آب خاکستری؛ راهکار نوظهور ایران در مواجهه با بحران کمبود آب

به گزارش بخش اقتصاد وبانگاه بر اساس داده‌های منتشرشده در ایسنا، اقلیم گرم و خشک ایران، این کشور را با کمبود شدید آب مواجه کرده است. افزایش جمعیت، توسعه کشاورزی و صنعتی، و تغییرات اقلیمی ناشی از خشکسالی، روند کاهش منابع آبی و سرانه مصرف را تشدید کرده است. این وضعیت می‌تواند به بروز اختلافات اجتماعی، مهاجرت، و تنش‌های آبی منجر شود.

مدیریت بهینه منابع آب، افزایش آگاهی عمومی، اولویت‌بندی مصارف، و استفاده از آب‌های برگشتی از جمله راهکارهای ضروری برای تأمین نیازهای آبی در آینده است. کارشناسان، بازچرخانی و استفاده مجدد از «آب خاکستری» را یکی از راهکارهای مهم در این زمینه می‌دانند که می‌تواند مصرف آب‌های سطحی و زیرزمینی را به طور قابل توجهی کاهش دهد.

سیستم‌های بازچرخانی آب خاکستری شامل جمع‌آوری، تصفیه و استفاده مجدد از پساب‌های خانگی (به جز فاضلاب توالت) است. این سیستم‌ها معمولاً شامل مجموعه‌ای از لوله‌کشی، مخزن جمع‌آوری، واحدهای تصفیه (مانند فیلترها و گندزداها) و پمپ برای انتقال آب تصفیه‌شده هستند. عمده کاربرد آب خاکستری تصفیه‌شده، آبیاری فضای سبز و مصارف غیرشرب مانند سرویس‌های بهداشتی است.

تجربیات جهانی در استفاده از آب خاکستری

ژاپن از پیشگامان استفاده از سیستم‌های بازچرخانی آب خاکستری در ساختمان‌ها بوده است. تعداد این سیستم‌ها از ۱۸ مورد در سال ۱۹۶۹ به ۱۰۴ مورد در سال ۲۰۱۰ رسیده است. پروژه‌های موفقی در توکیو اجرا شده که سالیانه صدها هزار متر مکعب پساب تصفیه شده را برای مصارف آبیاری و سرویس‌های بهداشتی مورد استفاده قرار می‌دهند.

در کشورهای عربی نیز، با توجه به بحران آبی، استفاده از فاضلاب تصفیه شده، به ویژه برای بخش کشاورزی، مورد توجه قرار گرفته است. مصر، سوریه، امارات متحده و عربستان در منطقه جزو بزرگترین مصرف‌کنندگان آب خاکستری محسوب می‌شوند.

آب خاکستری چیست؟

آب خاکستری به پساب تولید شده از آشپزخانه، حمام و ماشین لباسشویی اطلاق می‌شود که حدود ۵۰ تا ۸۰ درصد فاضلاب شهری را تشکیل می‌دهد. این آب پس از تصفیه، بسته به کیفیت، برای مصارف غیرشرب، آبیاری سطحی و زیرزمینی، و مصارف بهداشتی قابل استفاده مجدد است.

وضعیت آب خاکستری در ایران

در ایران، بازچرخانی آب خاکستری هنوز به طور گسترده اجرا نمی‌شود و تنها چند پروژه پایلوت در دست اقدام است. یکی از این نمونه‌ها در منطقه یوسف‌آباد تهران است. استفاده از پکیج‌های بازچرخانی آب در ایران اجباری نیست و هزینه‌های آن بر عهده مالک ساختمان است. این در حالی است که در برخی کشورها، دولت‌ها برای تشویق به استفاده از این فناوری، تسهیلاتی در نظر گرفته‌اند.

وزارت نیرو پیگیر موضوع بازچرخانی آب خاکستری است و مذاکراتی با نظام مهندسی برای توصیه این پکیج‌ها به سازندگان ساختمان صورت گرفته است. با این حال، هزینه‌بر بودن تأسیسات بازچرخانی، بدون وجود تسهیلات، انگیزه مالکان برای نصب آن‌ها را کاهش می‌دهد.

پروژه «شبکه دوم آب‌رسانی شهر اصفهان» با عنوان «آب خاکستری» یکی از نمونه‌های اجرایی موفق در ایران است. این شبکه که با همکاری شرکت‌های دانش‌بنیان و نخبگان دانشگاهی راه‌اندازی شده، از آب‌های تصفیه‌شده فاضلاب برای آبیاری فضای سبز استفاده می‌کند و هدف آن حفظ منابع آب زیرزمینی و جلوگیری از فرونشست زمین است.

کارشناسان معتقدند که بازگردانی و استفاده مجدد از آب تصفیه‌شده، مزایای بسیاری از جمله صرفه‌جویی در مصرف آب شرب، کاهش هزینه‌ها، آبیاری خودکار فضای سبز، و جلوگیری از اتلاف آب را به همراه دارد. تسریع تحقیقات در زمینه کمبود آب، استفاده از فناوری‌های نوین برای تصفیه آب، و افزایش کیفیت آب‌های تصفیه‌شده، از جمله مواردی است که می‌تواند به بهبود وضعیت آبی کشور در آینده کمک کند.