به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از کرج، آیت‌الله حسین ردایی، نماینده مردم البرز در مجلس خبرگان رهبری امروز در دیدار با مدیرکل اوقاف و امور خیری استان گفت: البرز از نظر تقسیمات کشوری، استانی جدید است اما موقوفات آن قدمت بسیار زیادی دارند و در این جغرافیا موقوفاتی با پیشینه‌ای بسیار قدیمی وجود دارد و شاید بتوان گفت البرز از کهن‌ترین تاریخ‌های وقف در کشور برخوردار است.
وی با اشاره به اینکه جدید بودن البرز موجب شده بود این ظرفیت به‌صورت مستقل مورد توجه و برنامه‌ریزی قرار نگیرد، تصریح کرد: امروز این فرصت فراهم شده که البرز بتواند یکی از استان‌های پیشرو در ایجاد موقوفات جدید باشد. ما امروز بر سر سفره موقوفات قدیمی نشسته‌ایم اما در ایجاد موقوفات جدید که نسل‌های آینده و نیازهای روز آنان بتوانند از منافع آن بهره‌مند شوند، توفیق چندانی نداشته‌ایم.
نماینده مردم استان البرز در مجلس خبرگان رهبری با اشاره به اینکه نسل امروز از موقوفات به‌جامانده از گذشتگان بهره‌مند است، اذعان کرد: ایجاد موقوفات جدید و فراهم کردن زمینه بهره‌مندی نسل‌های آینده از این ظرفیت، از آرزوهای امام راحل و رهبر شهید نیز بوده است. در حوزه وقف و فعالیت‌های مرتبط با سازمان اوقاف چهار محور اصلی وجود دارد که نخستین محور، احیای موقوفات است.
ردایی مطرح کرد: باید بررسی کنیم که در طول تاریخ و طی قرن‌های متمادی، تا چه اندازه توانسته‌ایم موقوفاتی را که واقفان با نیت‌های پاک ایجاد کرده‌اند، احیا کنیم و چه میزان از این موقوفات همچنان فعال و جاری هستند؛ چه آن‌هایی که با وجود سازمان و تشکیلات اداره می‌شوند و چه موقوفاتی که بدون تشکیلات رسمی به فعالیت خود ادامه داده‌اند. میزان موفقیت در فرهنگ‌سازی وقف باید بررسی شود.
وی افزود: برای ارزیابی عملکرد در این حوزه می‌توان مقایسه‌ای میان جمعیت و میزان ایجاد موقوفات در دوره‌های مختلف انجام داد. برای نمونه، باید بررسی کنیم در زمانی که جمعیت کشور 10 یا 20 میلیون نفر بود، چه میزان موقوفه ایجاد شده و امروز که جمعیت کشور به حدود 90 میلیون نفر رسیده، چه میزان وقف جدید به وجود آمده است.چنین مقایسه‌ای جایگاه ما را در فرهنگ‌سازی وقف نشان می‌دهد.
نماینده مردم استان البرز در مجلس خبرگان رهبری با تأکید بر اینکه در موضوع احیای موقوفات نباید دچار افراط و تفریط شد، عنوان کرد: گاهی در برخی مناطق، چه در البرز و چه خارج از استان برای احیای موقوفات پیگیری‌هایی انجام می‌شود که ممکن است حتی به اختلافات و درگیری‌های قضایی منجر شود. در بعضی موارد باید تلاش‌های زیادی صورت بگیرد تا اصل حق و مالکیت وقفی اثبات شود.
ردایی ادامه داد: درحالی‌که در مقابل، موقوفات مسلم و قطعی وجود دارند که پیگیری لازم برای احیای آن‌ها انجام نمی‌شود. پیگیری‌های نرم، فرهنگ‌سازی و تبیین اهمیت وقف، در بسیاری از موارد نتیجه بهتری از پیگیری‌های حقوقی دارد. نمونه‌هایی از این موضوع در بخش‌هایی از نظرآباد و مناطق دیگر وجود دارد؛ مردم می‌دانند که بخشی از زمین‌ها موقوفه است اما سند وقفی برای آن وجود ندارد.
چرا مردم از وقف فاصله گرفته‌اند؟
وی با اشاره به اینکه سازمان اوقاف نیز نتوانسته است مشکل را به‌طور کامل حل کند، خاطرنشان کرد: به نظر می‌رسد هنوز این موضوع برای مردم به‌درستی جا نیفتاده است که سازمان اوقاف و امور خیریه در واقع یک مؤسسه خیریه حاکمیتی و نماینده مردم واقف است. این جایگاه باید برای مردم تبیین شود تا به‌جای فاصله گرفتن از موقوفات، خودشان با اشتیاق و علاقه برای حفظ و احیای آن‌ها پیش‌قدم شوند.
نماینده مردم استان البرز در مجلس خبرگان رهبری با بیان اینکه در روش‌های احیای موقوفات باید بازنگری و برنامه‌ریزی انجام شود، خاطرنشان کرد: لازم است از روش‌های روزآمدی استفاده شود که هم فرهنگ وقف را ایجاد و تقویت کند و هم به ترویج و تبیین وقف و آثار و برکات آن بپردازد. در این زمینه کارهایی انجام شده اما به نظر می‌رسد این اقدامات هنوز عمومی و مردمی نشده است.
ردایی با اشاره به اینکه مردم آثار و برکات وقف را به اندازه کافی مشاهده نکرده‌اند، مطرح کرد: وقتی مردم آثار وقف را کمتر دیده باشند، ممکن است از موقوفات فاصله بگیرند و در برخی موارد نیز به‌جای آنکه چیزی به وقف اضافه کنند، تلاش کنند از آن سهمی بردارند. امروز مؤسسات خیریه فراوان و افراد خیر بسیاری در جامعه حضور دارند، اما بخشی از این فعالیت‌ها در قالب خیرهای مصرفی و تمام‌شدنی انجام می‌شود.
وی توضیح داد: منظور از مولد بودن وقف، لزوماً تولید کالا یا فعالیت کارخانه‌ای نیست، بلکه وقف جریانی ماندگار و مستمر است که می‌تواند آثار و منافع آن در طول زمان ادامه پیدا کند. افراد بسیاری هستند که به‌صورت ماهانه و شخصی یا از طریق مؤسسات به فقرا کمک می‌کنند اما ممکن است همین افراد نسبت به انجام برخی وظایف مالی خود از جمله پرداخت خمس و تعیین سال خمسی، توجه لازم را نداشته باشند.
نماینده مردم استان البرز در مجلس خبرگان رهبری با اشاره به اینکه باید میان انجام وظیفه و سوق دادن افراد به سمت خیر ماندگار و صدقه جاریه تفاوت قائل شد و با تأکید بر ضرورت تبیین اهمیت وقف و حق آن خاطرنشان کرد: در این زمینه به اندازه کافی کار نشده و اهمیت وقف به‌درستی تبیین نشده است. به همین دلیل، بخشی از مردم به سمت خیرهای شخصی و مصرفی رفته‌اند.
ردایی این موضوع را نیازمند کار جدی در حوزه فرهنگ‌سازی و ترویج وقف دانست و با اشاره به وجود موقوفات معطل، بلااستفاده و فراموش‌شده بیان کرد: موقوفات بسیاری به حال خود رها شده‌اند یا امکان بهره‌برداری از آن‌ها فراهم نیست. در برخی موارد می‌توان با مصالحه و صلح، ارشاد و راهنمایی یا حتی اکتفا به حداقل برای حفظ اصل موقوفه اقدام کرد تا به‌خاطر از دست ندادن بخشی از منافع، اصل موقوفه از بین نرود.
وی عنوان کرد: جمعی از فقهای آشنا با مسائل وقف درباره این موارد بنشینند، آن‌ها را بررسی و برای احیای موقوفات معطل و فراموش‌شده، برنامه‌ریزی و دستورالعمل‌های لازم را تدوین کنند. دومین محور ایجاد موقوفات جدید متناسب با مسائل و نیازهای روز جامعه است. امروز با مسائل مستحدثه و نیازهای فراوانی روبه‌رو هستیم که لازم است موقوفات جدید به سمت تأمین آن‌ها هدایت شوند.
وقف باید با نیازهای روز جامعه همراه شود
نماینده مردم استان البرز در مجلس خبرگان رهبری با اشاره به ارتباط تاریخی حوزه‌های علمیه و بازار اظهار کرد: در گذشته، حوزه‌های علمیه عمدتاً به‌عنوان مراکز علوم اسلامی شناخته می‌شدند و بسیاری از موقوفات، به‌ویژه موقوفات موجود در بازارها، به سمت حوزه‌های علمیه هدایت می‌شدند. در آن دوره میان فقه و بازار ارتباط وجود داشت و این ارتباط از اهمیت زیادی برخوردار بود.
ردایی ادامه داد: سازمان اوقاف باید این موضوع را در میان بازاریان و فعالان اقتصادی جا بیندازد که بازار به حوزه علمیه نیاز دارد و حوزه‌های علمیه نیز باید با بازار و کسب‌وکار ارتباط داشته باشند. این ارتباط می‌تواند یکی از زمینه‌های احیای موقوفات موجود و ایجاد موقوفات جدید باشد. اگر موقوفات جدید ایجاد شود، می‌توان از ظرفیت آن‌ها برای تأمین نیازهای روز جامعه استفاده کرد.
وی با بیان اینکه یکی از این نیازها، حمایت از خانواده‌های کم‌برخوردار در مسیر تحصیل فرزندانشان است و با اشاره به نیازهای آموزشی و دانشجویی کشور خاطرنشان کرد: خوابگاه‌های دانشجویی از نیازهای جدی امروز هستند. همچنین حمایت از فعالیت‌های دانش‌بنیان، نه‌فقط در رشته‌های علوم پایه بلکه در حوزه علوم انسانی نیز به توجه و برنامه‌ریزی در زمینه وقف و ایجاد موقوفات جدید نیاز دارد.
ردایی سومین محور را موضوع ابدال و تبدیل موقوفات عنوان کرد و ادامه داد: تا زمانی که منفعت و اثر قابل‌اعتنایی بر موقوفه مترتب است و می‌توان بر اساس نیت واقف از آن بهره‌برداری کرد، باید برای حفظ عین موقوفه تلاش شود اما اگر دیگر منفعتی بر آن مترتب نیست، قابلیت انتفاع ندارد یا منفعت آن در شرایط امروز کارایی خود را از دست داده است، نباید بدون بررسی بر حفظ شکل فعلی آن اصرار کرد.
نماینده مردم استان البرز در مجلس خبرگان رهبری با بیان اینکه حفظ عین موقوفات باید بر اساس وجود منفعت عقلایی و قابل‌اعتنا باشد، اذعان کرد: برای نمونه، اگر خانه‌ای به‌عنوان موقوفه وجود دارد که دیگر قابلیت بهره‌برداری متناسب با نیت واقف را ندارد، اصرار بر نگهداری آن به هر قیمت و صرف هزینه برای حفظ آن، صرفاً با این استدلال که باید عین موقوفه باقی بماند، لزوماً اقدامی عقلایی نیست.
وی ادامه داد: حفظ عین موقوفه زمانی معنا دارد که اثر و منفعت قابل‌اعتنایی داشته باشد. اگر چنین منفعتی وجود نداشته باشد، نگهداری آن ممکن است صرفاً موجب ضرر شود و حتی با نیت واقف نیز سازگار نباشد زیرا نیت واقف این بوده که آن موقوفه برای جامعه و موقوف‌علیهم منفعت داشته باشد اما وقتی چنین منفعتی ایجاد نمی‌شود، باید موضوع ابدال و تبدیل موقوفات به‌طور جدی مورد توجه قرار گیرد.
ردایی اظهار کرد: پول دارای اعتبار و ارزش است اما اگر به‌صورت ثابت نگهداری شود، به‌تدریج ارزش آن کاهش پیدا می‌کند. چهارمین محور استمرار فعالیت‌ها و برنامه‌های مبتنی بر موقوفات است؛ امور مبتنی بر وقف باید استمرار داشته باشد و نباید فعالیت‌های مرتبط با موقوفات و بقاع متبرکه صرفاً به مناسبت‌های خاص محدود شود. در مناسبت‌های تبلیغی شاهد حضور علما و برگزاری برنامه‌ها در امامزادگان هستیم.
برنامه‌های مناسبتی برای بقاع متبرکه کافی نیست
نماینده مردم استان البرز در مجلس خبرگان رهبری افزود: اما باید توجه داشت که آیا وقف و نیت واقف صرفاً برای یک مناسبت بوده است؟ اگر واقف موقوفه‌ای را برای یک مناسبت خاص در نظر گرفته باشد، موضوع متفاوت است اما اصل وقف و منافع آن استمرار دارد و برنامه‌های اوقاف نیز باید در تمام طول سال و در محلات مختلف جریان داشته باشد. برنامه‌های قرآنی باید در طول سال در امامزادگان برگزار شود.
وی افزود: اینکه یک امامزاده برنامه‌ای داشته باشد و امامزاده دیگری برنامه‌ای متفاوت برگزار کند، به‌تنهایی کافی نیست. برای نمونه، اگر موقوفات قرآنی در اختیار داریم، باید برنامه‌های قرآنی مانند روخوانی و تفسیر قرآن در طول سال و در امامزادگان برگزار شود. اگر امامزاده و بقعه متبرکه بتواند زمینه‌ساز ایجاد بودجه و جذب خیرات باشد اما برنامه مستمری در آن اجرا نشود، به‌جای بودجه‌سازی، بودجه‌سوزی کرده‌ایم.
ردایی با اشاره به اینکه گاهی نبود بودجه به‌عنوان دلیل اجرا نشدن برنامه‌های مستمر مطرح می‌شود، بیان کرد: بقاع متبرکه می‌توانند علاوه بر جایگاه مذهبی، منشأ برکت و خیر در حوزه‌های فرهنگی و قرآنی باشند. آن‌ها باید برای امور مذهبی، فرهنگی و قرآنی نیز زمینه‌ساز خیر و برکت باشند. برای نمونه، برگزاری مجالس روضه سیدالشهدا(ع) در امامزادگان می‌تواند به‌صورت مستمر انجام شود.
نماینده مردم استان البرز در مجلس خبرگان رهبری با اشاره به اینکه مردم نیز باید بدانند که در هر بقعه متبرکه چه برنامه‌هایی برگزار می‌شود، اظهار کرد: مساجد معمولاً برنامه‌های مرتبط با اوقات نماز و برنامه‌های هفتگی دارند اما بقاع متبرکه می‌توانند برنامه‌های ثابت و مستمری برای محلات پیرامون خود ایجاد کنند؛ به‌گونه‌ای که همه اهالی محل با آن بقعه متبرکه ارتباط داشته باشند.
وی این رویکرد را برنامه جامع و مستمر محلی دانست و ادامه داد: باید به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شود که همه افراد یک محله به نحوی با بقعه متبرکه ارتباط برقرار کنند و این مجموعه در زندگی اجتماعی و فرهنگی مردم محل نقش داشته باشد. محدود کردن فعالیت‌ها به مناسبت‌ها و موکول کردن برنامه‌ها به مناسبت بعدی کافی نیست زیرا دشمن با برنامه‌ریزی جامع و سریع در حال اثرگذاری بر جامعه است.
نماینده مردم استان البرز در مجلس خبرگان رهبری با اشاره به اینکه ما نیز باید در مقابل، برنامه‌های مستمر و مؤثر داشته باشیم و با تأکید بر ضرورت تنوع‌بخشی به برنامه‌های فرهنگی و دینی بقاع متبرکه اظهار کرد: فعالیت‌ها نباید صرفاً به برنامه‌های قرآنی محدود شود. نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه و همچنین بسیاری از ادعیه، ظرفیت‌های ارزشمندی برای برگزاری برنامه‌های آموزشی و فرهنگی دارند.
ردایی مطرح کرد: می‌توان در بقاع متبرکه برنامه‌هایی برای شرح، ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه، صحیفه سجادیه و ادعیه برگزار کرد و از استادان حوزه و دانشگاه برای حضور و مشارکت در این برنامه‌ها دعوت به عمل آورد تا انگیزه لازم برای فعالیت در این زمینه ایجاد شود. این برنامه‌ها نباید صرفاً به طلبه‌ها و کلاس‌های حوزوی محدود باشد؛ باید برای گروه‌های مختلف سنی و اجتماعی برنامه‌ریزی شود.
برنامه‌های فرهنگی اوقاف هنوز جامع و مستمر نیستند
وی با بیان اینکه موضوعاتی مانند آسیب‌شناسی مسائل خانواده و ارائه مشاوره‌های فقهی و حقوقی به خانواده‌ها می‌تواند در برنامه‌های بقاع متبرکه مورد توجه قرار گیرد، گفت: فعالیت‌های اوقاف در مجموع فعالیت‌های خوبی است اما این برنامه‌ها هنوز جامع و مستمر نیستند. آسیب‌هایی که به جامعه وارد می‌شود، استمرار دارد اما برنامه‌های مفید و مؤثر ما هم از نظر گستردگی و هم از نظر استمرار، ضعیف است.
نماینده مردم البرز در مجلس خبرگان رهبری با تأکید بر اینکه لازم است برای این موضوعات برنامه‌ریزی شود و ما نیز در این مسیر در خدمت مسئولان هستیم، گفت: در ایام فاطمیه باید به این نکته توجه کنیم که حضرات معصومین(ع) به‌ویژه حضرت زهرا(س)، پیش از آنکه موضوعی را بیان کنند ابتدا به آن عمل کرده و سپس آن را توضیح می‌دهند یا حتی بدون بیان مستقیم، با عمل خود آن موضوع را تبیین می‌کنند.
ردایی با بیان اینکه این شیوه، تبیین عملی و مجاهدت در عمل است و با اشاره به دو محور در سیره جهادی و وقفی حضرت زهرا(س) اذعان کرد: نخستین موضوع، اصلاح یک فرهنگ نادرست اجتماعی بود؛ این تصور که هدیه را نمی‌توان دوباره هدیه داد یا آن را به دیگری واگذار کرد. حضرت صدیقه طاهره(س) نشان دادند که هدیه‌ها و هبه‌هایی که به انسان داده می‌شود، می‌تواند به وقف تبدیل شود.
وی ضمن تشریح موضوع اموال و دارایی‌هایی که بدون جنگ و درگیری به مسلمانان واگذار می‌شد، گفت: اگر دشمن پیش از جنگ و درگیری، اموال و دارایی‌های خود را تسلیم مسلمانان کند، این اموال در اختیار رسول خدا(ص) و امام مسلمین قرار می‌گیرد و از اموال عمومی مسلمانان نیست. نمونه‌های متعددی از باغ‌ها و اموالی وجود داشت که از سوی یهودیان و دیگران بدون جنگ به پیامبر(ص) واگذار شد.
نماینده مردم استان البرز در مجلس خبرگان رهبری این اقدام را دارای مبنا و الگویی روشن در سیره حضرت فاطمه زهرا(س) دانست و تصریح کرد: وقف حضرت زهرا(س) نشان می‌دهد که می‌توان یک منفعت شخصی را به منفعتی ماندگار، مستمر و اجتماعی تبدیل کرد. دومین محور در سیره وقفی حضرت زهرا(س) نیازشناسی و توجه به نیازهای آینده است. ایجاد موقوفات جدید باید با نیازهای امروز جامعه متناسب باشد.
ردایی با اشاره به اینکه این موضوع باید در فعالیت‌های سازمان اوقاف تبیین و نهادینه شود، اظهار کرد: ایجاد موقوفات باید مبتنی بر آینده‌پژوهی باشد و نیازهای نسل‌های آینده نیز در آن مورد توجه قرار گیرد. این موضوع یکی از کارهای بسیار مهم در حوزه وقف است. باید این اقدامات را به‌عنوان جهاد عملی و سیره تبیین عملی حضرت فاطمه زهرا(س) مورد توجه قرار دهیم، نه صرفاً به‌عنوان یک بحث نظری و علمی.
نظرات
نظر شما ثبت شد؛ پس از بررسی، در صورت تأیید نمایش داده می‌شود.
هنوز نظری منتشر نشده است.