روایت رسانههای جهان از بنبست آمریکا و تغییر موازنه در جنگ علیه ایران
خبرگزاری مهر، گروه بینالملل: از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نهتنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشد، بلکه به اذعان مقامات غربی و رسانه های آمریکایی، بنبست راهبردی و شکستهای میدانی و سیاسی بر متجاوزان تحمیل شد. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانشآموزان بیگناه آغاز شد، بهسرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گستردهای پیدا کرد و واکنشهای متفاوتی را در رسانههای بینالمللی برانگیخت.
رسانههای جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کردهاند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتابها میتواند تصویری روشنتر از وضعیت واقعی جنگ و چشمانداز آن ارائه دهد.
رسانه های انگلیسی
خبرگزاری رویترز گزارش داد که مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در حاشیه نشست سازمان همکاری شانگهای در بیشکک اعلام کرد که اگر ایالات متحده به تعهداتش ذیل یادداشت تفاهم ژوئن بازگردد، جمهوری اسلامی ایران نیز «فوراً اقدام متقابل انجام خواهد داد.» وی تصریح کرد: «من به روشنی میگویم که اگر آمریکا به تعهداتش در چارچوب این یادداشت تفاهم بازگردد، ایران بلافاصله عمل متقابل انجام میدهد.»
این اظهارات پس از نخستین تبادل حملات مستقیم میان ایران و آمریکا از اواخر ژوئیه صورت گرفت. آمریکا جزیره لارک را هدف حمله قرار داد و ایران نیز در پاسخ، دو پایگاه هوایی آمریکا در اردن را موشکباران کرد. پزشکیان روز دوشنبه تأکید کرده بود که «جنگ به نفع هیچکس نیست» و تهران همچنان برای راهحل مذاکرهای آماده است. تهران بارها اعلام کرده است که تنها در صورت اجرای مفاد توافق از سوی واشنگتن، اجازه عبور آزاد از تنگه هرمز را که آبراهی حیاتی برای عرضه جهانی نفت است، صادر خواهد کرد.
رویترز در ادامه به واکنش دونالد ترامپ اشاره میکند که به فاکس نیوز گفته است «پاسخی خواهد آمد،» اما در عین حال تأکید کرده است که حملات جدید به معنای بازگشت به جنگ تمامعیار نیست. این گزارش یادآور میشود که توافق ژوئن به سرعت و به دلیل اختلافها بر سر نحوه اجرا فروپاشید. همچنین بر اساس گزارشهای تکمیلی، دو نفتکش حامل نفت عربستان سعودی در تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفتهاند و قیمت نفت در پی تشدید تنشها افزایش یافته است.
پایگاه تحلیلی کانورسیشن در گزارشی به قلم امین سیکل نوشت که دونالد ترامپ آمریکا را درگیر جنگی انتخابی کرده که نه میتواند در آن پیروز شود و نه به راحتی از آن خارج شود. این تحلیل با اشاره به اینکه جنگ به هفتمین ماه خود وارد شده، تصریح میکند که دولت ترامپ «در خلأ راهبردی» عمل کرده و تابآوری و آمادگی جمهوری اسلامی ایران را دست کم گرفته است. برخلاف پیشبینیهای واشنگتن، جامعه ایران در برابر تجاوز خارجی منسجم شد و تهران توانست توانمندیهای تهاجمی خود را بازسازی کرده و کنترل تنگه هرمز را به عنوان اهرمی حیاتی در اختیار بگیرد.
به نوشته این تحلیلگر، ترامپ با اعلامهای زودهنگام پیروزی، سپس به دلیل فشار نتانیاهو و جمهوریخواهان از یادداشت تفاهم ژوئن که به نفع تهران بود، عقبنشینی کرد. اکنون نیز راهبرد «روز دی اقتصادی» با تحریمهای گسترده علیه ایران، محکوم به شکست است؛ زیرا چین و روسیه این اقدام را رد کردهاند و همسایگان ایران مانند پاکستان، عراق و ترکیه حاضر به اجرای تحریمها نیستند. همانطور که تاریخ نشان داده، تحریمها به ندرت مؤثر بودهاند و حکومت ایران نیز ۴۷ سال است که با خودکفایی و تنوعبخشی به شرکای تجاری، تحریمهای آمریکا را دور زده است.
در پایان این تحلیل تأکید میشود که تنها راه پایان این مناقشه، بازگشت به یادداشت تفاهم و ورود به مذاکرات مستقیم است. نکته قابل توجه آنکه کشورهای عرب خلیج فارس نیز اکنون به دنبال آیندهای هستند که در آن ایران به عنوان بازیگری قدرتمند منطقهای پذیرفته شود و اتکای کمتری به آمریکا به عنوان تأمینکننده اصلی امنیت خود داشته باشند. پیمان دفاعی اخیر عربستان با ترکیه و پاکستان نیز در همین راستا ارزیابی میشود.
رسانه های عربی
الجزیره در مقاله ای با طرح مفهوم «ژئوپلیتیک خفگی» توضیح میدهد که گذرگاههای دریایی مانند هرمز، بابالمندب، سوئز، مالاکا و پاناما دیگر صرفاً مسیر عبور کشتیها نیستند، بلکه گرههای حیاتی اقتصاد جهانیاند. هرگونه تهدید یا اختلال در این نقاط میتواند پیش از بستهشدن کامل، با افزایش هزینه بیمه، حملونقل و انرژی، بازارها را تحت تأثیر قرار دهد.
مقاله تأکید میکند که توانایی تهدید یا مختلکردن یک تنگه، لزوماً به معنای کنترل اقتصاد جهانی نیست؛ زیرا تجارت میتواند به مسیرهای جایگزین منتقل شود، هرچند با هزینه و تأخیر بیشتر. تجربه بابالمندب و هرمز این واقعیت را نشان میدهد. نویسنده در نهایت پیشنهاد میکند کشورهای عربی بهجای استفاده از گذرگاهها برای اخلال، به «قدرت تنظیمکننده» تبدیل شوند؛ یعنی با همکاری امنیتی، حفاظت از کشتیرانی و ایجاد سازوکارهای اطلاعاتی، امنیت و جریان تجارت جهانی را تضمین کنند.
المیادین در مقاله ای نوشت: بنیامین نتانیاهو در آستانه انتخابات، با توجه به کاهش محبوبیت ائتلاف حاکم و ظهور رقبای جدید، تلاش میکند انسجام اردوگاه راست را حفظ کند و در مقابل، مخالفان را به دلیل اختلافات داخلی و ناتوانی در معرفی رهبری واحد تضعیف کند.
نویسنده تأکید می کند که مهمترین نقطه ضعف نتانیاهو، مسئولیت سیاسیاش در قبال شکست ۷ اکتبر، ناتوانی در دستیابی به پیروزی نهایی در جبهههای ایران، لبنان، نوار غزه و حلوفصل سیاسی جنگهاست. افزایش محبوبیت گادی آیزنکوت نیز تهدیدی جدی برای نتانیاهو محسوب میشود.
این مقاله اضافه می کند: نتانیاهو میکوشد مخالفان را «چپگرا» معرفی کند و به رأیدهندگان هشدار دهد که پیروزی آنان به بیثباتی سیاسی منجر خواهد شد. همزمان، تشدید تنش در غزه، کرانه باختری و لبنان را ابزاری برای جلب حمایت راستگرایان و تغییر دستورکار افکار عمومی میداند. مقاله تأکید میکند راهبرد انتخاباتی او بر «حفظ انسجام اردوگاه خود، حمله به مخالفان، بهرهگیری از شکافهای آنان و برجستهکردن تنشهای امنیتی» استوار است.
رأی الیوم در مقاله ای نوشت: توافق دفاعی مشترک میان عربستان، ترکیه و پاکستان در نگاه نخست میتواند تهدیدی برای ایران و اقدامی برای محاصره آن به نظر برسد؛ اما این توافق، در صورت مدیریت هوشمندانه تهران، میتواند به یک فرصت راهبردی تبدیل شود.
نویسنده توضیح می دهد: مهمترین تحول، کاهش وابستگی کشورهای منطقه به چتر امنیتی آمریکا و حرکت به سوی سازوکارهای امنیتی مستقل و چندجانبه است؛ روندی که با خواست دیرینه ایران برای خروج قدرتهای خارجی از امنیت منطقه همخوانی دارد. از آنجا که توافق، ایران را دشمن اعلام نکرده، تهران میتواند از فضای دیپلماتیک موجود برای اثرگذاری بر روند آن استفاده کند. روابط ایران با عربستان، ترکیه و پاکستان نیز امکان گفتوگو و همکاری را فراهم میکند.
این مقاله اضافه می کند: ایران باید از هر اقدامی که این کشورها را به تشکیل ائتلافی ضدایرانی سوق دهد، پرهیز کند و بهجای تقابل، بر دیپلماسی، تجارت و همکاری امنیتی تمرکز کند. در این صورت، توافق مکه میتواند بهجای ابزار مهار ایران، زمینه پذیرش نقش تهران در نظم امنیتی جدید منطقه را فراهم سازد.
رسانه های چین و روسیه
خبرگزاری ریانووستی روسیه در گزارشی به بررسی همزمان تحولات جنگ اوکراین و رویارویی نظامی آمریکا و ایران پرداخته و مدعی است که سیاست غرب برای حفظ هژمونی خود در هر دو جبهه با بنبست راهبردی مواجه شده است.
ریانووستی درباره جنگ علیه ایران مینویسد که وضعیت از مرحله بحرانی عبور کرده و به اعتراف واشنگتن به شکست نظامی آمریکا نزدیک شده است. به نوشته این رسانه، دونالد ترامپ اعلام کرده آمریکا از این پس به جای حملات نظامی، «عملیات اقتصادی» علیه تهران را دنبال خواهد کرد و قصد انجام حملات گسترده جدید ندارد.
ریانووستی این تغییر رویکرد را نشانه ناتوانی آمریکا در دستیابی به اهداف نظامی خود ارزیابی میکند.
این گزارش به نقل از رسانههای آمریکایی افزود که ایران توانسته پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه و زیرساخت اطلاعاتی این کشور را منهدم کند. در همین چارچوب، وزیر خزانهداری آمریکا از یک «مرحله پایانی بلندمدت» در مناقشه با ایران سخن گفته که به نوشته ریانووستی، نتیجه آن احتمالاً تا پس از انتخابات میاندورهای آمریکا در سوم نوامبر مشخص نخواهد شد.
تنگه هرمز محور مهم دیگری در تحلیل ریانووستی است. این رسانه گزارش میدهد که ایران و عمان درباره عبور موقت کشتیها از تنگه به توافق رسیدهاند و احتمال آتشبس رسمی مطرح شده است. با این حال، تهران خواستار گسترش آتشبس به همه جبههها، از جمله غزه و لبنان، است؛ خواستهای که از نگاه ریانووستی با منافع بنیامین نتانیاهو در تضاد قرار دارد.
ریانووستی تأکید میکند که باوجود تلاش آمریکا برای مدیریت بحران هرمز و کاهش فشار بر بازار جهانی نفت، کنترل تنگه همچنان در دست سپاه پاسداران باقی مانده است.
ریانووستی همچنین توافق دفاعی مکه میان ترکیه، عربستان و پاکستان و دعوت از ایران برای پیوستن به آن را نشانه شکلگیری معماری امنیتی جدید در منطقه میداند؛ معماریای که به ادعای ریانووستی میتواند برخلاف طرح واشنگتن برای ایجاد محور ضدایرانی در خاورمیانه حرکت کند.
در جمعبندی این تحلیل، ریانووستی جنگ ایران را بخشی از یک رویارویی گستردهتر میان غرب و قدرتهای اوراسیایی توصیف میکند و معتقد است واشنگتن در تلاش است راهی برای خروج از جنگی بیابد که دستیابی به یک پیروزی نظامی روشن در آن برای آمریکا دشوار شده است.
سیجیتیان چین در گزارشی با عنوان «ترامپ پس از نخستین تبادل آتش در یک ماه گذشته، ایران را به حملات شدید تهدید کرد» از افزایش دوباره تنش نظامی میان ایران و آمریکا خبر داد. این شبکه چینی مینویسد پس از نخستین تبادل مستقیم حملات در یک ماه گذشته، دونالد ترامپ ایران را به حملات بیشتر تهدید کرده؛ تحولی که خطر بازگشت درگیری به مرحلهای گستردهتر را افزایش داده است.
بر اساس گزارش سیجیتیان، ایران در واکنش به حمله آمریکا به جزیره لارک، که واشنگتن مدعی شده در آن مواضع پرتاب مین به سمت تنگه هرمز را هدف قرار داده، چند موشک به سوی دو پایگاه نظامی آمریکا در اردن شلیک کرده است. ترامپ اعلام کرده آمریکا «پاسخ خواهد داد» و تهدید کرده است که ایران را «بهشدت» هدف قرار خواهد داد. با این حال، رئیسجمهور آمریکا مدعی شده تبادل اخیر به معنای بازگشت به جنگ تمامعیار نیست.
سیجیتیان مینویسد این درگیری همزمان با تشدید فشار اقتصادی واشنگتن علیه تهران رخ داده است. آمریکا تحریمهای ثانویه علیه کشورها و شرکتهای خریدار نفت ایران اعمال کرده و اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، از احتمال اعلام تحریمهای جدید بهصورت هفتگی خبر داده است.
این شبکه چینی تنگه هرمز را یکی از مهمترین نقاط بحران میداند. بر اساس دادههای شرکت کپلر، شمار کشتیهای حامل کالا که از تنگه عبور میکنند، در روزهای اخیر به حدود پنج فروند در روز کاهش یافته است. سیجیتیان هشدار میدهد تشدید درگیری میتواند فشار بیشتری بر امنیت کشتیرانی و بازار جهانی انرژی وارد کند.
در پایان، سیجیتیان به درخواست آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، برای خویشتنداری حداکثری و بازگشت ایران و آمریکا به مذاکرات دیپلماتیک نیز اشاره کرده است.