به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از گرگان، تأمین پایدار گاز در زمستان امسال با مجموعه‌ای از ملاحظات فنی، اقتصادی و اقلیمی گره خورده است. آسیب‌دیدن بخشی از زیرساخت‌های انرژی کشور در جریان جنگ رمضان و محدودیت‌های ایجادشده در ظرفیت تولید و فرآورش گاز، معادله تأمین این حامل انرژی را در آستانه فصل سرد حساس‌تر کرده است؛ موضوعی که برای استان‌های شمالی، از جمله گلستان، مازندران و خراسان شمالی، به دلیل نگرانی از پایداری عرضه در روزهای اوج مصرف، اهمیت ویژه‌ای دارد. در این میان، توان صنعت گاز برای مدیریت شرایط زمستانی فقط به میزان تولید وابسته نیست؛ چگونگی توزیع منابع موجود و کنترل تقاضا نیز در تعیین دامنه پیامدهای احتمالی نقش دارد.
مسئله اصلی، البته تازه نیست. انباشت دهه‌ها ناترازی در حوزه انرژی در سال‌های اخیر خود را نشان داده ؛ ناترازی‌ای که در روزهای سرد، با افزایش نیاز بخش خانگی و تجاری به گرمایش، ابعاد آشکارتری پیدا می‌کند. از سوی دیگر، گاز طبیعی در زنجیره فعالیت نیروگاه‌ها، صنایع و واحدهای پتروشیمی جایگاهی تعیین‌کننده دارد و اختلال در تأمین آن می‌تواند فراتر از یک محدودیت انرژی، به مسئله‌ای اقتصادی تبدیل شود. به همین دلیل، مدیریت زمستان را نمی‌توان تنها به عبور از چند روز سرد یا انتشار توصیه‌های فصلی برای کاهش مصرف تقلیل داد؛ موضوع، نحوه اداره منابعی محدود در برابر مجموعه‌ای از نیازهای به‌هم‌پیوسته است.
چشم‌انداز اقلیمی نیز بر ضرورت آمادگی افزوده است. پیش‌بینی‌های منتشرشده درباره شکل‌گیری ال‌نینو در پاییز و زمستان 1405، توجه‌ها را به احتمال تغییر الگوهای آب‌وهوایی جلب کرده است؛ با این حال، سازمان هواشناسی تأکید کرده که این پدیده به‌تنهایی برای تعیین وضعیت بارش و شرایط جوی ایران کافی نیست و باید سایر عوامل مؤثر نیز در نظر گرفته شوند.
مشارکت مردم باید از سطح توصیه‌های تکرارشونده فراتر برود؛ اما این مشارکت زمانی معنا و اثر واقعی پیدا می‌کند که در کنار برنامه‌ریزی تولید و توزیع، اصلاح مصرف در دستگاه‌های اجرایی و صنایع و رفع اتلاف انرژی قرار گیرد. انتظار صرفه‌جویی از خانوارها، بدون توجه به تفاوت توان اقتصادی، وضعیت ساختمان‌ها و دسترسی آن‌ها به تجهیزات کارآمد، نه سیاستی عادلانه است و نه لزوماً نتیجه‌ای پایدار به همراه دارد. در مقابل، اگر شهروندان از نقش خود در مدیریت تقاضا آگاه باشند، امکان مشارکت مؤثر برایشان فراهم شود و نتایج اقدامات نیز به‌صورت شفاف گزارش شود، همراهی عمومی می‌تواند به بخشی از راه‌حل تبدیل شود.
رضا تیرگر، رئیس کمیته انرژی در فراکسیون محیط زیست مجلس شورای اسلامی در گفت‌وگویی تفصیلی با خبرنگار تسنیم ضمن بررسی آخرین وضعیت گاز در فصل زمستان و احتمال قطعی گاز در برخی استان‌ها، نسبت به «نقش و سهم مردم برای مدیریت انرژی» در زمستان هشدار داد.
مشروح این گفت‌وگو از نظر خوانندگان تسنیم می‌گذرد:
تسنیم: زمستان 1405 چه اهمیتی برای صنعت گاز کشور دارد و چرا مدیریت مصرف در این مقطع باید فراتر از توصیه‌های مرسوم صرفه‌جویی تعریف شود؟
زمستان 1405 برای صنعت گاز ایران، زمستانی متفاوت و دشوار است؛ فصلی که مدیریت تأمین انرژی، بیش از هر زمان دیگری، به هماهنگی میان تولید، توزیع، مدیریت مصرف و مشارکت عمومی نیاز دارد. در چنین شرایطی، پرسش اساسی این نیست که آیا مردم باید در مصرف گاز صرفه‌جویی کنند؛ بلکه این است که چگونه می‌توان ظرفیت عظیم اجتماعی کشور را برای عبور موفق از زمستان به میدان آورد.
ایران با وجود برخورداری از ذخایر قابل‌توجه گاز طبیعی، با چالشی جدی در ایجاد توازن میان عرضه و تقاضا، به‌ویژه در روزهای سرد سال، مواجه است. افزایش مصرف بخش خانگی و تجاری در فصل سرما، محدودیت‌های تولید و انتقال و وابستگی بخش‌های مهمی از اقتصاد به گاز طبیعی، ضرورت اتخاذ رویکردی جامع را دوچندان می‌کند.
پیامدهای این ناترازی نیز تنها به خانه‌ها محدود نمی‌ماند؛ از محدودیت فعالیت صنایع و پتروشیمی‌ها تا فشار بر نیروگاه‌ها و آثار اقتصادی ناشی از کاهش تولید، همگی می‌توانند بخشی از زنجیره پیامدهای کمبود گاز باشند. در این میان، نباید از یک ظرفیت بزرگ غافل شد: مردم فقط مصرف‌کنندگان گاز نیستند؛ آنان می‌توانند یکی از مؤثرترین بازیگران مدیریت تقاضای انرژی باشند.
تسنیم: با نزدیک شدن فصل سرما، توصیه‌هایی مانند تنظیم دمای وسایل گرمایشی و جلوگیری از هدررفت انرژی بارها تکرار می‌شوند. چرا این اقدامات به‌تنهایی کافی نیستند و چگونه می‌توان فرهنگ‌سازی یک‌طرفه را به مشارکت واقعی مردم تبدیل کرد؟
بله؛ سال‌هاست که با نزدیک شدن فصل سرما، پیام‌هایی درباره تنظیم دمای وسایل گرمایشی، پوشیدن لباس گرم‌تر در محیط داخلی و جلوگیری از هدررفت انرژی منتشر می‌شود. این توصیه‌ها ضروری‌اند، اما برای مواجهه با شرایط دشوار زمستانی کافی نیستند. آنچه امروز نیاز داریم، عبور از فرهنگ‌سازی یک‌طرفه و حرکت به سوی مشارکت سازمان‌یافته، قابل‌اندازه‌گیری و مستمر مردم است.
مشارکت زمانی شکل می‌گیرد که شهروند احساس کند نقش او واقعی است، نتیجه اقدامش دیده می‌شود و دستگاه‌های مسئول نیز در برابر اعتماد و همکاری او پاسخ‌گو هستند. بنابراین، باید به جای آنکه تنها از مردم بخواهیم مصرف خود را کاهش دهند، سازوکاری فراهم کنیم که مشارکت آنان به نتیجه‌ای ملموس برای کشور تبدیل شود.
پیشنهاد نخست، طراحی و اجرای یک پویش ملی با عنوان «مردم؛ یار دوازدهم صنعت گاز کشور» است؛ پویشی که با مشارکت شرکت ملی گاز ایران، رسانه‌ها، شهرداری‌ها، مدارس، دانشگاه‌ها، تشکل‌های مردمی، سازمان‌های مردم‌نهاد و فعالان حوزه انرژی شکل بگیرد.
در این پویش، هر خانواده، مدرسه، اداره، فروشگاه و مجتمع مسکونی می‌تواند به یک واحد مشارکت‌کننده در مدیریت مصرف گاز تبدیل شود. هدف نیز نباید صرفاً افزایش تعداد پیام‌های تبلیغاتی باشد؛ بلکه باید میزان مشارکت، کاهش واقعی مصرف و آثار آن بر پایداری شبکه گاز کشور سنجیده شود.
برای تحقق این هدف، لازم است یک سامانه ساده اطلاع‌رسانی و مشارکت ایجاد شود تا شهروندان بتوانند راهکارهای کاهش مصرف را دریافت کنند، تجربه‌های موفق خود را به اشتراک بگذارند و پیشنهادهایشان را برای بهبود مدیریت انرژی ارائه دهند.
تسنیم: آیا می‌توان صرفه‌جویی در مصرف گاز را از یک مسئولیت فردی به رقابتی مثبت و ملی تبدیل کرد؟ طراحی چنین نظامی چگونه باید باشد تا هم انگیزه مشارکت افزایش یابد و هم عدالت در برخورداری از مشوق‌ها رعایت شود؟
یکی از راه‌های مؤثر برای جلب مشارکت عمومی، ایجاد رقابتی سالم میان خانواده‌ها، محله‌ها، مدارس، ادارات و شهرهاست. می‌توان با رعایت تفاوت شرایط آب‌وهوایی، متراژ ساختمان، تعداد اعضای خانوار و میزان مصرف اولیه، عملکرد مصرف‌کنندگان را مقایسه کرد و به مشترکانی که کاهش مصرف واقعی و قابل‌توجهی دارند، امتیاز داد.
این امتیازها می‌توانند به شکل تخفیف یا پاداش متناسب با ضوابط قانونی، خدمات شهری، تجهیزات کم‌مصرف یا حمایت از طرح‌های اجتماعی و محیط‌زیستی ارائه شوند. چنین سازوکاری می‌تواند صرفه‌جویی را از توصیه‌ای عمومی به اقدامی ملموس و برخوردار از مشوق تبدیل کند.
البته طراحی چنین نظامی باید دقیق باشد. کاهش مصرف یک خانواده در منطقه‌ای سردسیر نباید با خانواده‌ای در منطقه‌ای گرم‌تر، بدون تعدیل شرایط، مقایسه شود. همچنین نباید خانوارهای کم‌مصرف یا خانواده‌هایی را که از ابتدا مصرف متعارفی دارند، به دلیل نداشتن ظرفیت کاهش بیشتر از مشوق‌ها محروم کرد. اصل اساسی این است که صرفه‌جویی باید پاداش داشته باشد، اما عدالت نیز باید در مرکز سیاست‌گذاری باقی بماند.
تسنیم: مدارس، دانشگاه‌ها و نسل جوان چه نقشی در تبدیل پویش مدیریت مصرف گاز به یک حرکت اجتماعی پایدار دارند و چگونه می‌توان ظرفیت‌های علمی و فناوری آنان را به راهکارهای عملی پیوند داد؟
تیرگر: اگر قرار است فرهنگ مصرف بهینه در کشور نهادینه شود، باید از مدرسه و دانشگاه آغاز کنیم. دانش‌آموزان و دانشجویان می‌توانند سفیران مدیریت انرژی در خانواده‌ها و محیط‌های اجتماعی خود باشند.
برگزاری مسابقات ایده‌پردازی، طراحی محتوای آموزشی کوتاه، رقابت میان مدارس، تشکیل گروه‌های دانش‌آموزی مدیریت انرژی و دعوت از دانشجویان رشته‌های مهندسی، اقتصاد، ارتباطات و علوم اجتماعی برای ارائه راهکارهای عملی، می‌تواند این پویش را از یک برنامه تبلیغاتی به یک حرکت اجتماعی تبدیل کند.
در این مسیر، باید از ظرفیت نسل جوان، به‌ویژه افرادی که با فناوری‌های دیجیتال و هوش مصنوعی آشنا هستند، استفاده کرد. چه‌بسا ایده‌ای ساده برای شناسایی اتلاف انرژی، تحلیل الگوی مصرف یا انتقال درست پیام به خانواده‌ها، بتواند اثری فراتر از ده‌ها بخشنامه و دستورالعمل داشته باشد.
تسنیم: صرفه‌جویی در مصرف گاز چه ارتباطی با اقتصاد کشور و استمرار فعالیت صنایع دارد؟ چگونه می‌توان این رابطه را برای مردم روشن کرد، بدون آنکه درباره میزان اثرگذاری هر مترمکعب گاز صرفه‌جویی‌شده اغراق شود؟
برای جلب همراهی مردم، لازم است رابطه میان مصرف گاز و زندگی روزمره آنان به‌روشنی توضیح داده شود. گاز طبیعی فقط وسیله‌ای برای گرم‌کردن خانه نیست؛ خوراک و سوخت بسیاری از صنایع، ماده اولیه تولید محصولات پتروشیمی و یکی از منابع مهم تأمین انرژی نیروگاه‌هاست. بنابراین، کاهش مصرف غیرضروری در یک بخش، در صورت مدیریت درست شبکه و وجود ظرفیت انتقال، می‌تواند به کاهش فشار بر سایر بخش‌ها کمک کند.
البته باید توجه داشت که هر مترمکعب گاز صرفه‌جویی‌شده لزوماً به همان میزان به صنعت اختصاص نمی‌یابد؛ نتیجه واقعی به وضعیت تولید، محدودیت‌های شبکه، محل مصرف و نحوه مدیریت توزیع بستگی دارد. با این حال، مدیریت تقاضا می‌تواند فضای بیشتری برای تصمیم‌گیری بهینه در سطح ملی ایجاد کند.
به همین دلیل، لازم است گزارش‌های عمومی و قابل‌فهمی از نتایج پویش منتشر شود؛ برای مثال، میزان کاهش مصرف نسبت به دوره مشابه، تعداد مشترکان مشارکت‌کننده و برآورد آثار این کاهش بر مدیریت شبکه. ارائه اطلاعات شفاف، اعتماد مردم را افزایش می‌دهد و انگیزه ادامه همکاری را تقویت می‌کند.
تسنیم: مسئولیت دولت، صنعت گاز و دستگاه‌های اجرایی در کنار دعوت از مردم به صرفه‌جویی چیست؟ چگونه می‌توان اطمینان حاصل کرد که مدیریت مصرف فقط به تغییر رفتار خانوارها محدود نمی‌شود؟
دعوت از مردم به صرفه‌جویی زمانی اثربخش خواهد بود که خود دستگاه‌های مسئول نیز در عمل پیشگام باشند. نمی‌توان از شهروند خواست در مصرف گاز دقت کند، اما ساختمان‌های اداری، مراکز تجاری، اماکن عمومی و تأسیسات بزرگ بدون برنامه مشخص مدیریت انرژی فعالیت کنند.
ضروری است برای ساختمان‌های دولتی و عمومی، مراکز تجاری بزرگ، مجتمع‌های مسکونی پرمصرف و واحدهای صنعتی، برنامه‌های روشن مدیریت مصرف تعریف شود. تنظیم تجهیزات گرمایشی، رفع نشتی‌ها، عایق‌کاری مناسب، تعمیر و نگهداری موتورخانه‌ها و اصلاح عملکرد سامانه‌های کنترل دما، از اقداماتی است که می‌تواند بدون تحمیل دشواری غیرضروری به مردم، به کاهش اتلاف انرژی کمک کند.
همچنین باید از ابزارهای هوشمند برای شناسایی الگوهای غیرعادی مصرف و اولویت‌بندی اقدامات اصلاحی استفاده کرد. اجرای طرح‌های بهینه‌سازی در ساختمان‌های پرمصرف، در کنار فرهنگ‌سازی عمومی، می‌تواند اثربخشی برنامه مدیریت مصرف را افزایش دهد.
در کنار این اقدامات، مسئولان صنعت گاز باید درباره شرایط عرضه، اولویت‌های تأمین و اقدامات اضطراری، اطلاع‌رسانی دقیق و به‌موقع داشته باشند. اعتماد عمومی با شفافیت تقویت می‌شود، نه با پیام‌های مبهم یا صرفاً هشداردهنده.
تسنیم: چه سازوکاری برای استفاده از ظرفیت مهندسان، دانشگاهیان، شرکت‌های دانش‌بنیان و سایر نخبگان پیشنهاد می‌کنید تا ایده‌های مدیریت مصرف از مرحله طرح و پیشنهاد به راهکارهای اجرایی تبدیل شوند؟
کشور برای عبور از چالش انرژی، به ظرفیت مهندسان، مخترعان، دانشگاهیان، کارآفرینان، شرکت‌های دانش‌بنیان و متخصصان علوم اجتماعی نیاز دارد. اما دعوت از نخبگان زمانی نتیجه‌بخش است که پیشنهادهای آنان در فرایندی روشن بررسی و امکان اجرای ایده‌های عملی فراهم شود.
پیشنهاد می‌شود یک فراخوان ملی برای دریافت ایده‌های قابل‌اجرای مدیریت مصرف گاز منتشر شود؛ فراخوانی که موضوعاتی مانند کاهش اتلاف در ساختمان‌ها، ابزارهای هوشمند کنترل گرمایش، آموزش عمومی، تحلیل داده‌های مصرف، اصلاح رفتار مصرف‌کنندگان و راهکارهای کم‌هزینه بهینه‌سازی را پوشش دهد.
برای این منظور، می‌توان کارگروهی تخصصی با حضور نمایندگان صنعت گاز، دانشگاه‌ها، بخش خصوصی و تشکل‌های مردمی تشکیل داد تا ایده‌ها را بر اساس معیارهایی مانند قابلیت اجرا، هزینه، زمان اثرگذاری، میزان صرفه‌جویی قابل‌اندازه‌گیری و امکان توسعه در مقیاس ملی ارزیابی کند.
حتی اگر بخشی از ایده‌ها در زمستان امسال قابل‌اجرا نباشند، شناسایی و توسعه آن‌ها می‌تواند برای سال‌های آینده ارزش راهبردی داشته باشد. مهم آن است که میان ایده‌پردازی، ارزیابی تخصصی و اجرای آزمایشی، ارتباطی واقعی برقرار شود.
تسنیم: در سیاست‌گذاری مدیریت مصرف، چگونه می‌توان میان ضرورت کاهش مصرف گاز و حق خانوارها برای برخورداری از گرمایش متعارف تعادل برقرار کرد؟ حمایت از اقشار آسیب‌پذیر چه جایگاهی در این برنامه دارد؟
مدیریت مصرف نباید به معنای محروم‌کردن خانواده‌ها از گرمایش متعارف باشد. سالمندان، کودکان، بیماران و خانوارهای کم‌درآمد ممکن است در برابر کاهش دمای محیط آسیب‌پذیرتر باشند؛ ازاین‌رو، سیاست‌های مدیریت مصرف باید با ملاحظات اجتماعی و سلامت عمومی همراه شوند.
در کنار آموزش همگانی، می‌توان برنامه‌های هدفمندی برای عایق‌کاری منازل کم‌برخوردار، تعمیر تجهیزات گرمایشی فرسوده، رفع نشتی‌ها و جایگزینی وسایل کم‌بازده طراحی کرد. در چنین رویکردی، خانواده‌ها برای کاهش مصرف به ابزار و امکان عملی دسترسی پیدا می‌کنند، نه اینکه صرفاً با توصیه و انتظار مواجه شوند.
عدالت انرژی اقتضا می‌کند که بار مدیریت ناترازی به شکل نامتوازن بر دوش خانوارهایی قرار نگیرد که کمترین توان را برای تغییر تجهیزات یا اصلاح ساختمان خود دارند.
تسنیم: آیا مدیریت مصرف گاز باید صرفاً به فصل سرما و پویش‌های مقطعی محدود بماند یا می‌توان آن را به نقطه شروع یک برنامه بلندمدت ملی برای ارتقای بهره‌وری انرژی تبدیل کرد؟
تیرگر: نباید تصور کنیم که مسئله ناترازی گاز با پایان زمستان خاتمه می‌یابد. مدیریت مصرف، هرچند در روزهای اوج سرما اهمیت ویژه‌ای دارد، باید بخشی از برنامه بلندمدت بهره‌وری انرژی کشور باشد.
اصلاح مقررات و اجرای مؤثر استانداردهای ساختمان، ارتقای راندمان تجهیزات گرمایشی، توسعه فناوری‌های هوشمند، بهبود بهره‌وری در صنعت، کاهش اتلاف در زنجیره تولید و انتقال و توسعه متناسب سایر منابع انرژی، همگی باید در کنار مدیریت تقاضا دنبال شوند.
در واقع، پویش «یار دوازدهم صنعت گاز» می‌تواند نقطه شروع یک تغییر بزرگ‌تر باشد: تغییر از مصرف بی‌توجهانه منابع به استفاده آگاهانه، مسئولانه و اقتصادی از سرمایه‌های ملی.
تسنیم: با توجه به دشواری‌های پیش‌روی صنعت گاز در زمستان امسال چه عواملی می‌تواند مشارکت عمومی را به یک ظرفیت مؤثر برای عبور از این دوره تبدیل کند؟
عبور موفق از زمستان 1405، نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ در حوزه تولید، انتقال، توزیع، مدیریت مصرف و بهره‌وری انرژی است. هیچ‌کدام از این حوزه‌ها به‌تنهایی نمی‌تواند تمام مسئله را حل کند. بااین‌حال، مشارکت مردم می‌تواند ظرفیت بزرگی برای کاهش فشار بر شبکه و بهبود مدیریت منابع فراهم آورد.
برای تحقق این هدف، باید از نگاه دستوری به مصرف‌کننده فاصله بگیریم و شهروند را به یک شریک راهبردی حل مسئله تبدیل کنیم؛ باید به‌جای پیام‌های مقطعی، برنامه‌ای هدفمند داشته باشیم؛ به‌جای شعار، نتیجه را اندازه بگیریم؛ و به‌جای انتظار برای ایده‌های آماده، از نخبگان و مردم دعوت کنیم تا در طراحی راه‌حل‌ها سهیم شوند.
صنعت گاز کشور در زمستان پیش‌رو به دانش متخصصان، تدبیر مدیران، مسئولیت‌پذیری دستگاه‌ها و همراهی مردم نیاز دارد. اگر این ظرفیت‌ها در کنار یکدیگر قرار گیرند، می‌توان از دل یک چالش جدی، فرصتی برای تقویت فرهنگ بهره‌وری و مشارکت ملی ساخت. مردم نباید تنها مخاطب پیام‌های صرفه‌جویی باشند؛ آنان باید در تصمیم‌سازی، اجرا و ارزیابی نتایج مدیریت مصرف حضور داشته باشند.
زمستان 1405 می‌تواند آزمونی برای همبستگی ملی در حوزه انرژی و سرآغاز حرکتی ماندگار در مدیریت منابع کشور باشد؛ حرکتی که در آن هر خانواده، هر سازمان و هر شهروند، سهم خود را در حفظ سرمایه‌های ملی ایفا کند. زیرا در میدان دشوار تأمین انرژی، یار دوازدهم فقط یک عنوان نیست؛ نماد مشارکت ملتی است که می‌تواند با آگاهی، اعتماد و اقدام مشترک، بخشی از راه‌حل باشد.
نظرات
نظر شما ثبت شد؛ پس از بررسی، در صورت تأیید نمایش داده می‌شود.
هنوز نظری منتشر نشده است.