به گفته مدیرکل دفتر روابط عمومی ساتبا، اگر توسعه نیروگاه‌های خانگی با تجهیزات ذخیره‌سازی مناسب، استانداردهای ایمنی و توانایی عملکرد مستقل از شبکه همراه شود، نقش مهمی در ارتقای آمادگی کشور مقابل بحران‌ها و حوادث غیرمترقبه ایفا خواهد کرد.

روح‌الله حمیدیان، مدیرکل دفتر روابط عمومی و امور بین‌الملل سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری برق ایران (ساتبا)، طی یادداشتی به بررسی الگوهای منطقه‌ای و بین‌المللی در حوزه انرژی‌های خورشیدی پرداخت.

مطالعه دستاوردهای بین‌المللی حاکی از آن است که نیروگاه‌های خورشیدی خانگی از فاز طرح‌های کوچک و آزمایشی فراتر رفته و در برخی نقاط جهان به مقیاسی چندمیلیونی رسیده‌اند. داده‌های موجود نشان می‌دهد که چین بیشتر از ۷.۳ میلیون سامانه خورشیدی خانگی را راه‌اندازی کرده و هند نیز در راستای اجرای طرح ملی توسعه سامانه‌های خورشیدی پشت‌بامی، از مرز ۵.۵ میلیون واحد نصب‌شده عبور کرده است.

بررسی این الگوها بیانگر آن است که با به کارگیری سازوکارهای مالی کارآمد، برطرف کردن موانع اجرایی و جلب همکاری عمومی، می‌توان بخش قابل توجهی از برق مورد نیاز را در نقطه مصرف تولید کرد.

چنین رویکردی اگر با ابزارهای ذخیره انرژی و امکان تولید مستقل برق همراه گردد، علاوه بر کمک به شبکه سراسری، موجب ارتقای تاب‌آوری زیرساخت‌های حیاتی انرژی و آمادگی ساختاری کشور در مواجهه با بحران‌ها خواهد شد.

در کشور ترکیه، گسترش نیروگاه‌های خورشیدی خودتأمین و ساده‌سازی قوانین مرتبط، بستر را برای حضور فعال‌تر بخش خصوصی و مصرف‌کنندگان مهیا کرده است. همزمان در پاکستان، رشد چشمگیر ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی متصل به شبکه، جایگاه خانوارها و فعالان اقتصادی را در عرصه تولید برق برجسته‌تر ساخته و در عراق نیز بهره‌گیری از تسهیلات بانکی جهت تجهیز خانه‌ها به سامانه‌های خورشیدی در دستور کار قرار گرفته است.

در کشورهای همسایه شمالی ایران نیز تجربیات قابل تاملی دیده می‌شود؛ ارمنستان با گسترش ساختار تولیدکنندگان مستقل و جمهوری آذربایجان با تدوین چارچوب مصرف‌کنندگان فعال، امکان مشارکت مستقیم شهروندان در تولید برق را هموار ساخته‌اند.

در این میان، تجربه کشور چین از جنبه توسعه زیرساخت‌های فنی و مدیریت شبکه اهمیت ویژه‌ای دارد. احداث صدها گیگاوات ظرفیت خورشیدی توزیع‌شده در این کشور گویای آن است که تولید محلی برق، به شرط پشتیبانی توسط زیرساخت‌های مناسب، سامانه‌های ذخیره‌ساز و مدیریت هوشمند، قابلیت تبدیل شدن به بخشی کلیدی در ساختار تأمین انرژی را داراست.

با این وجود، اصلی‌ترین رهآورد این تجربیات برای کشور ما تاکید بر این نکته است که توسعه نیروگاه‌های خورشیدی پشت‌بامی نباید صرفاً با هدف افزایش ظرفیت تولیدی دنبال شود؛ بلکه باید نقش این واحدها در تقویت تاب‌آوری شبکه، کاهش وابستگی به تولید متمرکز و استمرار جریان برق در شرایط اضطراری مد نظر قرار گیرد.

چنانچه توسعه نیروگاه‌های خانگی با ذخیره‌ساز‌های مناسب، استاندارد‌های ایمنی و قابلیت عملکرد مستقل از شبکه همراه شود، این سامانه‌ها می‌توانند به تقویت آمادگی کشور در برابر مخاطرات طبیعی، حوادث پیش‌بینی‌نشده و اختلالات زیرساختی کمک کنند.

بر همین اساس، اجرای طرح «هر خانه، یک نیروگاه» افزون بر فراهم کردن منافع اقتصادی برای خانوارها و توسعه انرژی‌های پاک، قادر است بخشی از راهبرد بلندمدت کشور در راستای تحکیم امنیت انرژی و افزایش تاب‌آوری ملی را محقق سازد.

تجربیات جهانی و منطقه‌ای گواه آن است که دست‌یابی به چنین اهدافی مستلزم برخورداری از یک مجموعه هماهنگ شامل تامین مالی پایدار، مشارکت مردمی و بخش خصوصی، تسهیل مقررات، ارتقای کیفیت تجهیزات و توسعه زیرساخت‌های شبکه توزیع است.

چشم‌انداز نهایی باید گذار از ساختار کاملاً متمرکز تولید برق به نظامی متنوع‌تر، منعطف‌تر و مقاوم‌تر باشد؛ فضایی که در آن هر خانه، واحد صنعتی و ساختمان عمومی سهم مشخصی در تامین انرژی و پایداری سراسری کشور داشته باشد.

©‌ وبانگاه، باشگاه خبرنگاران جوان