عمارت طبیب بوشهر؛ یادگاری از دوران قاجار+فیلم
بر اساس روایتهای تاریخی، این عمارت تفاوتی چشمگیر با سایر بناهای همعصر خود در بوشهر دارد. گفته میشود ملکالتجار در سفرهای تجاری خود به فرانسه و بازدید از شهر پاریس، تحت تأثیر عمارت یکی از بازرگانان فرانسوی قرار میگیرد. این علاقه تا بدانجا پیش میرود که وی معمار آن بنا را استخدام کرده و با خود به بوشهر میآورد. ملکالتجار با ارائه سلایق شخصی خود به این معمار، عمارتی را بنا میکند که ترکیبی از معماری ایرانی و اروپایی است.
در ساخت این عمارت که بلند و مرتفع طراحی شده، از مصالح محلی استفاده شده است. وجود حیاطهای دلباز و بالکنهای چوبی زیبا، از ویژگیهای بارز معماری این بناست.
طراحی عمارت بهگونهای صورت گرفته که ساکنان آن در فصل تابستان و برای در امان ماندن از گرمای طاقتفرسای بوشهر، به طبقات بالایی کوچ میکردند تا با بهرهگیری از کوران هوا، دمای مطبوعتری را تجربه کنند.
در حال حاضر، این بنای تاریخی که در فهرست آثار ملی ایران نیز به ثبت رسیده است، بهعنوان «بنیاد بوشهرشناسی» (بنیاد ایرانشناسی بوشهر) فعالیت میکند.
حفظ و نگهداری از این بنا که نمادی از رونق اقتصادی و فرهنگی بوشهر در عصر قاجار است، فرصتی ارزشمند برای معرفی تاریخ، هنر و معماری این دیار به گردشگران و پژوهشگران فراهم آورده است.
معماری خاص بوشهر در عصر قاجار؛ رقیبی برای بنادر تجاری منطقه
عبدالکریم مشایخی رئیس بنیاد ایرانشناسی شعبه بوشهر در گفتوگو با خبرنگار تسنیم با تشریح پیشینه تاریخی و کالبدی این بندر، بافت قدیم بوشهر را یکی از ارزشمندترین میراثهای معماری ایران دانست که دوران اوج شکوفایی خود را در عصر قاجار تجربه کرده است.
وی با اشاره به قدمت بندر تاریخی بوشهر اظهار داشت: اگرچه شواهد و روایتهای موجود، از جمله وجود رگههایی از معماری گوتیک، احتمال میدهد که لایههایی از بافت بوشهر به دوره صفویه و حتی حضور پرتغالیها در سدههای 16 و 17 میلادی بازگردد، اما سنگبنای اصلی و تثبیتشده بافت تاریخی بوشهر در دوره آلمذکور گذاشته شد.
وی افزود: خاندان آلمذکور از حدود 1750 تا 1850 میلادی بر بوشهر حکومت کردند و از زمان شیخ ناصر، روند عمران و آبادی شهر شتاب گرفت. در ادامه با انعقاد قراردادهای تجاری میان ایران و انگلیس و سپس تأسیس کنسولگری انگلیس در سال 1812 میلادی، بوشهر بهتدریج به مرکز مهم مبادلات دریایی و بازرگانی ایران تبدیل شد.
مشایخی با بیان اینکه این تحولات باعث جذب تجار بزرگی از شهرهای کازرون، تبریز، همدان و شیراز به بوشهر شد، خاطرنشان کرد: حضور این بازرگانان، همراه با فعالیت تجار ارمنی، یهودی، آلمانی و هلندی، نقشی کلیدی در رونق اقتصادی و گسترش کالبدی شهر ایفا کرد.
این پژوهشگر با تأکید بر اینکه دوره قاجار زمان اوج شکوفایی بافت تاریخی بوشهر بود، گفت: در این دوران، بوشهر بهعنوان معتبرترین بندر تجاری ایران شناخته میشد و نمایندگیهای متعدد سیاسی و اقتصادی در آن فعال بودند. رقابت میان خاندانهای بازرگان در این عصر منجر به ساخت عمارتهای بزرگ و شاخص شد؛ بهگونهای که بنا بر برخی منابع، زمانی بیش از 400 عمارت در بوشهر وجود داشت.
وی در توصیف معماری این بناها افزود: این عمارتها با استفاده از چوب ساج، شیشههای رنگی وارداتی، در و پنجرههای نفیس و طراحی سازگار با اقلیم، سیمای منحصربهفرد معماری بوشهر را شکل دادند؛ سیمایی که امروز بخشهایی از آن در چهار محل قدیم بوشهر باقی مانده و بخشی دیگر، تنها در خاطرات مردم و اسناد تاریخی قابل جستوجو است.
مشایخی در پایان با اشاره به افول جایگاه اقتصادی بوشهر گفت: دوره پس از مظفرالدینشاه، جنگ جهانی اول و بهویژه روی کار آمدن رضاشاه، آغازگر دوران افول اقتصادی این بندر بود. با انتقال محورهای اصلی اقتصاد و زیرساخت به خوزستان، از جمله توسعه راهآهن و پالایشگاه، بوشهر بهتدریج موقعیت ممتاز خود را از دست داد و بسیاری از تجار از این بندر خارج شدند.