اختلال در پروازهای خارجی؛ از توقف پرواز نجف تا پیامدهای اقتصادی برای تجارت
به گزارش بخش اقتصاد وبانگاه بر اساس دادههای خبری منتشر شده در باشگاه خبرنگاران جوان، تشدید محدودیتها در پروازهای خارجی ایران طی روزهای اخیر، ابعاد نگرانکنندهای به خود گرفته است. توقف پروازها به مقصد نجف اشرف و بروز اختلال در سایر مسیرهای بینالمللی، در کنار توقف فروش بلیت برخی مقاصد مانند عراق، نگرانیهای جدی را برای مسافران، شرکتهای هواپیمایی، فعالان اقتصادی و حتی زنجیره تأمین کالاهای ضروری از جمله دارو ایجاد کرده است.
مجید اخوان، سخنگوی سازمان هواپیمایی کشوری، اعلام کرد که شرکتهای هواپیمایی موظف شدهاند فروش بلیت مسیر نجف اشرف را تا اطلاع ثانوی متوقف کنند. وی بر لزوم بازگرداندن فوری وجوه بلیت پروازهای تعلیقشده به مسافران، بدون کسر هرگونه جریمه، تأکید نمود. همچنین، برای تسهیل بازگشت مسافران ایرانی حاضر در عراق و اتباع عراقی مقیم ایران، برنامهریزی پروازهای داخلی به فرودگاههای مرزی و بالعکس در دستور کار قرار گرفته است.
رامین کاشفآذر، مدیرعامل شرکت شهر فرودگاهی امام خمینی، در تشریح جزئیات توقف پروازهای نجف، بیان داشت که رئیس فرودگاه نجف، موضوع بسته شدن فرودگاه به روی پروازهای ایرانی را به سازمان هواپیمایی کشوری اطلاع داده است. در پی این اقدام، پرواز شرکتهایی چون ایرانایر، فلایپرشیا، تابان و ساها به مقصد نجف لغو شد، هرچند پرواز هواپیمایی معراج در ساعت مقرر انجام شده است. وی همچنین از تلاشها برای بازگرداندن مسافران ایرانی در عراق و اتباع عراقی در ایران خبر داد. کاشفآذر همچنین تأیید کرد که پروازهای امارات نیز تا اطلاع ثانوی لغو شده است.
توقف هر پرواز، مجموعهای از هزینهها را برای شرکتهای هواپیمایی به همراه دارد؛ از استرداد بلیت و جابهجایی مسافران گرفته تا هزینههای مربوط به نگهداری هواپیما، خدمه، اسلات فرودگاهی و تغییر مسیر. بهرهوری اقتصادی ایرلاینها منوط به انجام پروازها با برنامه مشخص و ضریب اشغال بالاست. توقف ناگهانی یک مسیر خارجی، این برنامهریزی را مختل کرده و ممکن است منجر به عدم امکان جایگزینی فوری هواپیما و خدمه در مسیرهای دیگر شود. بازگرداندن کامل وجه بلیت، با وجود حفظ حقوق مسافر، درآمد پیشبینیشده ایرلاینها را از بین میبرد، در حالی که بخش قابل توجهی از هزینههای عملیاتی پابرجا میماند. گسترش این محدودیتها میتواند چالش ساختاری برای شرکتهای هواپیمایی ایجاد کند و هزینههای هر پرواز را افزایش دهد.
یکی دیگر از اتفاقات اخیر، بازگشت پرواز تهران-دوشنبه پس از برخاستن از فرودگاه امام خمینی بود. این پرواز به دلیل بروز مشکل در مجوز عبور از حریم هوایی کشورهای مسیر، امکان ادامه پرواز به مقصد تاجیکستان را از دست داد. این رخداد نشان میدهد که پروازهای بینالمللی، حتی در صورت فعال بودن فرودگاههای مبدأ و مقصد، به مجوزهای عبور از حریم هوایی کشورهای ثالث نیز وابسته هستند. محدودیتهای بینالمللی میتواند از طرق مختلفی بر شبکه پروازی تأثیر بگذارد و برنامهریزی شرکتهای هواپیمایی را دشوارتر کند، که منجر به افزایش احتمال تغییر مسیر، زمان پرواز، مصرف سوخت و هزینههای عملیاتی میشود.
مسیر دبی نیز که برای بخش مهمی از فعالان اقتصادی ایران اهمیت دارد، شاهد لغو برخی پروازها و توقف فروش بلیت بوده است. کاهش دسترسی هوایی به این مسیر میتواند زمان و هزینه سفر تجار، بازرگانان و مدیران شرکتها را افزایش دهد. این امر به طور مستقیم بر تجارت خارجی و ارتباطات سریع میان طرفین معامله تأثیر میگذارد. اختلال در حملونقل بینالمللی، به ویژه برای کالاهای حساس مانند دارو، تجهیزات پزشکی و مواد اولیه دارویی، ریسکهای لجستیکی را افزایش میدهد. گرچه هرگونه ادعای کمبود دارو نیازمند دادههای رسمی از وزارت بهداشت است، اما کاهش ظرفیت حمل هوایی میتواند منجر به افزایش زمان تأمین، هزینه حمل و پیچیدگی برنامهریزی در زنجیره تأمین شود.
در شرایط فعلی، فرودگاه امام خمینی عمدتاً میزبان پروازهای ایرلاینهای داخلی است و حضور ایرلاینهای خارجی که به اتصال شبکه هوایی کشور به شبکههای بینالمللی کمک میکنند، کاهش یافته است. این وضعیت، وابستگی شبکه خارجی کشور را به تعداد محدودتری از ایرلاینها و مسیرها افزایش میدهد. تحریمهای هوایی نیز از کانالهای مختلفی بر صنعت هوانوردی اثر میگذارند؛ از جمله دشواری دسترسی به قطعات، خدمات، بیمه و تأمین مالی. این محدودیتها، حتی با وجود آمادگی هواپیماها، نیازمند مجوزهای عبور، هماهنگیهای فرودگاهی و خدمات زمینی در کشورهای مقصد و مسیر است.
کاهش مسیرهای مستقیم پروازی منجر به استفاده بیشتر از مسیرهای جایگزین و پروازهای غیرمستقیم میشود که معمولاً با افزایش زمان سفر و هزینه همراه است. این موضوع برای مسافران عادی به معنای لغو پرواز، سرگردانی و تغییر برنامه سفر است. برای شرکتهای بازرگانی، میتواند منجر به از دست رفتن جلسات، تأخیر در انعقاد قرارداد یا افزایش هزینه سفر شود. در نهایت، این هزینهها به مصرفکنندگان و اقتصاد کشور منتقل میگردد. در این میان، ضرورت شفافسازی سریع و یکپارچه از سوی مراجع مسئول در خصوص وضعیت هر مسیر، علت اختلالات و نحوه تعیین تکلیف مسافران، امری حیاتی است.
آنچه در شبکه پروازهای خارجی ایران مشاهده میشود، آزمونی برای تابآوری صنعت حملونقل هوایی در برابر محدودیتهای بینالمللی است. تداوم این وضعیت، ایرلاینها، مسافران و بخش تجارت را تحت فشار قرار میدهد. پیشبینیپذیری شبکه پروازی، بیش از تعداد پروازهای مقطعی، برای تجارت، حمل کالا و سفرهای کاری اهمیت دارد؛ چرا که استمرار، نظم و امکان برنامهریزی برای مسیرهای بینالمللی، شالوده اصلی فعالیتهای اقتصادی است.