منطق؛ حلقه گمشده آموزش‌های حوزوی و گفت‌وگوی مذاهب اسلامی

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از گرگان، نشست «بازخوانی جایگاه و کارکرد علم منطق در نظام آموزشی حوزه‌های علمیه» با محوریت تبیین منظومه فکری و تمدنی علامه ملاعبدالله بهابادی یزدی و با حضور مدیران، استادان و پژوهشگران حوزه‌های علمیه شیعه و اهل‌سنت در مرکز اسلامی استان گلستان برگزار شد.

این نشست با هدف بررسی جایگاه علم منطق در نظام آموزشی حوزه‌ها، بازشناسی ظرفیت‌های علمی میراث علامه ملاعبدالله بهابادی یزدی و تبیین کارکردهای این دانش در تقویت استدلال، اجتهاد و گفت‌وگوی علمی میان مذاهب اسلامی برگزار شد.

آخوند عبدالرحمن کر، امام‌جمعه بندرترکمن و مدیر مدرسه علمیه قبا، در این نشست با تأکید بر جایگاه بنیادین منطق در آموزش‌های حوزوی، این دانش را یکی از ارکان اصلی اندیشه دینی دانست و گفت: منطق صرفاً یک رشته حاشیه‌ای یا مقدماتی نیست، بلکه زیربنای درست اندیشیدن و استدلال کردن است و برای توسعه و تقویت آن در مدارس علمیه باید تلاش بیشتری صورت گیرد.

وی با انتقاد از محدود شدن آموزش منطق به مباحث صوری در برخی برنامه‌های درسی، بر ضرورت توجه به دیگر ابعاد این دانش، به‌ویژه صناعات خمس شامل برهان، جدل، خطابه، مغالطه و شعر تأکید کرد و افزود: آشنایی طلاب با این مباحث می‌تواند توان علمی آنان را برای پاسخ‌گویی به پرسش‌های نوپدید و مسائل پیچیده فکری افزایش دهد.

امام‌جمعه بندرترکمن با بیان اینکه منطق به مذهب یا دین خاصی تعلق ندارد، اظهار کرد: این دانش روش درست تفکر و استدلال را به انسان می‌آموزد و از همین رو، ضرورتی مشترک برای همه جوامع بشری است.

آخوند کرامت‌الله میرزاعلی، سرپرست معاونت آموزش و پژوهش مرکز اسلامی استان گلستان نیز با اشاره به نقش تاریخی منطق در ارتقای توان استدلال و فهم متون دینی، بر ضرورت بازنگری در اهداف و محتوای آموزشی متناسب با نیازهای روز تأکید کرد.

وی بازشناسی آثار و اندیشه‌های علامه ملاعبدالله بهابادی یزدی را در این مسیر ضروری دانست و گفت: در این نشست تلاش می‌شود نسبت میان میراث علمی گذشته، نیازهای آموزشی امروز و افق تمدنی آینده مدارس علمیه مورد بررسی قرار گیرد.

حجت‌الاسلام نورعلی دیلم، مدیر مرکز اسلامی استان گلستان نیز با تأکید بر ضرورت تقویت ارتباط علمی میان استادان حوزه‌های علمیه، بهره‌گیری از ظرفیت فضای مجازی برای تشکیل کارگروه‌های تخصصی و استمرار تبادل نظر میان استادان را ضروری دانست.

وی با اشاره به جایگاه منطق در سنت آموزشی مدارس علمیه اهل‌سنت اظهار کرد: در نظام آموزشی جدید که در دست تدوین است و در اختیار مدیران و استادان قرار خواهد گرفت، جایگاه علم منطق بازتعریف و تقویت می‌شود.

مدیر مرکز اسلامی استان گلستان همچنین بر تداوم نشست‌های تخصصی و استفاده از ظرفیت کنگره بین‌المللی علامه ملاعبدالله بهابادی یزدی برای توسعه فعالیت‌های علمی در استان تأکید کرد.

منطق؛ زمینه مشترک گفت‌وگوی علمی مذاهب اسلامی

در بخش دیگری از این نشست، حسن عبدی‌پور، دبیر کنگره بین‌المللی علامه ملاعبدالله بهابادی یزدی، با تشریح ابعاد علمی و تاریخی اندیشه این متفکر، علم منطق را فراتر از یک دانش مقدماتی و ابزاری برای جلوگیری از خطای ذهن دانست و آن را از پایه‌های استدلال روشمند و گفت‌وگوی علمی در تمدن اسلامی معرفی کرد.

وی با اشاره به ارتباط منطق با فقه و اصول فقه اظهارکرد: بسیاری از مباحث اصولی، از جمله دلالت الفاظ، عام و خاص، مطلق و مقید و قیاس مستنبط‌العله، بر مبانی تعریف، حدود و استدلال منطقی استوار است. از این منظر، منطق می‌تواند معیاری مشترک برای ارزیابی استدلال‌های علمی در میان مذاهب اسلامی باشد.

عبدی‌پور با بیان اینکه بخشی از اختلافات فکری و کلامی در تاریخ مذاهب از برداشت‌های نادقیق، اشتراک‌های لفظی و مغالطات ناشی شده است، افزود: تسلط بر منطق زمینه طرح دقیق‌تر مسائل و تبدیل مجادلات غیرروشمند به گفت‌وگوهای مستدل و علمی را فراهم می‌کند.

دبیر کنگره بین‌المللی علامه ملاعبدالله بهابادی یزدی در ادامه به جایگاه کتاب «الحاشیه» این دانشمند اشاره کرد و گفت: ملاعبدالله بهابادی با نگارش تعلیقه بر کتاب «تهذیب المنطق و الکلام» اثر سعدالدین تفتازانی، نمونه‌ای از تعامل علمی میان عالمان مذاهب اسلامی را به یادگار گذاشت؛ اثری که در طول قرن‌ها در مراکز علمی و حوزه‌های مختلف مورد توجه قرار گرفته است.

وی دقت در بیان مفاهیم، پرهیز از مباحث زائد و تمرکز بر مسائل بنیادین برهان و حدود را از ویژگی‌های این اثر برشمرد و آن را یکی از متون اثرگذار در سنت آموزش منطق دانست.

عبدی‌پور همچنین با اشاره به مسئولیت‌های علمی و اجتماعی علامه بهابادی، از جمله تصدی منصب شیخ‌الاسلامی و تولیت آستان مقدس علوی در نجف، بر پیوند میان دانش نظری، حکمت عملی و مدیریت جامعه در منظومه فکری این شخصیت تأکید کرد.

وی در بخش دیگری از سخنان خود، بر ضرورت عبور از بزرگداشت صرف شخصیت‌های علمی و تبدیل میراث آنان به برنامه‌های آموزشی و پژوهشی کاربردی تأکید کرد و پیشنهادهایی از جمله برگزاری کرسی‌های مشترک میان استادان حوزه‌های شیعه و اهل‌سنت، تدوین شروح تطبیقی متون منطقی، بازنگری در سرفصل‌های درسی و برگزاری کارگاه‌های عملی مغالطه‌شناسی و تفکر انتقادی را مطرح کرد.

دبیر کنگره بین‌المللی علامه ملاعبدالله بهابادی یزدی همچنین پیوند دادن مباحث منطق اسلامی با حوزه‌های نوینی مانند منطق ریاضی، معرفت‌شناسی معاصر، پردازش زبان طبیعی و هوش مصنوعی را از زمینه‌های قابل پیگیری در فعالیت‌های علمی مشترک حوزه و دانشگاه دانست.

عبدی‌پور در پایان از مدیران، استادان، علما و پژوهشگران شیعه و اهل‌سنت استان گلستان دعوت کرد با ارائه مقاله و مشارکت در پیش‌همایش‌ها و برنامه‌های علمی، در برگزاری کنگره بین‌المللی علامه ملاعبدالله بهابادی یزدی مشارکت کنند.