فارس صدرنشین تولید انار؛ صنایع تبدیلی حلقه مفقوده
استان فارس به عنوان قطب بی‌بدیل تولید انار در کشور، در حالی که در تراز جهانی، محصولی با کیفیت و صادراتی عرضه می‌کند، با پدیده‌ای به نام «نشت ارزش افزوده» مواجه است.
تولید انبوه بدون زیرساخت‌های مکمل نظیر سردخانه‌های مجهز، صنایع تبدیلی و بسته‌بندی‌های استاندارد، کشاورز را به ناچار در «تله فصل برداشت» گرفتار می‌کند؛ وضعیتی که در آن کشاورز مجبور است محصول خود را در زمان اوج عرضه و با قیمتی حداقلی به دلالان و تجار سایر استانها بفروشد.
در این میان، آنچه که باید به عنوان سود سرشار به جیب تولیدکنندگان بومی بازگردد، در فرآیند فرآوری و صادرات که عمدتاً توسط واسطه‌ها در خارج از استان مدیریت می‌شود، از دسترس خارج می‌شود.
گذار از این وضعیت، نیازمند تغییر نگاه از «کشاورزی سنتی» به «کشاورزی صنعتی و فرآوری‌محور» است. تا زمانی که ارزش افزوده محصولی که تا سه برابر با فرآوری افزایش می‌یابد، در مناطق تولیدکننده باقی نماند، کشاورزی فارس نمی‌تواند به قله‌های بهره‌وری واقعی دست یابد.
برداشت محصول در میانه چالش‌های زیرساختی
احد بهجت حقیقی، رئیس جهاد کشاورزی فارس، با اعلام آغاز عملیات برداشت انار در سطح 34 هزار هکتار از باغستان‌های استان، از تولید بالغ بر 500 هزار تن انار در سال جاری خبر داد. فارس با در اختیار داشتن 32 درصد از سطح زیرکشت و 35 درصد از تولید کل انار ایران، نقش بی‌بدیلی در تأمین نیاز بازار‌های داخلی و ارزآوری صادراتی ایفا می‌کند و جایگاه نخست کشور را در اختیار دارد. با این حال، در لایه‌های زیرین این آمار درخشان، صدای گلایه باغداران شنیده می‌شود که معتقدند رنج تولید برای آنهاست و سود سرشار برای دیگران.
گلایه باغداران؛ از کمبود سردخانه تا خروج ارزش افزوده
باغداران مناطق شاخص تولید انار، از جمله شیراز، ارسنجان، استهبان، نی‌ریز و کوهمره سرخی، تأکید دارند که کمبود امکانات سردخانه‌ای و کارخانه‌های فرآوری در جوار باغات، آنان را ناچار به عرضه فوری محصول در فصل برداشت کرده است.
یکی از باغداران منطقه کوهمره سرخی در این باره می‌گوید: انار این منطقه از نوع زودرس و صادراتی است، اما به دلیل نبود سردخانه مجهز، عملاً قدرت چانه‌زنی ما در بازار سلب شده است.
این وضعیت موجب شده تا دلالان و تجار استان‌های دیگر، در فصل برداشت، محصول مرغوب فارس را خریداری کرده و با بسته‌بندی و فرآوری، ارزش افزوده‌ای را که می‌توانست در خود فارس ایجاد شود، به مناطق خود منتقل کنند.
کارشناسان اقتصادی تأکید دارند که فرآوری انار می‌تواند ارزش اقتصادی این محصول را تا سه برابر افزایش دهد؛ فرصتی که به دلیل غفلت از ایجاد صنایع تبدیلی، از دست رفته است.
در پاسخ به این چالش‌ها، رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان فارس، اولویت‌های راهبردی این سازمان را تبیین کرد. احد بهجت حقیقی با اشاره به اینکه 35 درصد از محصول تولیدی سالانه روانه بازار‌های بین‌المللی می‌شود، گفت: مدیریت بهینه منابع آبی و حفظ رطوبت خاک با توجه به محدودیت‌های منابع آبی کشاورزی، از اولویت‌های اصلی ماست.
بهجت حقیقی با برشمردن ظرفیت‌های گسترده در 15 شهرستان شاخص از جمله داراب، کازرون، خفر، فسا، بختگان و کوه‌چنار، به ارقام متنوع تولیدی از جمله رباب پوست قرمز، فاروق، ملس، شیرین بی‌هسته و … اشاره کرد که در بازار‌های تجاری جهان جایگاه ممتازی دارند. وی تأکید کرد که این سازمان با تکیه بر یافته‌های تحقیقاتی، اقدامات اصلاحی و احیای باغ‌ها را در دستور کار مدیریت باغبانی قرار داده است.
بهجت حقیقی در پایان با اشاره به اجرای باغ‌های الگویی متراکم با استفاده از ارقام امیدبخش نظیر «واندرفول»، این اقدام را گامی مؤثر در جهت افزایش بهره‌وری خواند.
وی ابراز امیدواری کرد: با نظارت دقیق کارشناسی و همکاری متقابل با باغداران، ضمن صیانت از جایگاه نخست فارس در تولید، بستر‌های لازم برای جذب سرمایه‌گذار در بخش صنایع مرتبط با بسته‌بندی و فرآوری فراهم شود تا زنجیره تولید این محصول استراتژیک در استان فارس به تکامل برسد.