نگرانی از سیلاب؛ ۶۵۰ دشت در معرض خطر، راهکارها در تدوین لایحه جامع آبخیزداری
به گزارش بخش اقتصاد وبانگاه بر اساس داده‌های خبری منتشر شده در باشگاه خبرنگاران جوان، حسن وحید، معاون سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، در هشتمین کنفرانس ملی حفاظت خاک و آبخیزداری، بر اهمیت ادغام مدیریت منابع آب با مدیریت سرزمین و حوزه‌های آبخیز تأکید کرد و اظهار داشت که دست‌یابی به منابع آب سالم مستلزم توجه به محل تولید، ذخیره و جریان آب است.
وحید به اهداف برنامه هفتم پیشرفت، از جمله کاهش ۲۰ درصدی فرسایش خاک و افزایش ۲۰ درصدی ضریب حفاظتی خاک اشاره کرد و افزود که تحقق این اهداف نیازمند همکاری گسترده‌ای بین بخش‌های کشاورزی، منابع طبیعی، صنعت و معدن است. برآورد سازمان منابع طبیعی نشان می‌دهد که این سازمان می‌تواند نیمی از هدف کاهش فرسایش خاک را محقق کند و مابقی آن به اقدامات سایر دستگاه‌های ذی‌ربط بستگی دارد.
وی با بیان اینکه در حال حاضر ۴۵۰ طرح آبخوانداری در کشور با وسعت ۷.۳ میلیون هکتار فعال است، خاطرنشان کرد که این طرح‌ها به تقویت منابع آب زیرزمینی کمک شایانی می‌کنند. همچنین، ۱۸ میلیون هکتار در حاشیه دشت‌های کشور قابلیت تزریق و پخش آب برای تقویت آبخوان‌ها را داراست. حدود ۲۰ میلیون هکتار طرح آماده آبخیزداری نیز در کشور وجود دارد که نیازمند تأمین اعتبار و اجرای متناسب با اولویت‌های منطقه‌ای است.
حجم عملیات اجرایی پروژه‌های آبخیزداری در دو سال اخیر بیش از سه برابر متوسط سالانه گذشته بوده است، هرچند هنوز با اهداف برنامه هفتم فاصله وجود دارد. معاون آبخیزداری، مراتع و امور بیابان سازمان منابع طبیعی، مدیریت یکپارچه حوزه‌های آبخیز را مستلزم مشارکت فعال دستگاه‌های اجرایی، دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، بهره‌برداران و جوامع محلی دانست.
لایحه جامع آبخیزداری با همکاری دانشگاه‌ها، پژوهشکده‌ها، صاحب‌نظران و دستگاه‌های اجرایی تهیه و برای بررسی به دولت ارسال شده است. وحید بر ضرورت مدیریت آب در چارچوب مدیریت جامع سرزمین تأکید کرد و وضعیت حوزه آبخیز کارون را مثالی برای اثرگذاری اقدامات بالادست بر پایین‌دست دانست. بنابراین، برنامه‌ریزی منابع و مصارف آب باید با در نظر گرفتن ارتباط مناطق مختلف یک حوزه آبخیز صورت گیرد.
بر اساس پژوهش مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سطح کانون‌های بحرانی فرسایش بادی از ۱۴ میلیون هکتار به ۱۲ میلیون هکتار کاهش یافته است. در حدود ۳۰ میلیون هکتار اراضی بیابانی کشور وجود دارد که نیازمند تبدیل محدودیت‌ها به ظرفیت از طریق برنامه‌ریزی علمی است. وحید مجدداً بر خطر سیلاب برای حدود ۶۵۰ شهر تأکید کرد و بیان داشت که مدیریت این ریسک نباید در برنامه‌ریزی‌های شهری و توسعه‌ای نادیده گرفته شود، و گسترش ساخت‌وساز در عرصه‌های طبیعی نیز نمی‌تواند این خطر را از بین ببرد.
توسعه اقدامات زیستی، مکانیکی و مدیریتی متناسب با شرایط هر حوزه آبخیز، علاوه بر کاهش خطر سیلاب، در کنترل فرسایش خاک و تقویت تغذیه آبخوان‌ها نیز مؤثر است. بیش از ۵۰ درصد اراضی مورد اشاره در طبقات فرسایشی بالا قرار دارند و نیازمند برنامه‌ریزی متناسب با ویژگی‌های اکولوژیک هستند. توسعه پوشش گیاهی و اجرای اقدامات حفاظتی، از جمله ایجاد باغ‌ها در اراضی شیب‌دار (با در نظر گرفتن ملاحظات اکولوژیک)، از راهکارهای مدیریت این عرصه‌ها به شمار می‌رود.
شناسایی ظرفیت‌های اقتصادی، مانند تولید محصولات گیاهی و دارویی، گردشگری و بهره‌برداری متناسب با توان اکولوژیک، به همراه مشارکت جوامع محلی، می‌تواند به تقویت ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی مدیریت حوزه‌های آبخیز کمک کند.