اختلاف قیمت حبوبات؛ از تولید تا قفسه فروشگاه، موضوع اصلی بحث اصناف

به گزارش بخش اقتصاد وبانگاه بر اساس داده‌های خبری منتشر شده در باشگاه خبرنگاران جوان، در نهمین نشست کمیسیون تخصصی بنکداران مواد غذایی و دخانیات اتاق اصناف ایران، بحث و بررسی پیرامون اختلاف قیمت حبوبات از مرحله تأمین تا عرضه در فروشگاه‌ها در دستور کار قرار گرفت. این موضوع، به چگونگی تغییر قیمت یک محصول از زمان تولید تا رسیدن به دست مصرف‌کننده می‌پردازد.

محمدعلی خراسانی، رئیس اتحادیه کشوری فروشگاه‌های زنجیره‌ای، با اشاره به عوامل متعدد مؤثر بر قیمت حبوبات، از بروز اختلاف نظر در خصوص نحوه اعمال نرخ‌های جدید برای کالاهای موجود در انبارها و قفسه‌های فروشگاه‌ها خبر داد. وی تاکید کرد که ارزیابی قیمت این اقلام مستلزم در نظر گرفتن شرایط تولید، هزینه‌های بسته‌بندی و کل فرآیند تأمین است.

قیمت حبوبات تحت تاثیر عوامل متنوعی قرار دارد؛ عواملی چون شرایط تولید، فصل برداشت، میزان وابستگی به واردات و وضعیت تأمین. بنابراین، برای تحلیل دقیق قیمت این گروه کالایی، ضروری است که کل زنجیره، از مرحله تولید تا عرضه نهایی، مورد بررسی قرار گیرد.

افزایش سطح زیرکشت حبوبات و تولید مناسب در سال جاری، در صورت استمرار عرضه و تناسب آن با نیاز بازار، می‌تواند به کاهش قیمت منجر شود. در مقابل، کاهش تولید، اثر معکوسی بر قیمت خواهد داشت. بدین ترتیب، شرایط تولید و تصمیمات اتخاذ شده پیش از فصل کشت، نقشی کلیدی در وضعیت آتی بازار ایفا می‌کنند.

با وجود افزایش تولید، سوال اینجاست که آیا این کاهش قیمت به صورت یکسان در تمام شیوه‌های عرضه، اعم از فروش فله‌ای و محصولات بسته‌بندی‌شده، منعکس می‌شود؟ پاسخ به این سوال، در تفاوت ماهیت این دو شیوه عرضه نهفته است. در فروش فله‌ای، قیمت مستقیماً بر اساس نرخ روز خرید و قیمت پایه محاسبه شده و سود متعارفی به آن اضافه می‌گردد. با کاهش قیمت ماده اولیه، این کاهش به سرعت در قیمت فروش فله‌ای قابل مشاهده است.

اما در مورد محصولات بسته‌بندی‌شده، موضوع پیچیده‌تر است. قیمت نهایی تنها به بهای خود حبوبات وابسته نیست، بلکه هزینه‌های بسته‌بندی نیز سهم قابل توجهی در آن دارد. در دوره‌هایی که قیمت مواد اولیه کاهش یافته، این کاهش به نسبت کافی در قیمت محصولات بسته‌بندی‌شده منعکس نشده است، که این امر موجب اعتراض مصرف‌کنندگان و حساسیت نهادهای نظارتی گردیده است.

در پی این رخدادها، سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان وارد عمل شد و بر اساس قیمت روز حبوبات، هزینه بسته‌بندی و سود متعارف، نحوه محاسبه قیمت محصولات بسته‌بندی‌شده را تعیین کرد تا قیمت محصول نهایی با شرایط جدید تأمین ماده اولیه تناسب بیشتری یابد.

موضوع تعیین سقف قیمت‌های جدید حبوبات از ماه‌های ابتدایی سال جاری مطرح بوده و بررسی‌های مربوطه از خردادماه آغاز شد. در نهایت، در شهریورماه، بر اساس ابلاغ انجام‌شده، سقف قیمت‌های جدید اعلام گردید. مبنای محاسبه، قیمت روز حبوبات، هزینه‌های بسته‌بندی و سایر هزینه‌های مرتبط بود تا قیمت محصول بسته‌بندی‌شده با قیمت ماده اولیه همخوانی داشته باشد.

با اعلام نرخ‌های جدید، مسئله‌ای که در فروشگاه‌ها بروز کرد، وجود کالاهایی بود که پیش‌تر با قیمت‌های بالاتر خریداری شده بودند و همچنان در قفسه‌ها موجود بودند. برای مثال، در مورد لوبیا چیتی، قیمت‌های جدید اعلام‌شده با قیمت خرید برخی محموله‌های قبلی تفاوت داشت. این امر فروشگاه‌ها را در موقعیتی قرار داد که آیا باید کالای خریداری‌شده با نرخ قبلی را بر اساس قیمت جدید عرضه کنند یا تا تعیین تکلیف موجودی‌های قدیمی، قیمت پیشین را ملاک قرار دهند.

با توجه به اینکه برخی کالاها پیش از اعلام قیمت‌های جدید با نرخ بالاتری خریداری شده‌اند، فاصله زمانی چندماهه برای جمع‌آوری کالاهای قدیمی و تطبیق موجودی بازار با نرخ‌های جدید در نظر گرفته شده بود. انتظار می‌رفت در این فاصله، موجودی‌های قبلی به فروش برسند و پس از آن، قیمت‌های جدید مبنای عرضه قرار گیرند.

با این حال، بخشی از کالاهای خریداری‌شده با قیمت‌های قبلی همچنان در فروشگاه‌ها موجود است. در این راستا، مکاتباتی با شرکت‌های تأمین‌کننده صورت گرفته تا یا کالاهای موردنظر با قیمت جدید جایگزین شوند یا راهکار مشخصی برای مابه‌التفاوت قیمت ارائه گردد. برخی شرکت‌ها این سازوکار را پذیرفته و اعلام کردند که فروشگاه می‌تواند کالا را با قیمت جدید عرضه کرده و مابه‌التفاوت در حساب‌های طرفین تسویه شود. اما تعدادی از شرکت‌ها این روش را نپذیرفته و این مسئله همچنان محل اختلاف است.

در این شرایط، فروشگاه‌ها با چالش نظارت و بازرسی مواجه هستند. رعایت مقررات قیمت‌گذاری برای کالاهای موجود در قفسه، در صورت عدم تطابق با ضوابط و نرخ‌های ابلاغی، ممکن است منجر به بروز مشکلاتی در جریان بازرسی سازمان حمایت، تعزیرات حکومتی یا سایر مراجع نظارتی شود. از سوی دیگر، فروشگاه نمی‌تواند بدون تعیین تکلیف رابطه مالی با شرکت تأمین‌کننده، هزینه اختلاف قیمت خرید قبلی و نرخ جدید را نادیده بگیرد.

مهم‌ترین اقدام برای جلوگیری از تداوم چندگانگی قیمت و کاهش فشار بر مصرف‌کننده، اتخاذ تصمیمات قیمت‌گذاری با در نظر گرفتن کل فرآیند تأمین و عرضه است. نباید صرفاً قیمت ماده اولیه را در نظر گرفت و از هزینه‌های بسته‌بندی و سایر هزینه‌های مرتبط غافل شد. علاوه بر این، لازم است از ابتدا دستورالعمل شفافی در خصوص نحوه اجرای نرخ‌های جدید و وضعیت کالاهایی که پیش از ابلاغ قیمت خریداری شده‌اند، وجود داشته باشد.

مدیریت پایدار بازار حبوبات از مرحله تولید آغاز می‌شود. برنامه‌ریزی برای سطح زیرکشت، برآورد نیاز بازار، توجه به میزان تولید داخلی و مدیریت تأمین محصولات وابسته به واردات، می‌تواند از شکل‌گیری نوسانات شدید جلوگیری کند. هماهنگی این فرآیند با سیاست‌های روشن قیمت‌گذاری و نظارت، علاوه بر انعکاس منطقی کاهش قیمت ماده اولیه در بازار مصرف، از بروز اختلاف در شبکه توزیع نیز ممانعت به عمل خواهد آورد.