چرا حواشی علیرضا بیرانوند بیش از افتخارات او دیده می‌شود؟ یک پژوهشگر علوم شناختی به این پرسش پاسخ می‌دهد.

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از خرم‌آباد، انتخاب علیرضا بیرانوند به‌عنوان مرد سال فوتبال آسیا، یکی از افتخارات مهم فوتبال ایران در سال جاری بود؛ موفقیتی که علاوه بر جایگاه فردی این دروازه‌بان، اعتبار فوتبال کشور را در سطح قاره‌ای تقویت کرد. با این حال، آنچه در کنار این موفقیت قابل تأمل به نظر می‌رسد، فضای رسانه‌ای و مجازی پیرامون این دروازه‌بان ملی است؛ فضایی که طی سال‌های اخیر بارها تحت تأثیر حواشی، اختلافات، موضع‌گیری‌ها و واکنش‌های متقابل قرار گرفته است.

در شرایطی که انتظار می‌رود چنین دستاوردی به فرصتی برای تقویت غرور ملی، بازنمایی توانمندی‌های ورزش ایران و معرفی ظرفیت‌های فوتبال کشور تبدیل شود، گاهی حواشی پیرامون یک ورزشکار چنان در کانون توجه قرار می‌گیرد که اصل موفقیت حرفه‌ای او به حاشیه می‌رود. از سوی دیگر، فعالیت برخی صفحات و تولیدکنندگان محتوای ورزشی با محوریت جنجال، تقابل و تخریب چهره‌ها، پرسش‌های جدی درباره اخلاق رسانه‌ای، مسئولیت اجتماعی فعالان فضای مجازی و نقش الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی ایجاد کرده است.

در همین باره محسن علیکرمی، کارشناس و پژوهشگر رسانه و علوم شناختی در گفت‌وگو با تسنیم به بررسی ابعاد رسانه‌ای این موضوع پرداخته و با تکیه بر مفاهیمی همچون نظریه برجسته‌سازی، چارچوب‌سازی رسانه‌ای، اقتصاد توجه، سرمایه اجتماعی و سواد رسانه‌ای، چرایی غلبه حاشیه بر افتخار ورزشی را تشریح کرده است.

تسنیم: انتخاب علیرضا بیرانوند به‌عنوان مرد سال فوتبال آسیا را باید فراتر از یک موفقیت فردی و به‌عنوان افتخاری برای فوتبال ایران ارزیابی کرد. از منظر رسانه‌ای و اجتماعی، این دستاورد چه اهمیتی برای سرمایه نمادین ورزش کشور دارد؟

بدون تردید انتخاب علیرضا بیرانوند به‌عنوان مرد سال فوتبال آسیا را نمی‌توان صرفاً یک موفقیت فردی دانست. این اتفاق بخشی از اعتبار و منزلت فوتبال ایران را در سطح قاره‌ای بازنمایی می‌کند و می‌تواند به تقویت هویت جمعی و غرور ملی منجر شود. ورزش در جوامع امروزی فقط یک فعالیت سرگرم‌کننده یا رقابت حرفه‌ای نیست، بلکه یکی از عرصه‌های مهم شکل‌گیری هویت جمعی و همبستگی اجتماعی است. وقتی یک ورزشکار ایرانی در سطح قاره به چنین جایگاهی می‌رسد، موفقیت او از سطح فردی فراتر می‌رود و به بخشی از حافظه جمعی جامعه تبدیل می‌شود.

در اینجا مفهوم سرمایه نمادین نیز اهمیت پیدا می‌کند؛ یعنی اعتبار و منزلتی که یک فرد یا مجموعه در نتیجه عملکرد و پذیرش اجتماعی به دست می‌آورد. جایزه بیرانوند می‌تواند چنین اعتباری برای فوتبال ایران ایجاد کند و زمینه بازنمایی مثبت ورزش کشور را در رسانه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی فراهم آورد. به همین دلیل معتقدم باید میان نقد رفتار فردی یک ورزشکار و به‌رسمیت شناختن دستاورد حرفه‌ای او تفاوت قائل شد. ممکن است درباره اظهارات، رفتار یا برخی تصمیم‌های بیرانوند انتقاداتی وجود داشته باشد و این انتقادات نیز باید شنیده شوند، اما نباید اجازه داد اختلافات باشگاهی، رقابت‌های هواداری یا حواشی شخصی، ارزش یک دستاورد ملی را تحت‌الشعاع قرار دهد. جامعه‌ای که برای قهرمانان خود ارزش قائل است، باید بتواند هم فرهنگ نقد داشته باشد و هم موفقیت‌های ورزشی خود را پاس بدارد.

تسنیم: چرا در فضای رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی، گاهی حواشی شخصی و رفتارهای جنجالی یک ورزشکار بر دستاوردهای حرفه‌ای او غلبه می‌کند؟ این مسئله را از منظر نظریه برجسته‌سازی چگونه تحلیل می‌کنید؟

برای پاسخ به این پرسش باید به نظریه برجسته‌سازی یا دستور کارگذاری رسانه‌ای توجه کنیم. این نظریه که مک‌کامبز و شاو در سال 1972 به‌صورت علمی آن را مطرح و بررسی کردند، بر این نکته تأکید دارد که رسانه‌ها لزوماً به مخاطب نمی‌گویند چگونه فکر کند، اما می‌توانند بر اینکه درباره چه موضوعی فکر کند، تأثیر بگذارند. به بیان ساده، رسانه‌ها از طریق انتخاب سوژه، میزان تکرار، نحوه انتشار و اختصاص توجه بیشتر به یک موضوع، اهمیت آن را در ذهن مخاطب افزایش می‌دهند.

حالا اگر این نظریه را در فضای فوتبال و ماجرای بیرانوند بررسی کنیم، متوجه می‌شویم وقتی یک صفحه یا رسانه به جای پرداختن به عملکرد فنی و افتخارات یک بازیکن، به‌طور مستمر اختلافات، اظهارات جنجالی و حواشی شخصی او را برجسته می‌کند، به‌تدریج همین موضوعات در ذهن مخاطب جایگاه پررنگ‌تری پیدا می‌کنند. ممکن است مخاطب بیرانوند را بیشتر با یک مصاحبه یا اختلاف رسانه‌ای به یاد بیاورد تا عملکرد او درون زمین و افتخاراتی که به دست آورده است.

البته این به معنای آن نیست که رسانه به‌تنهایی افکار عمومی را کنترل می‌کند؛ مخاطبان نیز بر اساس تجربه، نگرش و علایق خود موضوعات را ارزیابی می‌کنند، اما تکرار و برجسته‌سازی یک موضوع می‌تواند اولویت‌های ذهنی آنها را تغییر دهد. مسئله اینجاست که در فضای رسانه‌ای امروز، گاهی حاشیه به دلیل قابلیت تولید محتوای بیشتر، جای اصل خبر و دستاورد را می‌گیرد و همین اتفاق باعث می‌شود موفقیت‌های مهم ورزشی نیز زیر سایه موضوعات کم‌اهمیت‌تر قرار بگیرند.

علیرضا بیرانوند , تیم فوتبال پرسپولیس , تیم فوتبال تراکتور تبریز , استان لرستان ,

تسنیم: در سال‌های اخیر شاهد بوده‌ایم برخی صفحات و بلاگرهای ورزشی با تمرکز بر حواشی چهره‌هایی مانند بیرانوند، به دنبال افزایش بازدید و جذب دنبال‌کننده هستند. مفهوم اقتصاد توجه چگونه این رفتار رسانه‌ای را توضیح می‌دهد؟

یکی از مفاهیم مهم در مطالعات رسانه‌ای جدید، اقتصاد توجه است. در این الگو، توجه مخاطب به یک منبع محدود و ارزشمند تبدیل شده و رسانه‌ها، پلتفرم‌ها و تولیدکنندگان محتوا برای به دست آوردن سهم بیشتری از آن با یکدیگر رقابت می‌کنند. در گذشته بخش مهمی از رقابت رسانه‌ای بر سر دسترسی به اطلاعات و امکانات انتشار بود، اما امروز در شبکه‌های اجتماعی میزان دیده‌شدن، تعداد بازدید، واکنش کاربران و زمان حضور آنها در پلتفرم اهمیت زیادی پیدا کرده است. به همین دلیل برخی تولیدکنندگان محتوا به دنبال موضوعاتی هستند که بتواند در کوتاه‌ترین زمان بیشترین واکنش را ایجاد کند.

در چنین شرایطی، محتوای جنجالی و اختلاف‌برانگیز ظرفیت بالایی برای جلب توجه دارد. برای مثال، یک خبر درباره موفقیت فنی یک دروازه‌بان ممکن است بیشتر مورد توجه علاقه‌مندان فوتبال قرار بگیرد، اما انتشار یک ویدئو یا مطلب جنجالی درباره اختلاف او با یک چهره ورزشی می‌تواند واکنش هواداران دو طرف را هم‌زمان برانگیزد و دامنه انتشار بیشتری پیدا کند. به همین دلیل برخی صفحات به این نتیجه می‌رسند که جنجال، مسیر ساده‌تری برای افزایش بازدید و جذب دنبال‌کننده است.

در واقع با نوعی تجاری‌سازی حاشیه مواجه هستیم؛ یعنی اختلاف و تنش اجتماعی به ماده اولیه تولید محتوا و ابزاری برای کسب منفعت رسانه‌ای تبدیل می‌شود. البته نمی‌توان همه فعالان فضای مجازی را با یک نگاه ارزیابی کرد و صفحات حرفه‌ای و مسئولیت‌پذیر بسیاری نیز وجود دارند، اما نقد اصلی متوجه آن دسته از تولیدکنندگان محتوایی است که آگاهانه مرز میان اطلاع‌رسانی، تحلیل و تخریب را نادیده می‌گیرند و برای افزایش مخاطب به بازتولید تنش دامن می‌زنند.

تسنیم: چرا در شبکه‌های اجتماعی، محتوای منفی، تقابلی و جنجالی معمولاً ظرفیت بیشتری برای انتشار و بازنشر پیدا می‌کند؟ الگوریتم‌های پلتفرم‌ها چه نقشی در شکل‌گیری این چرخه دارند؟

برای بررسی این موضوع باید هم ویژگی‌های شناختی و روان‌شناختی مخاطب را در نظر بگیریم و هم سازوکارهای فنی شبکه‌های اجتماعی را. در مطالعات علوم شناختی، توجه به محرک‌های منفی، تهدیدآمیز و غیرمنتظره اهمیت زیادی دارد. محتوایی که خشم، نگرانی، تعجب یا احساس بی‌عدالتی ایجاد می‌کند، معمولاً ظرفیت بیشتری برای درگیر کردن ذهن مخاطب دارد و ممکن است او را به اظهارنظر، ارسال محتوا برای دیگران یا بازنشر آن ترغیب کند. به همین دلیل گاهی یک محتوای منفی بیشتر از یک خبر عادی دیده می‌شود و واکنش‌های گسترده‌تری به دنبال دارد.

از طرف دیگر، بسیاری از شبکه‌های اجتماعی برای رتبه‌بندی محتوا از شاخص‌هایی مانند میزان تعامل، مدت تماشای محتوا، نظرها و اشتراک‌گذاری استفاده می‌کنند. بنابراین محتوایی که واکنش بیشتری ایجاد کند، ممکن است شانس بیشتری برای نمایش به کاربران دیگر پیدا کند؛ حتی اگر بخش زیادی از این واکنش‌ها منفی باشد. در واقع الگوریتم الزاماً میان واکنش مثبت و منفی از نظر اخلاقی تفاوتی قائل نمی‌شود و ممکن است محتوایی را که موجب اختلاف و خشم شده، به دلیل تعامل بالا بیشتر در معرض دید قرار دهد.

این سازوکار به‌تدریج چرخه‌ای ایجاد می‌کند که در آن تولیدکننده محتوا برای جلب توجه به سراغ موضوعات حساس می‌رود، مخاطبان واکنش نشان می‌دهند و افزایش تعامل نیز به دیده‌شدن بیشتر محتوا کمک می‌کند. اگر این روند ادامه پیدا کند، حاشیه به یک جریان مستمر رسانه‌ای تبدیل می‌شود و حتی موضوعات مهم‌تر را کنار می‌زند. به همین دلیل باید به مخاطبان آموزش داد که هر محتوای پربازدیدی الزاماً مهم، معتبر یا ارزشمند نیست و آنچه در صفحه نخست یک شبکه اجتماعی دیده می‌شود، لزوماً بازتاب‌دهنده اولویت واقعی جامعه نیست.

علیرضا بیرانوند , تیم فوتبال پرسپولیس , تیم فوتبال تراکتور تبریز , استان لرستان ,

تسنیم: در ماجرای بیرانوند، مرز میان نقد عملکرد یک ورزشکار و تخریب شخصیت او کجاست؟ از منظر اخلاق حرفه‌ای رسانه، چه معیارهایی برای تفکیک این دو وجود دارد؟

نقد، یکی از ضرورت‌های زندگی اجتماعی و حرفه‌ای است و هیچ ورزشکاری به دلیل شهرت یا کسب افتخار نباید از نقد مصون باشد. اتفاقاً چهره‌های شناخته‌شده به دلیل برخورداری از نفوذ اجتماعی بیشتر، باید نسبت به رفتار و اظهارات خود مسئولیت‌پذیرتر باشند. اما نقد زمانی ارزشمند و سازنده است که بر اساس معیارهای مشخص و قابل دفاع انجام شود. در اخلاق رسانه‌ای، نقد باید ناظر بر عملکرد، رفتار یا اظهارنظر مشخص باشد، نه اینکه به شخصیت و هویت فرد حمله کند. همچنین ادعاها باید مستند و قابل بررسی باشند و رسانه میان واقعیت، برداشت شخصی و شایعه تفاوت قائل شود.

برای مثال، اگر یک ورزشکار در مصاحبه‌ای اظهارنظر بحث‌برانگیزی مطرح می‌کند، رسانه حق دارد آن اظهارنظر را بررسی کند، پیامدهایش را توضیح دهد و حتی از منظر کارشناسی به آن انتقاد کند؛ اما تبدیل همان موضوع به بهانه‌ای برای انتشار مطالب تحقیرآمیز، توهین‌های شخصی یا بازنشر ادعاهای تأییدنشده، دیگر در چارچوب نقد حرفه‌ای قرار نمی‌گیرد. شهرت یک ورزشکار حق نقد شدن را افزایش می‌دهد، اما حق برخورداری از کرامت انسانی را از بین نمی‌برد. درباره بیرانوند نیز باید همین معیارها رعایت شود؛ اگر انتقادی نسبت به رفتار یا موضع‌گیری او وجود دارد، باید با مصداق، سند و استدلال مطرح شود. همان‌طور که نباید دستاوردهای ورزشی او را به دلیل حواشی نادیده گرفت، نباید هم صرفاً به دلیل کسب یک جایزه معتبر، هرگونه نقد نسبت به رفتار او را کنار گذاشت.

تسنیم: برخی پیشکسوتان فوتبال نیز به‌جای ایفای نقش میانجی و تعدیل‌کننده، با موضع‌گیری‌های تند به اختلافات دامن می‌زنند. از منظر نظریه سرمایه اجتماعی، چنین رفتارهایی چه تأثیری بر مرجعیت اجتماعی پیشکسوتان و فرهنگ ورزشی جامعه دارد؟

پیشکسوتان در هر حوزه‌ای، به‌ویژه ورزش، از نوعی سرمایه اجتماعی و مرجعیت برخوردارند. این جایگاه صرفاً به دلیل سابقه حضور در میدان مسابقه یا کسب افتخار به دست نمی‌آید، بلکه بخشی از آن حاصل اعتماد عمومی، تجربه، منش حرفه‌ای و توانایی ایفای نقش در موقعیت‌های اختلاف‌برانگیز است. در نظریه سرمایه اجتماعی، اعتماد، هنجارهای مشترک و شبکه‌های ارتباطی اهمیت زیادی دارند و افرادی که از اعتبار عمومی برخوردارند، می‌توانند در تقویت پیوندهای اجتماعی و کاهش تعارض نقش مؤثری داشته باشند.

از پیشکسوتان فوتبال انتظار می‌رود در مواجهه با اختلافات، به جای تشدید تقابل، به ایجاد فضای گفت‌وگو و حل مسئله کمک کنند. البته این به معنای سکوت در برابر رفتارهای نادرست یا چشم‌پوشی از نقد نیست، بلکه مسئله اصلی شیوه بیان و نحوه مواجهه با اختلافات است. گاهی مشاهده می‌کنیم یک اختلاف ورزشی با ورود موضع‌گیری‌های هیجانی، گروهی یا حتی سیاسی از سطح یک مسئله حرفه‌ای فراتر می‌رود و به تقابل اجتماعی تبدیل می‌شود. در چنین شرایطی، پیشکسوتی که می‌تواند نقش میانجی داشته باشد، ممکن است ناخواسته به یکی از طرف‌های منازعه تبدیل شود. این مسئله در بلندمدت به فرسایش مرجعیت اجتماعی او منجر خواهد شد؛ زیرا مخاطب از چهره‌ای که سال‌ها او را به‌عنوان نماد تجربه و بزرگی شناخته، انتظار دارد در شرایط دشوار نیز از عقلانیت و سعه‌صدر برخوردار باشد. بزرگی یک چهره ورزشی فقط به افتخارات دوران بازی او نیست، بلکه به نحوه مواجهه‌اش با اختلافات و مسئولیتی است که در برابر نسل جوان‌تر احساس می‌کند.

تسنیم: تا چه اندازه می‌توان ضعف سواد رسانه‌ای و ناآشنایی بیرانوند با اقتضائات شبکه‌های اجتماعی را در تشدید حواشی پیرامون او مؤثر دانست؟ یک ورزشکار حرفه‌ای برای مدیریت ارتباط با مخاطبان به چه مهارت‌هایی نیاز دارد؟

باید به این نکته توجه کنیم که مهارت در یک حوزه تخصصی الزاماً به معنای برخورداری از مهارت ارتباطی در حوزه‌های دیگر نیست. ممکن است یک ورزشکار از نظر فنی در بالاترین سطح قرار داشته باشد، اما برای مدیریت ارتباط با مخاطبان و رسانه‌ها به آموزش و مشاوره تخصصی نیاز داشته باشد. سواد رسانه‌ای صرفاً به معنای توانایی استفاده از شبکه‌های اجتماعی یا انتشار محتوا نیست، بلکه مجموعه‌ای از مهارت‌ها را شامل می‌شود؛ از جمله توانایی تحلیل پیام، شناخت مخاطب، تشخیص پیامدهای انتشار محتوا و درک سازوکارهای تولید و توزیع اطلاعات.

یک ورزشکار شناخته‌شده باید بداند که هر واکنش او در شبکه‌های اجتماعی ممکن است از محدوده مخاطبان مستقیمش خارج شود و در رسانه‌های دیگر بازتاب پیدا کند. گاهی یک پاسخ هیجانی در چند دقیقه منتشر می‌شود، اما آثار ارتباطی و اجتماعی آن برای مدت طولانی باقی می‌ماند. درباره بیرانوند نیز بخشی از حواشی سال‌های اخیر را می‌توان از منظر نحوه تعامل او با فضای رسانه‌ای بررسی کرد؛ هرچند نباید بدون بررسی دقیق مصادیق، مسئولیت تمام اتفاقات را متوجه خود ورزشکار دانست.

به اعتقاد من، ورزشکاران حرفه‌ای باید در کنار مربی فنی و بدنساز، از مشاور رسانه‌ای و ارتباطی نیز بهره بگیرند. مدیریت هیجان در ارتباطات عمومی، شناخت مخاطبان، شیوه پاسخ‌گویی به انتقادها، پرهیز از واکنش‌های شتاب‌زده و توانایی تفکیک فضای خصوصی از عمومی، از مهارت‌های ضروری برای چهره‌های ورزشی است. امروز مدیریت ارتباطات دیگر یک فعالیت جانبی برای ورزشکاران نیست، بلکه بخشی از حرفه‌ای‌گری آنها محسوب می‌شود.

علیرضا بیرانوند , تیم فوتبال پرسپولیس , تیم فوتبال تراکتور تبریز , استان لرستان ,

تسنیم: در ادبیات علوم ارتباطات، مدیریت شهرت و مدیریت بحران رسانه‌ای از اهمیت بالایی برخوردار است. اگر بیرانوند از یک راهبرد ارتباطی حرفه‌ای برخوردار بود، چگونه می‌توانست از تبدیل حواشی مقطعی به بحران مستمر تصویر عمومی خود جلوگیری کند؟

مدیریت شهرت یکی از حوزه‌های مهم روابط عمومی راهبردی است. شهرت یک فرد حاصل مجموعه‌ای از تجربه‌ها، رفتارها، پیام‌ها و برداشت‌هایی است که در طول زمان در ذهن مخاطبان شکل می‌گیرد؛ بنابراین نمی‌توان آن را صرفاً با انتشار چند مطلب مثبت یا پاسخ دادن به انتقادها مدیریت کرد. در مدیریت بحران نیز اصل مهم، آمادگی پیش از وقوع بحران است. یک ورزشکار حرفه‌ای باید از قبل موقعیت‌های احتمالی را شناسایی کند و برای شرایط مختلف، راهبرد ارتباطی مشخصی داشته باشد؛ از جمله اینکه چه زمانی پاسخ بدهد، چه زمانی توضیح ارائه کند و در چه موقعیتی از ورود به یک مجادله بی‌ثمر پرهیز کند.

یکی از اشتباهات رایج در مدیریت بحران رسانه‌ای، واکنش شتاب‌زده و احساسی است. در چنین شرایطی فرد به جای مدیریت مسئله، ممکن است با انتشار پیام‌های متعدد یا ورود به مجادلات عمومی، دامنه بحران را افزایش دهد. اگر ورزشکاری با موج انتقاد مواجه شود، ابتدا باید منشأ انتقاد را شناسایی کند، مشخص کند چه بخشی از آن مستند و چه بخشی ناشی از سوءبرداشت است و سپس متناسب با شرایط تصمیم بگیرد. سکوت همیشه بهترین راهبرد نیست و پاسخ‌گویی نیز همیشه ضرورت ندارد؛ هنر مدیریت بحران در انتخاب درست میان توضیح، اصلاح، عذرخواهی، پاسخ مستند یا پرهیز از ادامه یک مجادله است.

درباره بیرانوند نیز به نظر می‌رسد برخورداری از یک تیم ارتباطی حرفه‌ای می‌توانست به کاهش هزینه‌های رسانه‌ای برخی اتفاقات کمک کند. البته مدیریت شهرت به معنای ساختن تصویری غیرواقعی از یک فرد نیست، بلکه هدف آن ایجاد هماهنگی میان رفتار واقعی، پیام‌های منتشرشده و انتظارات مخاطبان است.

تسنیم: رسانه‌های رسمی و خبرگزاری‌ها در مواجهه با موج‌های تخریبی فضای مجازی چه مسئولیتی دارند؟ چگونه می‌توان میان بازتاب افکار عمومی، نقد منصفانه و بازتولید حاشیه‌سازی تمایز قائل شد؟

رسانه‌های رسمی در چنین شرایطی مسئولیت مهمی دارند؛ زیرا برخلاف بسیاری از صفحات شخصی، از هویت حرفه‌ای، ساختار تحریریه‌ای و مسئولیت مشخص در قبال محتوای منتشرشده برخوردارند. یکی از مشکلات فضای رسانه‌ای امروز این است که گاهی مرز میان رسانه حرفه‌ای و صفحه تولید محتوا از بین می‌رود، در حالی که رسانه رسمی باید در انتخاب سوژه، راستی‌آزمایی، شیوه تنظیم خبر و نحوه بازتاب واکنش‌ها، اصول حرفه‌ای را رعایت کند. اینکه یک اظهارنظر در شبکه‌های اجتماعی با واکنش گسترده مواجه شده، به‌تنهایی دلیل کافی برای تبدیل آن به یک خبر مستقل نیست. خبرنگار باید بررسی کند که آیا موضوع از اهمیت عمومی برخوردار است، اطلاعات منتشرشده صحت دارد و بازتاب آن به آگاهی مخاطب کمک می‌کند یا صرفاً به بازتولید یک اختلاف منجر می‌شود.

در اینجا نظریه چارچوب‌سازی رسانه‌ای اهمیت پیدا می‌کند. رابرت انتمن در مقاله شناخته‌شده خود در سال 1993 توضیح می‌دهد که رسانه‌ها با انتخاب و برجسته کردن بخش‌هایی از واقعیت، می‌توانند در تعریف مسئله، شناسایی علت‌ها و شکل‌گیری برداشت مخاطب نقش داشته باشند. به بیان ساده، رسانه فقط با انتخاب موضوع بر ذهن مخاطب اثر نمی‌گذارد، بلکه شیوه روایت آن نیز اهمیت دارد. یک رسانه می‌تواند ماجرای بیرانوند را صرفاً در قالب اختلافات و حواشی شخصی بازنمایی کند یا آن را در چارچوبی گسترده‌تر، یعنی نسبت میان موفقیت ورزشی، فرهنگ نقد، اخلاق رسانه‌ای و مسئولیت اجتماعی چهره‌ها بررسی کند. این تفاوت در روایت بسیار مهم است. رسانه حرفه‌ای نباید به بلندگوی هیجانات مقطعی شبکه‌های اجتماعی تبدیل شود، بلکه باید با رویکردی تحلیلی به افزایش آگاهی، ایجاد زمینه گفت‌وگو و فهم دقیق‌تر مسائل کمک کند. به همین دلیل خبرگزاری‌ها باید هم عملکرد ورزشکار را نقد کنند، هم رفتار رسانه‌ها و پیشکسوتان را مورد بررسی قرار دهند و هم اجازه ندهند افتخارات ملی در میان منازعات روزمره گم شود.

بیرانوند مرد سال فوتبال آسیا شد

تسنیم: با توجه به انتخاب بیرانوند به‌عنوان مرد سال فوتبال آسیا، چه راهبردی برای بازسازی تصویر عمومی او و بازگرداندن توجه افکار عمومی به دستاوردهای ورزشی‌اش پیشنهاد می‌کنید؟ آیا هنوز می‌توان سرمایه اجتماعی یک قهرمان ورزشی را از طریق ارتباطات حرفه‌ای احیا کرد؟

قطعاً امکان بازسازی و تقویت تصویر عمومی وجود دارد، اما باید بدانیم اعتبار اجتماعی با تبلیغات مقطعی ساخته نمی‌شود. شهرت پایدار حاصل تداوم رفتار مسئولانه، ارتباط صادقانه و هماهنگی میان گفتار و عملکرد است. نخستین اقدام برای بیرانوند باید پذیرش این واقعیت باشد که او صرفاً یک دروازه‌بان موفق نیست، بلکه به دلیل شهرت و جایگاه اجتماعی خود به یک چهره عمومی تبدیل شده و در نتیجه رفتار و اظهاراتش نیز در معرض ارزیابی گسترده مخاطبان قرار دارد. از طرف دیگر، باید راهبرد ارتباطی خود را بازتعریف کند و به جای ورود مستمر به مجادلات و پاسخ‌گویی به تمام انتقادها، بر ارتباطات هدفمند، شفاف و حرفه‌ای تمرکز داشته باشد. همکاری با مشاوران رسانه‌ای، برنامه‌ریزی برای حضور در رسانه‌ها و انتخاب محتوای متناسب با جایگاه حرفه‌ای می‌تواند در این مسیر مؤثر باشد.

نکته مهم دیگر استفاده از ظرفیت اجتماعی و ملی این موفقیت است. بیرانوند می‌تواند از جایگاه تازه خود برای معرفی استعدادهای جوان، حمایت از فوتبال پایه و انتقال تجربه به نسل جدید استفاده کند.

چنین اقداماتی به‌تدریج تصویر او را از یک چهره درگیر حواشی مجازی به یک ورزشکار صاحب تجربه و مسئولیت اجتماعی تغییر می‌دهد. البته نباید تصور کرد با چند مصاحبه یا انتشار چند تصویر مثبت می‌توان همه برداشت‌های منفی را از بین برد؛ بازسازی شهرت فرایندی زمان‌بر است و به رفتار مستمر و قابل اعتماد نیاز دارد. در نهایت باید میان قهرمان ورزشی و انسانی که ممکن است نقاط قوت و ضعف داشته باشد، تفاوت قائل شویم. یک ورزشکار می‌تواند در زمین مسابقه عملکردی درخشان داشته باشد و در عرصه ارتباطات عمومی نیز نیازمند اصلاح و آموزش باشد؛ این دو موضوع با یکدیگر تناقضی ندارند. جامعه ورزشی ما به قهرمانانی نیاز دارد که علاوه بر توانمندی فنی، از مسئولیت اجتماعی و سواد رسانه‌ای نیز برخوردار باشند. رسانه‌ها و مخاطبان هم باید بدانند نقد یک ورزشکار به معنای نفی تمام دستاوردهای او نیست و حمایت از یک قهرمان نیز به معنای چشم‌پوشی از نقاط ضعفش نخواهد بود. به نظرم جایزه بیرانوند باید فرصتی برای بازنگری در رابطه سه‌جانبه میان ورزشکار، رسانه و مخاطب باشد؛ فرصتی برای تقویت فرهنگ نقد، مسئولیت‌پذیری و احترام به دستاوردهای ملی.

©‌ وبانگاه، خبرگزاری تسنیم