به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از بوشهر خلیج‌فارس فراتر از یک آبراهه بین‌المللی و جغرافیای سرشار از منابع طبیعی، کانون تکوین یکی از کهن‌ترین و اثرگذارترین کانون‌های تمدنی جهان است. نام بلند این پهنه آبی در طول هزاره‌ها، پیوندی ناگسستنی با هویت، حاکمیت و پیشینه زیستی ملت ایران داشته و اسناد مکتوب تاریخی و اکتشافات باستان‌شناختی همگی بر سیادت بلامنازع ایرانیان در این عرصه کرانه‌ای و دریایی دلالت دارند.
در امتداد بیش از 900 کیلومتر نوار ساحلی استان بوشهر با خلیج‌فارس، تاریخی عمیق از زیست دریامحور شکل گرفته که این استان را به دروازه اصلی تعامل فرهنگی و بازرگانی ایران با جهان کهن تبدیل کرده است. دریانوردان بوشهری از روزگار ایلامیان و هخامنشیان تا دوران اسلامی، موج‌های خروشان را زیر پای شناورهای دست‌ساز خود رام کردند و پیام تمدن، صلح و تجارت را تا دوردست‌ترین بنادر هند و چین رساندند.
دریانوردی سنتی و تجارت دریایی در بوشهر صرفاً یک فعالیت اقتصادی نبوده، بلکه سبک زندگی ویژه‌ای از ساحل‌نشینان را سامان داده که در دانش بومی لنج‌سازی، نجوم دریایی، صیادی، آیینهای کار جمعی و ادبیات شفاهی دریانوردان تجلی یافته است. این مجموعه غنی، میراث ناملموس بی‌نظیری را پدید آورده که صیانت از آن به اندازه پاسداری از مرزهای آبی کشور حیاتی و الهام‌بخش است.
حفاظت از این میراث ملموس و ناملموس در دنیای معاصر، اساسی‌ترین گام در جهت بازخوانی و تثبیت حقایق تاریخی و ایستادگی در برابر جعل اسناد هویتی خلیج‌فارس به شمار می‌رود. برای نیل به این مقصود، مجموعه‌های موزه‌ای و محوطه‌های تاریخی استان بوشهر حکم مدارک زنده و غیرقابل‌انکاری را دارند که روایتگر پیوند ابدی ایرانیان با این آبراهه استراتژیک هستند.
یکی از درخشان‌ترین برگ‌های کارنامه تاریخی بوشهر، بندر باستانی سیراف است؛ ابرشهری بازرگانی که در سده‌های نخستین اسلامی به عنوان بزرگ‌ترین بندر تجاری خلیج‌فارس شناخته می‌شد و دریانوردان جسور آن نخستین پیوندهای منظم دریایی میان ایران، شبه‌قاره هند و چین باستان را برقرار ساختند. سیراف نماد پیوند عمیق خردورزی ایرانی با سازه‌های آبی، تجارت بین‌الملل و همزیستی مسالمت‌آمیز میان اقوام گوناگون بود.
امروزه «موزه سیراف پارس» در جوار این محوطه کم‌نظیر تاریخی، آیینهای تمام‌نما از شکوه سفالینه‌ها، لوله‌های آب‌رسانی سفالین، خمره‌ها و بقایای معماری صخره‌ای است. این موزه با نمایش آثار کشف‌شده از کاوش‌های علمی، گواهی بی‌بدیل بر بلوغ اقتصادی و تسلط فنی مهندسان ایرانی بر محیط‌های ساحلی را پیش روی بازدیدکنندگان و پژوهشگران قرار می‌دهد.
در مرکز استان بوشهر، «موزه منطقه‌ای خلیج‌فارس» به عنوان یکی از جامع‌ترین و مجهزترین مراکز موزه‌ای جنوب کشور در عمارت تاریخی کلاه‌فرنگی و کنسولگری سابق در ساحل خلیج‌فارس بوشهر خودنمایی می‌کند. این مجموعه عظیم با طراحی پیشرفته، زنجیره‌ای از آثار چند هزار ساله از تمدن‌های ایلامی، هخامنشی، اشکانی و ساسانی را در کنار مدارک مستند دریانوردی کهن به تصویر کشیده و شناسنامه جامع تاریخی حوزه خلیج‌فارس را بازگو می‌کند.
بخش مهمی از پیشینه بوشهر به دانش پزشکی و درمان در سفرهای طولانی دریایی اختصاص دارد که در «موزه تاریخ پزشکی خلیج‌فارس» متمرکز شده است. این موزه تخصصی که در عمارت تاریخی دهدشتی بافت قدیمی بوشهر قرار دارد، نشان می‌دهد که چگونه نیاکان ما در این پهنه گرمسیری با تکیه بر طب سنتی و تجهیزات جراحی ابتدایی، بیماری‌های مناطق حاره‌ای و بحران‌های سلامت در سفرهای تجاری دوردست را مدیریت می‌کردند.
جایگاه بی‌مانند بازرگانی بندر بوشهر در دوره‌های افشاریه، زندیه و قاجار در «موزه تجارت دریایی» متبلور است. این موزه که در عمارت کهن ایرانی مستقر شده، اسناد معتبر تجاری، وسایل سنجش و توزین، دفاتر تجار برجسته و مکاتبات بین‌المللی را به نمایش می‌گذارد و به وضوح نشان می‌دهد که بوشهر روزگاری قلب تپنده دادوستد کالا و مرکز مالی حوزه خلیج‌فارس بوده است.
روابط اجتماعی، سبک معماری، پوشش، صنایع دستی و سنت‌های دریانوردی مردم این خطه نیز در «موزه مردم‌شناسی بوشهر» متجلی شده است. این مرکز که در عمارت طاهری واقع در بافت قدیم و تاریخی شهر بوشهر استقرار دارد، جلوه‌های زنده حیات بومی ساحل‌نشینان را بازسازی کرده و نشان می‌دهد که زندگی مردمان این دیار چگونه تا ژرفای باورها با دریا و نغمه‌های کار دریایی پیوند خورده است.
تاریخ خلیج‌فارس در کنار تجارت و تمدن، با حماسه مقاومت و استعمارستیزی عجین است. «موزه شهید رئیسعلی دلواری» در شهر دلوار، روایتگر پایداری دلاورمردان تنگستان و بوشهر در برابر تجاوز بیگانگان است؛ نمادی از تعهد و غیرت ملی که ثابت کرد ساحل‌نشینان خلیج‌فارس نه‌تنها معماران تجارت و فرهنگ، بلکه مرزبانان جان‌برکف آب‌های سرزمینی میهن خویش هستند.
این موزه‌های تخصصی و تاریخی توانسته‌اند با گردآوری، پایش علمی و نمایش اصولی آثار منقول، خلأ میان گذشته پرشکوه و زندگی نسل جدید را پر کنند. گردشگران و جویندگان حقیقت با قدم زدن در این راهروها، تصویری واقعی از اقتدار تاریخی ایرانیان و عمق مدنیت این سرزمین در کرانه‌های جنوب دریافت می‌کنند.
معماری منحصر‌به‌فرد بافت قدیم بوشهر با شناشیل‌ها، هلالی‌ها و مصالح بومی سازگار با رطوبت دریا، خود موزه‌ای زنده و باز است. این بافت ارزشمند، امتداد طبیعی همین نگاه تمدنی است و نشان می‌دهد که پیشینیان ما چگونه با نبوغ معماری، زیباترین و کارآمدترین هارمونی را میان سکونتگاه انسانی و ساحل خلیج‌فارس خلق کرده‌اند.
هنر لنج‌سازی سنتی یا دانش لنج‌سازی و دریانوردی با لنج سنتی در خلیج‌فارس که در فهرست میراث ناملموس جهانی یونسکو نیز به ثبت رسیده، شاهدی زنده بر استمرار این فرهنگ کهن در بوشهر است. حفظ کارگاه‌های گلافی و انتقال شیوه‌های ساخت این شناورهای چوبی به نسل آینده، ضرورتی تام برای زنده نگه داشتن روح دریانوردی تاریخی بوشهر به حساب می‌آید.
در روزگاری که قدرت‌های استکباری و جریان‌های تحریف‌گر برای کمرنگ کردن نقش بنیادین تمدن ایرانی در خلیج‌فارس دست به اقدامات مذبوحانه می‌زنند، برجسته‌سازی این ظرفیت‌های موزه‌ای و مستندات باستان‌شناختی، اقدامی پدافندی و روشنگرانه در دیپلماسی فرهنگی است. نمایش این اسناد متقن، هرگونه ادعای واهی و جعل جغرافیایی را بی‌اثر می‌سازد.
بهره‌گیری از ابزارهای رسانه‌ای، فناوری‌های نوین و ایجاد بسترهای دیجیتال در موزه‌های استان می‌تواند پیام خلیج‌فارس را به مخاطبان جهانی منتقل کند. تورهای مجازی، بازسازی‌های سه‌بعدی بنادر باستانی نظیر سیراف و ریشهر و ترجمه اسناد تاریخی به زبان‌های زنده دنیا، برد اثرگذاری این مراکز فرهنگی را صدچندان خواهد کرد.
اقتصاد دریامحور، که امروز در صدر اسناد بالادستی و سیاست‌های کلان توسعه کشور قرار دارد، بدون توجه به هویت تاریخی و ظرفیت‌های پیشین دریانوردی به بار نخواهد نشست. احیای روحیه ریسک‌پذیری، تجارت آزاد و تسلط بر دانش دریا که در قرون گذشته سرلوحه مردم بوشهر بود، می‌تواند الهام‌بخش‌ترین الگو برای رونق اقتصادی امروز باشد.
حمایت همه‌جانبه از کاوش‌های تکمیلی باستان‌شناسی، به‌ویژه در محوطه‌های کمتر شناخته‌شده سواحل شمالی و جنوبی استان، پنجره‌های نوینی را به روی تاریخ خلیج‌فارس خواهد گشود. تداوم مرمت اصولی ابنیه تاریخی و عمارت‌های بازمانده در بافت قدیم نیز تضمین‌کننده بقای این هویت شکوهمند برای قرن‌های آینده خواهد بود.
ارتباط نظام‌مند مراکز دانشگاهی، پژوهشگران تاریخ و آموزش و پرورش با موزه‌های بوشهر، نسلی آگاه، متعهد و باورمند به هویت دریایی ایران تربیت می‌کند. جوان ایرانی هنگامی که تاریخ نیاکان دریانورد خود را با تمام افتخاراتش در این موزه‌ها لمس کند، با عزمی راسخ‌تر در مسیر اعتلای کشور و حفظ تمامیت ارضی گام برمی‌دارد.
در نهایت، خلیج‌فارس دیروز، امروز و فردا همواره خانه امن تمدن صلح‌جوی ایرانی بوده و استان بوشهر نگین درخشان این جغرافیای راهبردی است. پاسداری از میراث تاریخی، حمایت از موزه‌های پیشرو و زنده نگه داشتن فرهنگ دریانوردی، ادای دینی ملی به گذشته و سرمایه‌گذاری اصیل برای بالندگی ایران اسلامی در آینده به شمار می‌رود.
نویسنده: وحید امیری کارشناس میراث فرهنگی استان بوشهر
نظرات
نظر شما ثبت شد؛ پس از بررسی، در صورت تأیید نمایش داده میشود.
هنوز نظری منتشر نشده است.