مدیرکل بهزیستی استان فارس گفت: مشاوره پیش از ازدواج و بارداری به شناسایی عوامل خطر کمک می‌کند.

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از شیراز، پیشگیری از معلولیت‌ها و بیماری‌های ارثی به‌عنوان یکی از ارکان مهم ارتقای سلامت جامعه و کاهش فشار‌های روانی، بهداشتی و اقتصادی بر خانواده‌ها، نیازمند آگاهی‌بخشی عمومی و گسترش دسترسی به خدمات تخصصی مشاوره و تشخیص ژنتیک است؛ موضوعی که این روز‌ها در کانون توجه برنامه‌های حمایتی و پیشگیرانه قرار گرفته است.

حمید گودرزی، مدیرکل بهزیستی فارس در جمع خبرنگاران با اشاره به اهمیت پیشگیری از معلولیت‌ها و ضرورت گسترش آگاهی عمومی در زمینه بیماری‌های ژنتیکی، اظهار کرد: اختلالات و بیماری‌های ارثی و ژنتیکی از جمله عوامل مهم ایجاد فشار‌های روانی، بهداشتی و اقتصادی بر افراد مبتلا، خانواده‌های آنان و در نهایت کل جامعه هستند. از این‌رو شناسایی به‌موقع عوامل خطر و بهره‌گیری از خدمات تخصصی مشاوره ژنتیک می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در پیشگیری از بسیاری از اختلالات و کاهش احتمال تکرار آنها در نسل‌های بعد داشته باشد.

وی با اشاره به برآورد‌های مطرح‌ شده درباره میزان تولد کودکان دارای معلولیت در جهان و ایران افزود: بر اساس آمار‌های ارائه‌ شده در این حوزه، سالانه حدود 30 تا 40 هزار کودک دارای معلولیت در کشور متولد می‌شوند و سهم قابل‌توجهی از برخی معلولیت‌ها از جمله نابینایی، ناشنوایی و ناتوانی‌های ذهنی می‌تواند با اختلالات ژنتیکی مرتبط باشد. این موضوع ضرورت توجه جدی به برنامه‌های پیشگیرانه، غربالگری، تشخیص زودهنگام و مشاوره تخصصی ژنتیک را دوچندان می‌کند.

مدیرکل بهزیستی فارس با بیان اینکه پیامد‌های معلولیت تنها به فرد مبتلا محدود نمی‌شود تصریح کرد: کاهش سطح عملکرد فرد، وارد شدن فشار‌های عاطفی و روانی بر اعضای خانواده، متزلزل شدن شرایط و آرامش خانواده، تحمیل هزینه‌های سنگین درمان، نگهداری، آموزش و توانبخشی و افزایش بار مالی بر نظام سلامت و خدمات اجتماعی، از جمله پیامد‌های این مسئله است. بنابراین، سرمایه‌گذاری در حوزه پیشگیری، علاوه بر حفظ سلامت و کیفیت زندگی افراد، اقدامی مؤثر در کاهش هزینه‌های بلندمدت خانواده‌ها و جامعه محسوب می‌شود.

مشاوره ژنتیک؛ مسیر آگاهی و تصمیم‌گیری آگاهانه خانواده‌ها

گودرزی مشاوره ژنتیک را فرایندی تخصصی و تعاملی میان مشاور و مراجعه‌کننده دانست و گفت: در این فرایند، ضمن بررسی شرایط فردی و خانوادگی، سوابق بیماری‌ها، الگوی وراثت و احتمال انتقال یا تکرار بیماری در فرزندان بررسی می‌شود و اطلاعات لازم درباره روش‌های تشخیصی، آزمایش‌های ژنتیکی، مزایا و محدودیت‌های آنها در اختیار خانواده قرار می‌گیرد.

وی ادامه داد: هدف از مشاوره ژنتیک، کمک به افراد و خانواده‌ها برای شناخت عوامل خطر، درک نحوه انتقال بیماری‌های ارثی، انتخاب آگاهانه راهکار‌های پیشگیری و تشخیص و اتخاذ تصمیم‌های آگاهانه متناسب با شرایط و ارزش‌های خانوادگی است. این خدمات همچنین با آموزش، آگاهی‌بخشی و حمایت روانی می‌تواند به کاهش نگرانی خانواده‌ها و مدیریت بهتر شرایط کمک کند.

مدیرکل بهزیستی فارس درباره مراحل ارائه مشاوره ژنتیک توضیح داد: در جلسات مشاوره، ابتدا علت مراجعه و سوابق پزشکی و خانوادگی بررسی می‌شود؛ سپس با تهیه تاریخچه فامیلی و ترسیم شجره‌نامه، الگوی احتمالی توارث بیماری و خطر تکرار آن ارزیابی می‌شود. در ادامه، مدارک و مستندات پزشکی مورد بررسی قرار می‌گیرد، تشخیص بالینی اولیه و نهایی در چارچوب تخصصی انجام می‌شود و اطلاعات لازم درباره آزمایش‌های قابل انجام، روش‌های پیشگیری و کنترل بیماری در اختیار مراجعه‌کننده قرار می‌گیرد. آموزش، مشاوره حمایتی و پیگیری وضعیت خانواده نیز از دیگر بخش‌های این فرایند است.

چه افرادی به مشاوره ژنتیک نیاز دارند؟

گودرزی با تأکید بر اینکه مشاوره ژنتیک صرفاً مختص خانواده‌هایی نیست که سابقه تولد فرزند دارای معلولیت دارند گفت: همه افراد، به‌ویژه زوج‌هایی که قصد ازدواج یا فرزندآوری دارند، می‌توانند از این خدمات بهره‌مند شوند. انجام مشاوره پیش از ازدواج، پیش از بارداری و در صورت نیاز در دوران بارداری، فرصت مناسبی برای شناسایی و ارزیابی عوامل خطر و انتخاب راهکار‌های مناسب فراهم می‌کند.

وی موارد ازدواج‌های فامیلی؛ وجود سابقه بیماری‌های ژنتیکی یا تولد فرزند دارای نقص عضو در خانواده؛ سابقه ناباروری، مرده‌زایی یا سقط‌های مکرر؛ وجود ناتوانی‌های ذهنی، نابینایی یا ناشنوایی در بستگان؛ بروز بیماری‌های زمینه‌ای نظیر دیابت، سرطان یا فشار خون بالا در بستگان نزدیک و بارداری در سنین بالای 35 سال را از مهم‌ترین ضرورت‌های مراجعه به مراکز مشاوره ژنتیک برشمرد.

مدیرکل بهزیستی فارس خاطرنشان کرد: در مواردی مانند تولد نوزاد دارای ناهنجاری، شناسایی بیماری‌های ژنتیکی در خانواده یا سابقه سقط‌های مکرر، مراجعه به‌موقع به متخصص ژنتیک اهمیت ویژه‌ای دارد و می‌تواند در تعیین احتمال تکرار بیماری و انتخاب مسیر مناسب تشخیصی و مراقبتی مؤثر باشد.

فعالیت 18 مرکز مشاوره ژنتیک تحت نظارت بهزیستی در 10 شهرستان فارس

گودرزی با تشریح سابقه و گستره ارائه این خدمات در استان گفت: ارائه خدمات مشاوره ژنتیک تحت نظارت سازمان بهزیستی در استان فارس از سال 1378 آغاز شده و از آن زمان تاکنون بیش از 110 هزار نفر از خدمات مشاوره ژنتیک در استان بهره‌مند شده‌اند.

وی افزود: در حال حاضر 18 مرکز مشاوره ژنتیک در 10 شهرستان استان فارس تحت نظارت بهزیستی فعالیت دارند. این مراکز در شهرستان‌های آباده، شیراز، جهرم، فسا، کازرون، لار، لامرد، نی‌ریز، داراب و زرین‌دشت به ارائه خدمات تخصصی به متقاضیان می‌پردازند.

گودرزی با اشاره به آمار بهره‌مندی شهروندان از این خدمات بیان کرد: در سال گذشته 14 هزار و 670 نفر از خدمات مشاوره ژنتیک استفاده کرده‌اند و 780 نفر نیز از یارانه آزمایش‌های ژنتیک بهره‌مند شده‌اند.

وی ادامه داد: در شش‌ماهه نخست سال جاری نیز 8 هزار و 367 نفر از خدمات مشاوره ژنتیک و 3 هزار و 710 نفر از یارانه و کمک‌هزینه آزمایش‌های ژنتیک استفاده کرده‌اند.

گسترش دسترسی به خدمات ژنتیک در شهرستان‌های فاقد مرکز تخصصی

مدیرکل بهزیستی فارس با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای تسهیل دسترسی ساکنان مناطق فاقد مرکز مشاوره ژنتیک اظهار کرد: در چهار شهرستان فراشبند، ارسنجان، قیروکارزین و مرودشت که فاقد مرکز مستقل مشاوره ژنتیک هستند، خدمات مربوط از طریق مراکز مثبت زندگی تحت نظارت بهزیستی و به‌صورت نیمه‌حضوری ارائه می‌شود.

وی افزود: در قالب این طرح، طی شش‌ماهه نخست سال جاری، 518 خانواده از خدمات رایگان مشاوره ژنتیک بهره‌مند شده‌اند و 143 نفر نیز از یارانه و کمک‌هزینه آزمایش‌های ژنتیک استفاده کرده‌اند.

حمایت مالی بهزیستی از خانواده‌های کم‌درآمد

گودرزی با تأکید بر اینکه محدودیت‌های اقتصادی نباید مانع دسترسی خانواده‌ها به خدمات پیشگیرانه و تشخیصی شود، گفت: سازمان بهزیستی در راستای حمایت از خانواده‌های کم‌درآمد و تسهیل دسترسی آنان به خدمات تخصصی، پس از بررسی وضعیت اقتصادی و اجتماعی افراد واجد شرایط، یارانه و کمک‌هزینه مشاوره و آزمایش‌های ژنتیک اختصاص می‌دهد.

وی با اشاره به ماهیت تخصصی آزمایش‌های ژنتیکی توضیح داد: آزمایش ژنتیک به مجموعه روش‌هایی گفته می‌شود که با بررسی DNA، کروموزوم‌ها، ژن‌ها یا عملکرد و فرآورده‌های ژنی، به شناسایی تغییرات مرتبط با بیماری‌های ژنتیکی کمک می‌کند. این آزمایش‌ها بر اساس نوع مشکل فرد یا خانواده و با درخواست پزشک یا مشاور ژنتیک انجام می‌شوند و امکان بررسی و تشخیص برخی اختلالات ارثی را فراهم می‌کنند.

مدیرکل بهزیستی فارس خاطرنشان کرد: خانواده‌های واجد شرایط می‌توانند با مراجعه به اداره بهزیستی شهرستان محل سکونت خود، از شرایط، ضوابط و نحوه بهره‌مندی از حمایت‌های مالی مربوط به خدمات مشاوره و آزمایش‌های ژنتیک مطلع شوند. هدف ما این است که هیچ خانواده‌ای صرفاً به دلیل نگرانی از هزینه‌ها، دریافت خدمات ضروری و پیشگیرانه را به تعویق نیندازد.

پیشگیری امروز، تضمین سلامت نسل‌های آینده

گودرزی با دعوت از خانواده‌ها و زوج‌های جوان برای جدی گرفتن مشاوره ژنتیک گفت: پیشگیری از معلولیت، مسئولیتی مشترک و نیازمند مشارکت خانواده‌ها، نظام سلامت، نهاد‌های حمایتی و دستگاه‌های مسئول است. آگاهی از سوابق خانوادگی، مراجعه به‌موقع به مراکز مشاوره ژنتیک و بهره‌گیری از آزمایش‌های تخصصی در موارد ضروری، می‌تواند به شناسایی خطرها، کاهش احتمال بروز یا تکرار برخی اختلالات و افزایش آرامش خاطر خانواده‌ها کمک کند.

وی در پایان تأکید کرد: رویکرد بهزیستی، توسعه خدمات پیشگیرانه، افزایش دسترسی عادلانه به مشاوره و آزمایش‌های ژنتیک و حمایت از خانواده‌های نیازمند است؛ چراکه هر اقدام آگاهانه و پیشگیرانه، گامی ارزشمند برای ساختن آینده‌ای سالم‌تر و جامعه‌ای توانمندتر خواهد بود.

©‌ وبانگاه، خبرگزاری تسنیم