صنایع تبدیلی در چهارمحال‌وبختیاری؛حلقه مفقوده میان تولید و ارزش‌آفرینی

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از شهرکرد، در اقتصاد کشاورزی، میزان تولید تنها بخشی از معادله توسعه است؛ بخش مهم‌تر آنجاست که محصول برداشت‌شده چه مسیری را طی می‌کند، چگونه به دست مصرف‌کننده می‌رسد و چه سهمی از ارزش نهایی آن نصیب تولیدکننده و اقتصاد منطقه می‌شود.

گاهی محصولی که با صرف هزینه، آب، انرژی و تلاش کشاورز به دست آمده، به‌دلیل نبود امکانات مناسب نگهداری، بسته‌بندی و فرآوری، با کمترین ارزش اقتصادی به فروش می‌رسد؛ درحالی‌که همان محصول با تغییراتی در شیوه عرضه و فرآوری می‌تواند به کالایی با ماندگاری بیشتر، بازار گسترده‌تر و ارزش افزوده بالاتر تبدیل شود.

چهارمحال‌وبختیاری با برخورداری از ظرفیت‌های قابل توجه کشاورزی، باغداری، دامداری و شیلات، از جمله استان‌هایی است که توسعه صنایع تبدیلی و غذایی می‌تواند در تقویت اقتصاد محلی آن نقشی تعیین‌کننده داشته باشد.

تنوع محصولات تولیدی، شرایط اقلیمی متفاوت در مناطق مختلف و شکل‌گیری قطب‌های تولیدی در شهرستان‌های استان، زمینه مناسبی برای ایجاد و گسترش واحدهایی فراهم می‌کند که محصولات خام را به فرآورده‌های متنوع و قابل عرضه در بازارهای داخلی و خارجی تبدیل کنند.

اهمیت صنایع تبدیلی، فراتر از افزایش ارزش فروش محصولات است

بادام، به‌ویژه در شهرستان سامان، نمونه روشنی از این ظرفیت است؛ محصولی که جایگاه آن تنها به تولید و عرضه محصول خام محدود نمی‌شود. فرآوری مغز بادام، درجه‌بندی، بسته‌بندی استاندارد، تولید محصولات غذایی مشتق از بادام و توسعه بازارهای صادراتی، هرکدام حلقه‌ای از زنجیره‌ای هستند که می‌توانند سهم تولیدکننده و فعالان اقتصادی استان را از ارزش نهایی محصول افزایش دهند.

همین منطق درباره دیگر محصولات باغی، تولیدات دامی، شیر و فرآورده‌های شیری، آبزیان و سایر محصولات کشاورزی استان نیز صدق می‌کند؛ ظرفیت‌هایی که بهره‌برداری اقتصادی از آن‌ها به ارتباط مؤثر میان تولید، صنعت و بازار وابسته است.

اهمیت صنایع تبدیلی، فراتر از افزایش ارزش فروش محصولات است. این صنایع با فراهم کردن امکان نگهداری اصولی، سردخانه‌گذاری، فرآوری و بسته‌بندی، می‌توانند بخشی از ضایعات پس از برداشت را کاهش دهند، ماندگاری محصولات را افزایش دهند و فشار ناشی از عرضه فصلی و فروش شتاب‌زده را کمتر کنند.

بر اساس داده‌های سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو)، حدود 13.3 درصد مواد غذایی جهان در سال 2023، از مرحله پس از برداشت تا پیش از خرده‌فروشی، در زنجیره‌هایی مانند حمل‌ونقل، نگهداری، عمده‌فروشی و فرآوری از دست رفته است. این رقم نشان می‌دهد که مدیریت مراحل پس از تولید، در مقیاسی جهانی نیز یکی از مسائل مهم بهره‌وری در نظام غذایی به شمار می‌رود.

صنایع تبدیلی پیوند میان کشاورزی و بخش صنعت را تقویت می‌کند

از سوی دیگر، صنایع تبدیلی می‌توانند پیوند میان کشاورزی و بخش صنعت را تقویت کنند. فعالیت یک واحد فرآوری، فقط به خرید مواد اولیه و تولید محصول نهایی محدود نیست؛ حمل‌ونقل، تأمین تجهیزات، بسته‌بندی، تعمیر و نگهداری، بازاریابی، توزیع و فروش نیز از فعالیت‌هایی هستند که می‌توانند در پیرامون آن شکل بگیرند.

چنین پیوندی، در صورت طراحی درست و استمرار فعالیت واحدها، فرصت‌هایی برای اشتغال پایدار ایجاد می‌کند و به‌ویژه در مناطق روستایی می‌تواند زمینه ماندگاری بیشتر سرمایه و فعالیت اقتصادی را فراهم سازد.

با این حال، برخورداری از ماده خام و صدور مجوز برای راه‌اندازی کارخانه، به‌تنهایی تضمین‌کننده شکل‌گیری یک زنجیره ارزش کارآمد نیست. واحد فرآوری زمانی می‌تواند به فعالیتی اقتصادی و پایدار تبدیل شود که مواد اولیه موردنیاز آن به‌صورت مستمر تأمین شود، ظرفیت تولید با میزان محصول در دسترس تناسب داشته باشد، زیرساخت‌های لازم فراهم باشد و بازار فروش مشخصی برای محصولات نهایی وجود داشته باشد.

تأمین سرمایه اولیه و سرمایه در گردش، دسترسی به فناوری مناسب، هزینه‌های انرژی، کیفیت استانداردهای تولید و توان رقابت در بازار نیز از عواملی هستند که بر آینده این واحدها اثر می‌گذارند.

ظرفیت‌های موجود استان چقدر به ارزش‌آفرینی واقعی تبدیل شده‌اند؟

مسئله دیگر، چگونگی ارتباط میان کشاورزان و صنایع فرآوری است. اگر تولیدکننده از نیاز بازار و مشخصات مورد انتظار صنایع اطلاع نداشته باشد و واحد فرآوری نیز نتواند برای تأمین مواد اولیه برنامه‌ریزی کند، هر دو طرف با عدم اطمینان بیشتری روبه‌رو خواهند شد.

توسعه کشت قراردادی، ایجاد مراکز جمع‌آوری و درجه‌بندی محصولات، گسترش زیرساخت‌های نگهداری و استقرار هدفمند واحدها در نزدیکی قطب‌های تولید، از جمله راهکارهایی هستند که می‌توانند این فاصله را کاهش دهند. در این میان، توجه به ملاحظات زیست‌محیطی و بهره‌وری مصرف آب و انرژی نیز ضروری است تا توسعه صنعتی به بهای افزایش فشار بر منابع محدود استان تمام نشود.

اکنون پرسش اصلی درباره صنایع تبدیلی و فرآوری در چهارمحال‌وبختیاری این است که ظرفیت‌های موجود تا چه اندازه به فعالیت اقتصادی پایدار و ارزش‌آفرینی واقعی تبدیل شده‌اند؟

افزایش توجه سرمایه‌گذاران به این حوزه، صدور مجوزهای جدید و پیگیری طرح‌های توسعه‌ای، نشانه‌هایی از حرکت در این مسیر است؛ اما نتیجه نهایی را باید در میزان بهره‌برداری از طرح‌ها، حجم واقعی فرآوری محصولات، کاهش خام‌فروشی و ضایعات، ایجاد اشتغال پایدار و دسترسی تولیدکنندگان به بازار جست‌وجو کرد.

توسعه صنایع تبدیلی زمانی می‌تواند به مزیتی ماندگار برای استان تبدیل شود که فاصله میان تولید محصول و رسیدن آن به بازار نهایی را کاهش دهد و سهم بیشتری از ارزش اقتصادی محصولات کشاورزی را در داخل استان نگه دارد.

رشد سرمایه‌گذاری در صنایع تبدیلی و غذایی چهارمحال و بختیاری

نظام آرمند، مدیر صنایع تبدیلی و غذایی جهاد کشاورزی استان، در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم ، اظهار کرد: توسعه صنایع تبدیلی و غذایی، یکی از راهبردهای مهم برای ارتقای ارزش افزوده محصولات کشاورزی، ایجاد اشتغال پایدار، حمایت از تولیدکنندگان بخش کشاورزی و افزایش بهره‌وری در زنجیره تولید تا مصرف به شمار می‌رود.

وی افزود: صنایع تبدیلی و غذایی با فراهم کردن امکان فرآوری، نگهداری، بسته‌بندی و عرضه مناسب محصولات کشاورزی، نقش مؤثری در کاهش ضایعات، افزایش ماندگاری محصولات، توسعه بازار فروش و تقویت اقتصاد بخش کشاورزی دارند؛ ازاین‌رو، تسهیل فرآیند صدور مجوزها، حمایت از سرمایه‌گذاران و پیگیری تأمین منابع مالی طرح‌ها، از اولویت‌های اصلی این مدیریت است.

صدور پروانه بهره‌برداری برای دو واحد صنایع تبدیلی و غذایی

آرمند با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه بهره‌برداری از واحدهای صنایع تبدیلی و غذایی استان گفت: در شش‌ماهه نخست سال 1405، دو فقره پروانه بهره‌برداری برای واحدهای صنایع تبدیلی و غذایی صادر شده است که مجموع ظرفیت این واحدها به چهار هزار و 811 تن می‌رسد.

وی ادامه داد: برای راه‌اندازی و بهره‌برداری از این واحدها، 365 میلیارد تومان سرمایه‌گذاری انجام شده و زمینه اشتغال مستقیم 25 نفر فراهم آمده است.

مدیر صنایع تبدیلی و غذایی سازمان جهاد کشاورزی استان چهارمحال و بختیاری تصریح کرد: ورود واحدهای جدید به مرحله بهره‌برداری، علاوه بر ایجاد فرصت‌های شغلی، به افزایش ظرفیت فرآوری محصولات کشاورزی، استفاده مؤثرتر از تولیدات داخلی و تقویت پیوند میان بخش کشاورزی و صنایع وابسته کمک می‌کند.

حمایت از توسعه و نوسازی واحدهای صنایع تبدیلی

آرمند با بیان اینکه توسعه ظرفیت واحدهای موجود و به‌روزرسانی تجهیزات و خطوط تولید، از الزامات افزایش بهره‌وری در صنایع تبدیلی است، اظهار کرد: در نیمه نخست سال جاری، دو فقره تمدید جواز توسعه صنایع تبدیلی و غذایی با ظرفیت چهار هزار و 990 تن صادر شده است.

وی افزود: اجرای این طرح‌ها با سرمایه‌گذاری 335 میلیارد تومان پیش‌بینی شده و زمینه اشتغال‌زایی برای 20 نفر را فراهم می‌کند.

وی همچنین از صدور یک فقره جواز بازسازی و نوسازی واحدهای فرسوده خبر داد و گفت: این اقدام با هدف اصلاح خطوط تولید، ارتقای راندمان، بهبود کیفیت محصولات و افزایش توان رقابتی واحدهای فعال در حوزه صنایع تبدیلی و غذایی انجام شده است.

مدیر صنایع تبدیلی و غذایی سازمان جهاد کشاورزی استان تأکید کرد: نوسازی تجهیزات و اصلاح فرآیندهای تولیدی می‌تواند ضمن کاهش هزینه‌های عملیاتی، زمینه استفاده بهینه از مواد اولیه و منابع تولید را فراهم کرده و کیفیت محصولات نهایی را بهبود بخشد.

صدور 37 جواز تأسیس با ظرفیت بیش از 130 هزار تن

آرمند با اشاره به استقبال سرمایه‌گذاران از ایجاد واحدهای جدید صنایع تبدیلی و غذایی در استان گفت: در شش‌ماهه نخست سال 1405، تعداد 37 فقره جواز تأسیس در این حوزه صادر شده است.

وی افزود: مجموع ظرفیت پیش‌بینی‌شده برای این طرح‌ها 130 هزار و 61 تن است و با اجرای آن‌ها، زمینه اشتغال‌زایی برای 603 نفر فراهم خواهد شد. میزان سرمایه‌گذاری پیش‌بینی‌شده برای این طرح‌ها نیز 24 هزار و 585 میلیارد ریال است.

وی خاطرنشان کرد: صدور جوازهای تأسیس با هدف افزایش ظرفیت فرآوری و جذب مواد خام کشاورزی، کاهش ضایعات محصولات، ایجاد ارزش افزوده و توسعه فرصت‌های سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی انجام می‌شود.

مدیر صنایع تبدیلی و غذایی سازمان جهاد کشاورزی استان چهارمحال و بختیاری اضافه کرد: تحقق اهداف پیش‌بینی‌شده این طرح‌ها مستلزم پیگیری مراحل اجرایی، تأمین منابع مالی، فراهم شدن زیرساخت‌های موردنیاز و همکاری دستگاه‌های مرتبط است؛ موضوعی که در فرآیند حمایت از سرمایه‌گذاران و توسعه صنایع وابسته به کشاورزی مورد توجه قرار دارد.

ساماندهی سرمایه‌گذاری‌ها در شهرک تخصصی بادام شهرستان سامان

آرمند به اقدامات انجام‌شده برای توسعه شهرک تخصصی بادام شهرستان سامان اشاره کرد و گفت: با توجه به تشکیل کارگروه اهلیت‌سنجی این شهرک در سال 1405 و معرفی متقاضیان جدید از سوی مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان سامان، پیگیری وضعیت متقاضیان و تسهیل فرآیند صدور مجوزها در دستور کار این مدیریت قرار گرفت.

وی افزود: در همین راستا، به‌منظور اطلاع‌رسانی و تسریع در روند بررسی درخواست‌ها، با تمامی افراد معرفی‌شده از طریق ارسال پیامک و برقراری تماس تلفنی ارتباط برقرار شد تا متقاضیان از مراحل اداری و فرآیند دریافت مجوز آگاهی پیدا کنند.

مدیر صنایع تبدیلی و غذایی سازمان جهاد کشاورزی استان چهارمحال و بختیاری ادامه داد: از مجموع 117 متقاضی معرفی‌شده از سوی مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان سامان، برای 48 مورد موافقت‌نامه اولیه در شهرک تخصصی بادام صادر شده و تاکنون 28 فقره جواز تأسیس نیز برای متقاضیان این شهرک به ثبت رسیده است.

وی تصریح کرد: از میان متقاضیان دارای جواز تأسیس، 16 مورد نیز موفق به ثبت قرارداد با شرکت شهرک‌های صنعتی شده‌اند که این موضوع بیانگر پیشرفت بخشی از فرآیند ساماندهی متقاضیان و فراهم شدن مقدمات استقرار فعالیت‌های تولیدی و فرآوری در این شهرک تخصصی است.

آرمند خاطرنشان کرد: توسعه شهرک تخصصی بادام می‌تواند زمینه مناسبی برای استقرار فعالیت‌های مرتبط با فرآوری، بسته‌بندی، نگهداری و عرضه محصولات بادام فراهم کند و با ایجاد زیرساخت‌های لازم، به ارتقای ارزش افزوده این محصول راهبردی و تقویت فرصت‌های اشتغال و سرمایه‌گذاری در شهرستان سامان کمک کند.

پیگیری تسهیلات 336 میلیارد تومانی برای طرح‌های اولویت‌دار

مدیر صنایع تبدیلی و غذایی سازمان جهاد کشاورزی استان چهارمحال و بختیاری با اشاره به اهمیت تأمین منابع مالی برای اجرای طرح‌های اقتصادی گفت: در شش‌ماهه نخست سال 1405، تعداد هفت طرح اقتصادی نیازمند تسهیلات که در اولویت حمایت قرار داشتند، با مجموع مبلغ 336 میلیارد تومان به معاونت برنامه‌ریزی و امور اقتصادی معرفی شدند تا فرآیند معرفی آن‌ها به بانک‌های عامل پیگیری شود.

وی افزود: تأمین تسهیلات موردنیاز این طرح‌ها می‌تواند نقش مؤثری در تسریع روند سرمایه‌گذاری، تکمیل طرح‌های تولیدی، افزایش ظرفیت فرآوری محصولات کشاورزی و ایجاد فرصت‌های شغلی جدید ایفا کند.

آرمند تأکید کرد: پیگیری تأمین مالی طرح‌های دارای اولویت، از جمله اقدامات ضروری برای تبدیل مجوزهای صادرشده به واحدهای تولیدی فعال است؛ چراکه تحقق اهداف پیش‌بینی‌شده در حوزه صنایع تبدیلی، علاوه بر صدور مجوز، به فراهم شدن منابع مالی و رفع موانع اجرایی وابسته است.

معرفی 14 طرح اقتصادی از محل کشت قراردادی

وی به پیگیری تسهیلات برای طرح‌های مرتبط با کشت قراردادی اشاره کرد و گفت: در این زمینه، 14 طرح اقتصادی نیازمند تسهیلات در سال 1405 به معاونت برنامه‌ریزی و امور اقتصادی معرفی شده‌اند تا مراحل لازم برای معرفی به بانک‌های عامل انجام شود.

مدیر صنایع تبدیلی و غذایی سازمان جهاد کشاورزی استان چهارمحال و بختیاری اظهار کرد: توسعه ارتباط میان تولیدکنندگان محصولات کشاورزی و صنایع فرآوری، می‌تواند به تأمین پایدار مواد اولیه، کاهش ریسک فعالیت‌های اقتصادی، برنامه‌ریزی بهتر برای تولید و ایجاد پیوند مؤثر میان بخش تولید و بازار مصرف کمک کند.

وی افزود: کشت قراردادی، در صورت هماهنگی مناسب میان نیاز صنایع، ظرفیت تولید کشاورزان و شرایط بازار، می‌تواند زمینه تأمین هدفمند مواد خام موردنیاز واحدهای فرآوری را فراهم کرده و به افزایش بهره‌وری در زنجیره تولید محصولات کشاورزی منجر شود.

شناسایی فرصت‌های سرمایه‌گذاری روستایی در حوزه بادام

آرمند همچنین از معرفی طرح‌های مرتبط با شهرک تخصصی بادام شهرستان سامان در قالب برنامه شناسایی ظرفیت‌ها و فرصت‌های سرمایه‌گذاری روستایی به معاونت امور اقتصادی و سرمایه‌گذاری استانداری خبر داد.

وی بیان کرد: شناسایی ظرفیت‌های اقتصادی مناطق روستایی و معرفی فرصت‌های مناسب سرمایه‌گذاری، از اقدامات مؤثر برای هدایت منابع مالی به سمت فعالیت‌های مولد و ایجاد اشتغال در مناطق مختلف استان است.

وی افزود: با توجه به ظرفیت‌های استان چهارمحال و بختیاری در تولید محصولات کشاورزی، به‌ویژه بادام، توسعه صنایع فرآوری و تکمیلی می‌تواند فرصت‌های جدیدی برای سرمایه‌گذاری بخش خصوصی ایجاد کند و زمینه بهره‌گیری بیشتر از توان تولیدی مناطق روستایی را فراهم سازد.

مدیر صنایع تبدیلی و غذایی سازمان جهاد کشاورزی استان خاطرنشان کرد: معرفی فرصت‌های سرمایه‌گذاری به دستگاه‌های مرتبط، زمینه را برای بررسی ظرفیت‌ها، شناسایی متقاضیان و پیگیری حمایت‌های موردنیاز فراهم می‌کند و می‌تواند به توسعه فعالیت‌های اقتصادی متناسب با مزیت‌های هر منطقه منجر شود.

توسعه صنایع تبدیلی؛ گامی مؤثر در تکمیل زنجیره ارزش کشاورزی

آرمند در خصوص شش‌ماهه نخست سال جاری گفت: مجموعه اقدامات انجام‌شده در حوزه صدور پروانه بهره‌برداری، توسعه و نوسازی واحدهای موجود، صدور جوازهای تأسیس، ساماندهی متقاضیان شهرک تخصصی بادام شهرستان سامان و معرفی طرح‌های اقتصادی برای دریافت تسهیلات، با هدف تقویت زیرساخت‌های فرآوری محصولات کشاورزی و حمایت از سرمایه‌گذاری در این بخش دنبال شده است.

وی افزود: توسعه صنایع تبدیلی و غذایی، علاوه بر ایجاد اشتغال مستقیم، زمینه کاهش خام‌فروشی، افزایش ارزش افزوده محصولات کشاورزی، بهبود کیفیت فرآوری و کاهش ضایعات را فراهم می‌کند و می‌تواند نقش مهمی در افزایش درآمد فعالان بخش کشاورزی و تقویت اقتصاد استان داشته باشد.

مدیر صنایع تبدیلی و غذایی سازمان جهاد کشاورزی استان چهارمحال و بختیاری تأکید کرد: استمرار پیگیری طرح‌های سرمایه‌گذاری، تسهیل فرآیندهای اداری، حمایت از متقاضیان واجد شرایط و تلاش برای تأمین منابع مالی موردنیاز، از محورهای مهم فعالیت این مدیریت در مسیر توسعه صنایع وابسته به کشاورزی و بهره‌گیری حداکثری از ظرفیت‌های تولیدی استان خواهد بود.

وی در پایان ابراز امیدواری کرد که با همکاری دستگاه‌های اجرایی، شبکه بانکی، سرمایه‌گذاران و فعالان بخش خصوصی، زمینه اجرای هرچه بیشتر طرح‌های مصوب و دارای مجوز فراهم شود و ظرفیت‌های بخش کشاورزی استان چهارمحال و بختیاری در مسیر تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر، ایجاد اشتغال پایدار و توسعه اقتصادی بیش از پیش مورد بهره‌برداری قرار گیرد.