وقتی آسمان آخرین پناه بیماران میشود؛ نقش مهم اورژانس هوایی در چهارمحال و بختیاری
مطالعات علمی نشان میدهد که زمان طلایی در بسیاری از شرایط بحرانی مانند سکته قلبی، سکته مغزی و تروما، عامل تعیینکننده در بقا و کیفیت زندگی بیمار است و کاهش زمان انتقال میتواند بهطور مستقیم نتایج درمانی را بهبود دهد.
در نظامهای سلامت مدرن اورژانس هوایی بهعنوان مکمل اورژانس زمینی تعریف میشود نه جایگزین آن. در واقع زمانی که زیرساختهای جادهای ناکافی است یا شرایط جغرافیایی مانع دسترسی سریع میشود استفاده از امداد هوایی به یک ضرورت تبدیل میشود. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت کشورهای دارای مناطق کوهستانی، جنگلی یا پراکندگی جمعیتی بالا، وابستگی بیشتری به این نوع خدمات دارند.
یکی از مهمترین کاربردهای اورژانس هوایی مدیریت بیماران ترومایی است. در حوادثی مانند سقوط از ارتفاع، تصادفات شدید یا آسیبهای کوهستانی، سرعت انتقال بیمار به مراکز تخصصی میتواند تفاوت بین زندگی و مرگ باشد. پژوهشها نشان دادهاند که انتقال هوایی در بیماران دچار تروماهای شدید، در مقایسه با انتقال زمینی بویژه در مناطق روستایی و دورافتاده با کاهش قابلتوجه مرگومیر همراه است.
علاوه بر تروما بیماران مبتلا به سکتههای قلبی و مغزی نیز از مهمترین گروههای هدف اورژانس هوایی هستند. در سکته مغزی هر دقیقه تأخیر میتواند منجر به از دست رفتن میلیونها سلول عصبی شود. به همین دلیل انتقال سریع بیمار به مراکز دارای امکانات پیشرفته مانند آنژیوگرافی یا ترومبولیز اهمیت حیاتی دارد. اورژانس هوایی در چنین شرایطی میتواند فاصله زمانی بین شروع علائم و مداخله درمانی را بهطور چشمگیری کاهش دهد.
از دیگر حوزههای مهم کاربرد این خدمات انتقال مادران باردار در شرایط پرخطر است. در بسیاری از مناطق دورافتاده امکانات زایمانی پیشرفته وجود ندارد و در صورت بروز عوارض ، انتقال سریع مادر به مراکز مجهز ضروری است. مطالعات نشان دادهاند که استفاده از اورژانس هوایی در این موارد خطر مرگ مادر و نوزاد را کاهش میدهد و امکان مدیریت بهتر عوارض را فراهم میکند.
امداد هوایی یکی از شاخصهای مهم نظام سلامت است
با وجود مزایای فراوان امدادرسانی هوایی با چالشهای متعددی نیز همراه است. یکی از مهمترین این چالشها شرایط جوی و محیطی است. پرواز در مناطق کوهستانی، وزش بادهای شدید، تغییرات ناگهانی آبوهوا و محدودیت دید همگی میتوانند ایمنی مأموریت را تحت تأثیر قرار دهند. به همین دلیل تصمیمگیری برای انجام پرواز نیازمند ارزیابی دقیق ریسک و هماهنگی بین تیمهای مختلف است.
چالش دیگر امداد هوایی محدودیتهای فنی و طراحی بالگردهاست. در بسیاری از کشورها از بالگردهایی استفاده میشود که بهطور اختصاصی برای خدمات پزشکی طراحی نشدهاند بلکه تغییر کاربری داده شدهاند. این موضوع میتواند بر فضای داخلی، تجهیزات پزشکی و حتی پایداری پرواز تأثیر بگذارد. در مقابل «مدیکوپترها» که بهصورت تخصصی برای امدادرسانی طراحی شدهاند امکانات بهتری برای ارائه خدمات درمانی در حین پرواز فراهم میکنند.
از منظر فیزیولوژیک نیز پرواز در ارتفاع با کاهش فشار اکسیژن همراه است که میتواند برای بیماران قلبی، تنفسی و مغزی خطرناک باشد. این مسئله نیازمند پایش دقیق علائم حیاتی و استفاده از تجهیزات پیشرفته برای تأمین اکسیژن است. همچنین محدودیت فضا و حرکت در کابین بالگرد انجام برخی اقدامات درمانی را دشوار میسازد و مهارت بالای تیم پزشکی را میطلبد.
با این حال علیرغم تمامی این محدودیتها شواهد نشان میدهد که اورژانس هوایی در بسیاری از موارد نقش تعیینکنندهای در نجات جان بیماران دارد. بهویژه در مناطقی که دسترسی زمینی عملاً غیرممکن است این خدمات تنها راه ارتباطی بین بیمار و نظام سلامت محسوب میشود. به همین دلیل توسعه و بهبود زیرساختهای امداد هوایی بهعنوان یکی از شاخصهای مهم کارآمدی نظام سلامت در نظر گرفته میشود.
موفقیت اورژانس هوایی تنها به تجهیزات و فناوری وابسته نیست بلکه آموزش عمومی، همکاری مردم و هماهنگی بین نهادهای مختلف نیز نقش کلیدی دارد. آگاهی مردم از نحوه تماس با اورژانس، ارائه اطلاعات دقیق و حفظ آرامش در شرایط بحرانی، میتواند فرآیند امدادرسانی را تسهیل کرده و شانس نجات بیماران را افزایش دهد. از این رو نگاه جامع به این حوزه شامل ابعاد فنی، انسانی و مدیریتی، برای ارتقای کیفیت خدمات ضروری است.
با وجود هزینههای بالای بالگرد، امدادرسانی به بیماران در اولویت قرار دارد
سیده آمنه میرفروغی در گفتوگو با خبرنگار تسنیم در شهرکرد، با بیان اینکه ناوگان اورژانس شامل آمبولانس، موتورلانس، اتوبوسآمبولانس و اورژانس هوایی است، اظهار کرد: با توجه به شرایط جغرافیایی چهارمحال و بختیاری و وجود مناطق سختگذر و همچنین پراکندگی جمعیت عشایری، در برخی فصول سال دسترسی زمینی به برخی نقاط امکانپذیر نیست و در چنین شرایطی استفاده از بالگرد ضروری میشود.
سوپروایزر دیسپج اورژانس شهرکرد افزود: با وجود هزینههای بالا و حساسیتهای ایمنی در استفاده از بالگرد، امدادرسانی به بیماران در اولویت قرار دارد و در هر نقطهای از استان که نیاز واقعی وجود داشته باشد، اورژانس هوایی فعال خواهد شد.
وی با اشاره به حوادث مرتبط با امداد هوایی تصریح کرد: در گذشته دو نفر از همکاران خود را در سانحه بالگرد از دست دادهایم، اما این موضوع خللی در ارائه خدمات ایجاد نکرده و امدادرسانی همچنان با جدیت ادامه دارد.
میرفروغی درباره بیشترین مأموریتهای امداد هوایی گفت: سقوط از ارتفاع در مناطق کوهستانی، حوادث مرتبط با کوهنوردان یا ساکنان مناطق سختگذر، همچنین مواردی مانند سکتههای قلبی و مغزی و انتقال مادران باردار از جمله شایعترین مأموریتهاست.
وی در تشریح روند هماهنگی برای اعزام بالگرد عنوان کرد: پس از تشخیص نیاز به امداد هوایی، موضوع از طریق واحد EOC اورژانس پیگیری شده و هماهنگیهای لازم با مجموعههای مرتبط از جمله بخشهای پروازی، اخذ مجوزهای لازم، بررسی شرایط ایمنی، موقعیت جغرافیایی و امکان فرود انجام میشود.
سوپروایزر دیسپج اورژانس شهرکرد با تأکید بر اهمیت آموزشهای عمومی گفت: آشنایی مردم با کمکهای اولیه، حفظ آرامش هنگام تماس با اورژانس و همکاری با کارشناسان تا زمان رسیدن نیروهای امدادی، میتواند نقش مهمی در نجات جان بیماران ایفا کند.
نبود مدیکوپتر یکی از چالش اورژانس است
امید سیفی مسئول اورژانس هوایی چهارمحال و بختیاری در گفتوگو با خبرنگار تسنیم در شهرکرد اظهار کرد: تجهیزات مورد استفاده در اورژانس در سطح دنیا تقریباً یکسان است و تجهیزاتی وجود ندارد که در کشورهای اروپایی باشد اما در ایران موجود نباشد اما در حوزه بالگردها شرایط متفاوت است.
وی افزود: بالگردهایی که در کشور مورد استفاده قرار میگیرند بهصورت تخصصی برای امدادرسانی طراحی نشدهاند و اصطلاحاً «مدیکوپتر» نیستند بلکه برای کاربریهای دیگر طراحی شده و سپس برای خدمات درمانی مورد استفاده قرار میگیرند.
مسئول اورژانس هوایی چهارمحال و بختیاری ادامه داد: این موضوع مشابه آن است که یک خودروی معمولی به آمبولانس تبدیل شود در حالی که آمبولانس استاندارد از ابتدا برای خدمات امدادی طراحی شده است و همین تفاوت کارایی را تحت تأثیر قرار میدهد.
سیفی با اشاره به تفاوت امدادرسانی هوایی و زمینی تصریح کرد: استان چهارمحال و بختیاری بهدلیل شرایط خاص جغرافیایی، وجود کوههای مرتفع، مناطق عشایری، مسیرهای صعبالعبور و جادههای خاکی، بهویژه در فصول بارندگی با محدودیتهای جدی در دسترسی زمینی مواجه است.
وی گفت: در بسیاری از مأموریتها هیچ راهی برای دسترسی زمینی به بیمار وجود ندارد و تنها اورژانس هوایی میتواند از مناطق روستایی دورافتاده تا مناطق عشایرنشین خدمات ارائه دهد.
مسئول اورژانس هوایی چهارمحال و بختیاری اضافه کرد: انتقال بیماران بین مراکز درمانی نیز از دیگر مأموریتهای اورژانس هوایی است بهگونهای که بیماران تصادفی، قلبی یا سکته مغزی از شهرستانهایی مانند لردگان و خانمیرزا به مراکز درمانی مجهزتر منتقل میشوند تا روند درمان آنها تسریع شود.
وی با اشاره به سختیهای امدادرسانی در بالگرد گفت: ارائه خدمات درمانی در آسمان نسبت به آمبولانس زمینی یا محیط بیمارستان بسیار دشوارتر است زیرا محدودیت حرکت وجود دارد و امکان انجام برخی اقدامات درمانی کاهش مییابد.
نقش تعیین کننده اورژانس هوایی در نجات جان بیماران
سیفی ادامه داد: شرایط جوی و کوهستانی منطقه، از جمله وزش باد و تغییرات ناگهانی آبوهوا، کار را دشوارتر میکند و امدادگران باید با دقت بیشتری خدمات ارائه دهند.
وی افزود: کاهش سطح اکسیژن در ارتفاع نیز از دیگر چالشهاست که بهویژه برای بیماران قلبی، تنفسی و سکته مغزی خطرناک است و نیاز به مراقبت ویژه دارد.
مسئول اورژانس هوایی چهارمحال و بختیاری خاطرنشان کرد: در برخی موارد شرایط بسیار دشوارتر میشود بهطوری که حتی انجام زایمان در ارتفاع نیز تجربه شده که بهدلیل کمبود اکسیژن و شرایط خاص پرواز با سختی و خطرات زیادی برای مادر باردار همراه است.
سیفی درباره شرایط جوی مأموریتهای هوایی گفت: مأموریتهایی در شرایط باد شدید، بارندگی و حتی برخورد با ابر انجام شده است و گاهی لازم بوده برای خروج از شرایط نامناسب ارتفاع پرواز افزایش یابد.
وی افزود: بهدلیل کوهستانی بودن چهارمحال و بختیاری، شرایط آبوهوایی بهسرعت تغییر میکند و ممکن است یک پرواز در شرایط آرام آغاز شود اما در ادامه با ناپایداریهای جوی مواجه شود.
سیفی با اشاره به تجربه مأموریتهای امداد هوایی گفت: در بسیاری از موارد، اورژانس هوایی نقش تعیینکنندهای در نجات جان بیماران داشته و در صورت نبود بالگرد احتمال فوت یا بروز عوارض شدید برای بیماران بسیار بالا است. در بخش قابل توجهی از مأموریتها، اگر امداد هوایی انجام نمیشد، بیماران یا جان خود را از دست میدادند یا با عوارض جدی مواجه میشدند.
انجام 106ماموریت هوایی توسط اورژانس چهارمحال و بختیاری
نرگس عسگری سرپرست اورژانس پیش بیمارستانی چهارمحال و بختیاری در گفتوگو با خبرنگار تسنیم در شهرکرد ،اظهار داشت: در سال 1404 اورژانس هوایی استان 106 مأموریت انجام داده و 86 بیمار را منتقل کرده است. با این حال شرایط جوی، محدودیتهای ایمنی و دشواری فرود در برخی مناطق از جمله عواملی است که بر تعداد انتقال بیماران تأثیر میگذارد.
وی افزود: در سهماهه نخست سال 1404 تعداد 34 مأموریت هوایی در چهارمحال و بختیاری انجام و 27 بیمار منتقل شدهاند، اما در مدت مشابه سال 1405 بهدلیل محدودیتهای پروازی تنها 8 مأموریت انجام و 6 بیمار منتقل شدهاند.
عسگری عنوان کرد:بیشترین موارد استفاده از اورژانس هوایی مربوط به بیماران ترومایی،سقوط از ارتفاع ، سکتههای قلبی و مغزی و همچنین مادران باردار در شرایط اضطراری بهویژه در مناطق صعبالعبور که دسترسی زمینی دشوار است میباشد.
سرپرست اورژانس پیش بیمارستانی چهارمحال و بختیاری تأکید کرد: با وجود هزینههای بالای خدمات هوایی، حفظ جان بیماران در اولویت قرار دارد و این بخش یکی از نقاط قوت حوزه اورژانس محسوب میشود.
عسگری گفت: بیشترین ماموریتهای اورژانس هوایی در چهارمحال و بختیاری مربوط به شهرستان های اردل و کوهرنگ بویژه در زمان حضور عشایر است.
سرپرست اورژانس پیش بیمارستانی چهارمحال و بختیاری تشریح کرد:هر پرواز امدادی با هماهنگی سیستم امنیتی استان، مرکز EOCدانشگاه علوم پزشکی و پزشک مشاور اورژانس استان اتفاق میافتد و بر حسب شاخصها و اینکه اورژانس هوایی یا اعزام آمبولانس موثرتر است تصمیم بر امداد هوایی گرفته میشود.
وی بیان کرد: تجهیزات اورژانس هوایی استان به روز است اما هلیکوپترها از هلی کوپترهای متوسط روبه بالا هستند که علیرغم هزینههای بالا به خوبی ارائه خدمت میکنند.
به گزارش تسنیم با وجود محدودیتهای جوی، هزینههای بالا و پیچیدگیهای عملیاتی، اورژانس هوایی همچنان بهعنوان یکی از ارکان حیاتی نظام سلامت به فعالیت خود ادامه میدهد بخشی که در بسیاری از مناطق صعبالعبور، تنها مسیر دسترسی بیماران به خدمات درمانی بهشمار میرود و نقش مؤثری در کاهش زمان انتقال و بهبود روند درمان ایفا میکند.
در شرایطی که دسترسی زمینی با چالشهای جدی مواجه است تداوم و تقویت این خدمات میتواند بهعنوان یک ضرورت راهبردی مورد توجه قرار گیرد چرا که در بسیاری از مأموریتها حضور به موقع اورژانس هوایی نهتنها از بروز عوارض جدی جلوگیری کرده بلکه بهطور مستقیم در نجات جان بیماران نقش تعیین کنندهای داشته است.