به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم دفتر جزایر خلیج فارس، در شمال‌غربی جزیره قشم، جایی که لایه‌های سنگی در گذر زمان زیر تأثیر نیروهای طبیعی شکافته و تراشیده شده‌اند، تنگه‌ای شکل گرفته که امروز از مهم‌ترین جلوه‌های میراث زمین‌شناختی ایران به شمار می‌رود؛ چاهکوه، پدیده‌ای طبیعی که فراتر از یک مقصد دیدنی، بخشی از ظرفیت علمی، گردشگری و اقتصادی ژئوپارک جهانی قشم است.
تنگه چاهکوه در نزدیکی روستای چاهو شرقی قرار دارد و ویژگی شاخص آن، دیواره‌های بلند سنگی، شکاف‌های باریک و ساختارهای فرسایشی متنوعی است که در طول هزاران سال شکل گرفته‌اند. هرچه مسیر در بخش‌هایی از تنگه پیش می‌رود، فاصله دیواره‌ها کمتر می‌شود و نور آسمان از شکاف باریک میان صخره‌ها به کف دره می‌رسد؛ منظره‌ای که چهره متفاوتی از طبیعت زمین‌شناختی جنوب ایران را پیش چشم بازدیدکنندگان قرار می‌دهد.
چاهکوه؛ روایت سنگ‌ها از قدرت آب و زمان
آنچه چاهکوه را از بسیاری از تنگه‌های طبیعی متمایز می‌کند، تنها شکل ظاهری صخره‌ها نیست، بلکه سازوکار زمین‌شناختی شکل‌گیری آن است.براساس معرفی علمی ژئوپارک جهانی قشم، این تنگه نمونه‌ای شاخص از عملکرد فرسایشی آب‌های جاری و شکل‌گیری یک دره کانیونی است. شکستگی‌ها و درزه‌های موجود در ساختار سنگی منطقه، مسیر نفوذ و حرکت آب را فراهم کرده‌اند و جریان‌های قدرتمند ناشی از بارندگی‌های شدید و مقطعی، به‌تدریج این ساختار را گسترش داده‌اند.
در واقع، آب در شکل‌گیری چاهکوه نقشی تعیین‌کننده داشته و عوامل دیگری مانند فرسایش بادی و انحلال نیز در ایجاد حفره‌ها و نقش‌ونگارهای دیواره‌ها مؤثر بوده‌اند. فرورفتگی‌های بیضی‌شکل، حفره‌های طبیعی و اشکال کاسه‌مانندی که در بخش‌هایی از تنگه دیده می‌شوند، حاصل همین فرایندهای طولانی زمین‌شناختی هستند.
در کف تنگه نیز چاه‌هایی دست‌کند وجود دارد که نشان‌دهنده شیوه سازگاری ساکنان قدیمی منطقه با شرایط اقلیمی و کم‌آبی جزیره است. مردم محلی در گذشته از این حفره‌ها برای جمع‌آوری و ذخیره آب باران استفاده می‌کردند؛ موضوعی که پیوند میان میراث طبیعی و دانش بومی در قشم را به‌خوبی نشان می‌دهد.
از میراث زمین‌شناختی تا فرصت اقتصادی روستا
اهمیت چاهکوه به ویژگی‌های طبیعی و علمی آن محدود نمی‌شود. این ژئوسایت می‌تواند یکی از محورهای توسعه گردشگری پایدار در شمال‌غرب قشم باشد؛ ظرفیتی که در صورت مدیریت صحیح، منافع آن به‌جای محدود ماندن در چرخه بازدید، به اقتصاد خانوارهای محلی نیز منتقل خواهد شد.
راهنمایی گردشگران توسط نیروهای بومی، عرضه صنایع دستی و محصولات محلی، توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی و ارائه خدمات مرتبط با سفر، از جمله فعالیت‌هایی است که می‌تواند زمینه ایجاد اشتغال و افزایش درآمد ساکنان روستاهای پیرامونی را فراهم کند.
گردشگری بدون حفاظت، سرمایه طبیعی را فرسوده می‌کند
افزایش بازدید از چاهکوه، در کنار فرصت‌های اقتصادی، مسئولیت حفاظت از این میراث طبیعی را نیز سنگین‌تر می‌کند. ساختارهای سنگی این تنگه حاصل فرایندهای طولانی زمین‌شناختی هستند و آسیب به آن‌ها با اقدامات کوتاه‌مدت قابل جبران نیست. برداشتن قطعات سنگ، نوشتن یادگاری روی دیواره‌ها، رهاسازی زباله و خروج از مسیرهای مجاز، از جمله رفتارهایی است که می‌تواند به محیط طبیعی و کیفیت بازدید آسیب وارد کند. بنابراین توسعه خدمات گردشگری باید هم‌زمان با تعیین ظرفیت قابل‌قبول بازدید، مدیریت پسماند، آموزش گردشگران و نظارت بر فعالیت‌های انسانی انجام شود.
از سوی دیگر، ویژگی‌های اقلیمی و ساختار تنگه ایجاب می‌کند که بازدیدکنندگان نسبت به وضعیت جوی حساس باشند. جریان رواناب در پی بارندگی‌های شدید می‌تواند شرایط تردد در بخش‌های باریک و کف تنگه را خطرناک کند؛ از این رو اطلاع‌رسانی د رباره شرایط آب‌وهوایی و رعایت هشدارهای مسئولان محلی اهمیت ویژه‌ای دارد.
چاهکوه؛ فرصتی فراتر از ثبت یک مقصد گردشگری
ژئوپارک جهانی قشم که در سال 2017 در شبکه جهانی ژئوپارک‌های یونسکو به ثبت رسیده، مجموعه‌ای از میراث‌های زمین‌شناختی و طبیعی کم‌نظیر را در خود جای داده است. چاهکوه یکی از ژئوسایت‌های شاخص این مجموعه است و ظرفیت آن می‌تواند در کنار سایر جاذبه‌های جزیره، به تنوع‌بخشی به محصولات گردشگری قشم کمک کند. مزیت اصلی این تنگه در پیوند سه مؤلفه نهفته است؛ ارزش علمی و زمین‌شناختی، جذابیت بصری برای گردشگران و امکان مشارکت اقتصادی جامعه محلی.
اگر توسعه زیرساخت‌ها با حفاظت از ساختارهای طبیعی، آموزش راهنمایان بومی و سهم‌بری واقعی روستاییان از درآمد گردشگری همراه شود، چاهکوه می‌تواند از یک مقصد بازدید کوتاه‌مدت به یکی از محورهای پایدار اقتصاد گردشگری قشم تبدیل شود؛ مسیری که در آن حفظ میراث زمین، نه مانعی برای توسعه، بلکه پایه و شرط ماندگاری آن خواهد بود.
یادداشت از زهره نادعلی فعال رسانه‌ای
نظرات
نظر شما ثبت شد؛ پس از بررسی، در صورت تأیید نمایش داده می‌شود.
هنوز نظری منتشر نشده است.