مصائب زندگی در شهر برای نابینایان؛ از موانع خیابانی تا محدودیت اشتغال!

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از کرج، برای بسیاری از افراد، عبور از خیابان، استفاده از وسایل حمل‌ونقل عمومی، ورود به یک ساختمان اداری یا دسترسی به خدمات آموزشی و شغلی، بخشی عادی از زندگی روزمره است اما برای افراد نابینا و کم‌بینا، انجام همین کارها گاهی به امکانات مناسب، مسیرهای دسترس‌پذیر و همراهی محیط پیرامون نیاز دارد.

محدودیت بینایی به‌خودی‌خود نباید مانع حضور در جامعه شود؛ آنچه می‌تواند مسیر زندگی این افراد را دشوارتر کند، موانعی است که امکان تحصیل، اشتغال، رفت‌وآمد مستقل و مشارکت اجتماعی را از آنان می‌گیرد. روز جهانی نابینایان فرصتی است تا بار دیگر به این موانع و مسئولیت جامعه در برابر افراد دارای آسیب بینایی توجه شود.

افرادی که مانند دیگر شهروندان حق دارند از فرصت‌های برابر برخوردار بوده، توانایی‌های خود را پرورش دهند و در عرصه‌های مختلف زندگی حضور مؤثر داشته باشند. در البرز، هزاران نفر از افراد دارای آسیب بینایی زیر پوشش بهزیستی قرار دارند و آمارهای این مجموعه، بخشی از ابعاد حمایت‌های اجتماعی و برنامه‌های مرتبط با سلامت بینایی در استان را نشان می‌دهد.

وجیهه محمدی‌فلاح، مدیرکل بهزیستی استان البرز به مناسبت روز جهانی نابینایان با تأکید بر ضرورت توسعه حمایت‌های تخصصی و فراهم‌سازی فرصت‌های برابر برای افراد دارای آسیب بینایی، بر اهمیت دسترس‌پذیری، توانمندسازی و مشارکت مؤثر این افراد در عرصه‌های مختلف اجتماعی تأکید کرد.

وی با اشاره به آمار مددجویان دارای آسیب بینایی تحت پوشش این اداره‌کل اظهار کرد: بر اساس آمار موجود، 4 هزار و 24 نفر از افراد دارای آسیب بینایی تحت پوشش بهزیستی استان البرز قرار دارند که شامل یک‌هزار و 439 زن و 2 هزار و 585 مرد هستند. همچنین 3 هزار و 10 نفر از این افراد از مستمری ماهانه برخوردارند.

مدیرکل بهزیستی استان البرز با تأکید بر اینکه حمایت از افراد نابینا و کم‌بینا نباید صرفاً به ارائه خدمات حمایتی محدود شود، افزود: فراهم‌کردن زمینه دسترسی برابر به آموزش، اشتغال، خدمات عمومی و امکانات شهری، در کنار تأمین تجهیزات کمک‌توانبخشی و تقویت استقلال فردی از الزامات تحقق مشارکت اجتماعی این افراد است.

شناسایی 2 هزار و 493 اختلال بینایی در البرز

این اظهارات، موضوع حمایت از افراد دارای آسیب بینایی را فراتر از کمک‌های مالی و خدمات حمایتی قرار می‌دهد. مستمری ماهانه و خدمات تخصصی می‌توانند بخشی از نیازهای این افراد را پوشش دهند اما برخورداری از زندگی مستقل، به شرایطی گسترده‌تر وابسته است؛ از امکان رفت‌وآمد ایمن در شهر و دسترسی به خدمات عمومی گرفته تا فرصت تحصیل، اشتغال و حضور در فعالیت‌های اجتماعی.

وقتی مسیرهای شهری برای تردد افراد نابینا مناسب نباشد یا استفاده از خدمات عمومی به امکانات دسترس‌پذیر وابسته باشد، بخشی از استقلال روزمره آنان تحت تأثیر قرار می‌گیرد. به همین دلیل، مناسب‌سازی محیط‌های شهری و عمومی، تأمین تجهیزات کمک‌توانبخشی و توجه به نیازهای افراد دارای آسیب بینایی در برنامه‌ریزی‌های اجتماعی، از موضوعاتی است که می‌تواند زمینه مشارکت بیشتر این افراد را فراهم کند.

در کنار حمایت از افرادی که با آسیب بینایی زندگی می‌کنند، پیشگیری و شناسایی زودهنگام اختلالات بینایی نیز اهمیت دارد؛ به‌ویژه در دوران کودکی که تشخیص به‌موقع برخی مشکلات می‌تواند امکان پیگیری و مداخله تخصصی را فراهم کند. برنامه‌های غربالگری با هدف شناسایی موارد مشکوک و ارجاع افراد برای بررسی‌های تخصصی اجرا می‌شوند و پیگیری نتایج آن‌ها بخشی مهم از مسیر مراقبت از سلامت بینایی به شمار می‌رود.

محمدی‌فلاح با اشاره به اهمیت پیشگیری و شناسایی به‌موقع اختلالات بینایی ادامه داد: برنامه‌های غربالگری بینایی کودکان از اقدامات مهم در زمینه شناسایی زودهنگام اختلالات بینایی و پیشگیری از تشدید مشکلات مرتبط با آن است و تداوم این برنامه‌ها می‌تواند در حفظ سلامت بینایی و کاهش پیامدهای ناشی از تشخیص دیرهنگام نقش مؤثری داشته باشد.

آمار ارائه‌شده از اجرای برنامه غربالگری بینایی در البرز طی سال 1404، از مشارکت شمار قابل‌توجهی از افراد در این طرح حکایت دارد. بر اساس این آمار، در سال گذشته 80 هزار و 876 نفر در برنامه غربالگری بینایی شرکت کردند. در جریان اجرای این برنامه، 3 هزار و 89 نفر برای بررسی‌های تخصصی به اپتومتریست ارجاع و 204 مورد آمبلیوپی و 2 هزار و 289 مورد دیگر از اختلالات بینایی شناسایی شدند.

آمبلیوپی که با عنوان تنبلی چشم نیز شناخته می‌شود، از مشکلات بینایی است که تشخیص و پیگیری آن در سنین پایین اهمیت دارد. در چنین شرایطی، غربالگری می‌تواند زمینه شناسایی موارد مشکوک را فراهم کند؛ هرچند اثربخشی این برنامه‌ها تنها به انجام غربالگری محدود نمی‌شود و پیگیری وضعیت افراد ارجاع‌شده و دسترسی آنان به بررسی‌های تخصصی نیز اهمیت دارد.

حق مشارکت نابینایان در شهر و جامعه

از این منظر، استمرار برنامه‌های غربالگری، آگاهی‌بخشی به خانواده‌ها و توجه به پیگیری موارد شناسایی‌شده می‌تواند در تقویت روند پیشگیری مؤثر باشد. شناسایی زودهنگام اختلالات بینایی، در کنار دسترسی مناسب به خدمات تخصصی، این فرصت را فراهم می‌کند که مشکلات احتمالی در زمان مناسب بررسی شوند و اقدامات لازم برای کاهش پیامدهای آن‌ها صورت گیرد.

زندگی مستقل برای افراد دارای آسیب بینایی، تنها به دسترسی به تجهیزات و خدمات حمایتی وابسته نیست. نگاه جامعه، نحوه برخورد محیط‌های آموزشی و حرفه‌ای و میزان فراهم‌بودن فرصت‌های برابر نیز در کیفیت حضور اجتماعی این افراد نقش دارد. گاهی موانع نگرشی و پیش‌داوری‌ها، در کنار محدودیت‌های محیطی، امکان بروز توانایی‌های فردی را کاهش می‌دهند.

مدیرکل بهزیستی استان البرز با تأکید بر ضرورت توجه به توانمندی‌های افراد دارای آسیب بینایی خاطرنشان کرد: تحقق جامعه‌ای فراگیر مستلزم آن است که در کنار ارائه خدمات تخصصی و حمایتی، موانع محیطی و نگرشی نیز کاهش یابد و فرصت حضور و اثرگذاری افراد نابینا و کم‌بینا در محیط‌های آموزشی، حرفه‌ای و اجتماعی فراهم شود.

این موضوع در حوزه‌هایی مانند آموزش و اشتغال اهمیت بیشتری پیدا می‌کند زیرا افراد نابینا و کم‌بینا نیز باید بتوانند متناسب با توانایی‌ها و علاقه‌مندی‌های خود مسیر تحصیل و فعالیت حرفه‌ای را دنبال کنند. فراهم‌کردن امکانات دسترس‌پذیر در محیط‌های آموزشی، توجه به نیازهای این افراد در محل کار و ایجاد فرصت‌های برابر برای حضور در فعالیت‌های اجتماعی می‌تواند به افزایش استقلال و مشارکت آنان کمک کند.

در شهر نیز دسترس‌پذیری تنها به مناسب‌سازی یک مسیر یا ساختمان محدود نمی‌شود، بلکه باید امکان استفاده از خدمات عمومی و حضور در فضاهای اجتماعی برای افراد دارای آسیب بینایی فراهم باشد. هر اندازه محیط پیرامون با نیازهای این افراد سازگارتر شود، امکان انجام مستقل امور روزمره و مشارکت در زندگی اجتماعی نیز افزایش می‌یابد.

حمایت از افراد دارای آسیب بینایی، مسئولیتی مشترک است و تحقق آن به همکاری مجموعه‌های مختلف نیاز دارد. بهزیستی در حوزه خدمات حمایتی و تخصصی نقش دارد، اما فراهم‌کردن فرصت‌های برابر در آموزش، اشتغال، حمل‌ونقل و خدمات عمومی، مستلزم توجه و همراهی سایر دستگاه‌های اجرایی و نهادهای عمومی نیز هست.

حق زندگی مستقل برای نابینایان

محمدی‌فلاح در پایان سخنان خود روز جهانی نابینایان را فرصتی برای بازنگری در مسئولیت‌های اجتماعی و تقویت نگاه مبتنی بر حقوق شهروندی دانست و بر ضرورت همکاری دستگاه‌های اجرایی، نهادهای عمومی و جامعه برای ایجاد محیطی دسترس‌پذیر، افزایش فرصت‌های برابر و حمایت از استقلال و مشارکت اجتماعی افراد دارای آسیب بینایی تأکید کرد.

این تأکید یادآور آن است که فراگیرشدن جامعه تنها با ارائه خدمات حمایتی محقق نمی‌شود، بلکه باید شرایطی فراهم شود تا افراد نابینا و کم‌بینا بتوانند در کنار برخورداری از حمایت‌های موردنیاز، از امکانات شهری استفاده کرده، به آموزش و اشتغال دسترسی داشته باشند و در فعالیت‌های اجتماعی حضور مؤثر پیدا کنند.

آمار 4 هزار و 24 نفری افراد دارای آسیب بینایی تحت پوشش بهزیستی البرز و مشارکت بیش از 80 هزار نفر در برنامه غربالگری بینایی سال 1404، بخشی از وضعیت این حوزه در استان را ترسیم می‌کند. با این حال، در کنار تداوم خدمات حمایتی و برنامه‌های پیشگیرانه، توجه به دسترس‌پذیری محیط، رفع موانع نگرشی و فراهم‌کردن فرصت‌های برابر نیز ضروری است.

روز جهانی نابینایان فرصتی برای توجه به همین ضرورت است؛ اینکه افراد دارای آسیب بینایی نه‌تنها دریافت‌کنندگان خدمات حمایتی، بلکه شهروندانی با حقوق برابر، توانایی‌های ارزشمند و حق مشارکت در عرصه‌های مختلف جامعه هستند. فراهم‌کردن شرایط مناسب برای حضور مستقل آنان، گامی در مسیر ساخت جامعه‌ای است که فرصت زندگی، یادگیری، کار و مشارکت را برای همه شهروندان فراهم می‌کند.