌های جاری دانشگاه به‌هیچ‌وجه پاسخگوی این حجم از بازسازی اساسی نیست. ضمن اینکه تجهیزات کتابخانه‌ای و امکانات رفاهی مورداستفاده دانشجویان و مخاطبین نیز به‌هیچ‌وجه شایسته این عزیزان نیست و ما نتوانسته‌ایم یک معماری داخلی کتابخانه‌ای به سبک کتابخانه‌های دانشگاهی مدرن داشته باشیم.

تسنیم: پیشنهاد و راهکار شما برای برون‌رفت از این وضعیت و تبدیل کتابخانه به یک مرکز عام‌المنفعه و ایفای مسئولیت اجتماعی چیست و چه انتظاری از خیرین دارید؟

مجموعه ما ایده‌های متنوعی برای این مهم دارد؛ از جمله توسعه و تجهیز مرکز اسناد برای تبدیل شدن به «مرکز اسناد فرهنگی استان البرز»، ایجاد پانسیون‌های مطالعه استاندارد و امن برای عموم جوانان و پژوهشگران کرج، و راه‌اندازی کانون‌های فرهنگی و نشست‌های آزاد علمی. اما برای تحقق این اهداف، حمایت خیرین و نیک‌اندیشان را طلب می‌کنیم.

همان‌طور که خیرین در مدرسه‌سازی، خوابگاه‌سازی و ساخت اماکن عام‌المنفعه پیشتاز هستند، از آن‌ها دعوت می‌کنیم با نگاهی ملی به یاری کتابخانه دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران بیایند تا این میراث گران‌بها و قلب تپنده پژوهش‌های کشاورزی و منابع طبیعی کشور بازسازی شود و در شأن جایگاه فرهنگی استان البرز احیا شود.

اخبار کرج , اخبار استان البرز , کتاب و ادبیات , کشاورزی ,

گفت‌وگو از: لیلا عبادی

©‌ وبانگاه، خبرگزاری تسنیم