یک روانشناس با تأکید بر تفاوت رفاه و آرامش گفت: امکانات بیشتر لزوماً به تأمین نیازهای روان‌شناختی نمی‌انجامد.

معصومه اسمخانی، روانشناس در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم در قم اظهار داشت: یکی از باورهای اشتباهی که در گذشته داشتیم این بود که تصور می‌کردیم با افزایش امکانات و رفاه، به آرامش بیشتری دست پیدا می‌کنیم؛ به همین دلیل به سمت ساخت فناوری و توسعه امکانات متنوع حرکت کردیم، اما بررسی‌ها نشان می‌دهد در جوامع مدرن، مصرف قرص‌های آرام‌بخش نه‌تنها کاهش پیدا نکرده، بلکه افزایش یافته است.

وی افزود: تعداد افرادی که روزانه با استرس و اضطراب دست‌وپنجه نرم می‌کنند، نه‌تنها کمتر نشده، بلکه بیشتر شده است و تعداد بیماران افسرده نیز افزایش یافته است. همین مسئله این پرسش را مطرح می‌کند که آیا امکانات توانسته‌اند برای ما آرامش به ارمغان بیاورند؟

این روانشناس با اشاره به مقایسه شرایط زندگی امروز با 20 سال گذشته گفت: اگر خودمان را با افراد 20 سال قبل مقایسه کنیم، می‌بینیم امکانات بسیار بهتری در اختیار داریم و از چیزهایی برخورداریم که در گذشته اصلاً وجود نداشتند، اما آیا آرامش ما نیز با آرامش آن افراد قابل مقایسه است؟ پاسخ منفی است.

خانی تصریح کرد: اگر بخواهیم دقیق‌تر بررسی کنیم، متوجه می‌شویم آرامش با رفاه تأمین نمی‌شود؛ زیرا آرامش یک مسئله درونی است، در حالی که رفاه به عوامل بیرونی مربوط می‌شود. اگر بخواهیم حس درونی و قلبی آرامش خود را افزایش دهیم، باید ببینیم تا چه اندازه در برآوردن نیازهایمان موفق بوده‌ایم و آیا توانسته‌ایم با استفاده از امکانات و رفاه، نیازهای روان‌شناختی خود را تأمین کنیم یا خیر.

وی با اشاره به یکی از نظریه‌های روان‌شناختی درباره پنج نیاز اساسی انسان بیان کرد: بر اساس یکی از نظریه‌ها، انسان پنج نیاز اساسی دارد که شامل نیاز به بقا، عشق و تعلق، قدرت، آزادی و تفریح و لذت است. باید بررسی کنیم آیا امکانات و رفاه توانسته‌اند این نیازها را برآورده کنند یا خیر.

این روانشناس ادامه داد: امکانات و رفاه، تنها توانسته‌اند تا حدودی یکی از نیازهای ما، یعنی نیاز به بقا را تأمین کنند. بقا به معنای تأمین نیازهای فیزیولوژیک، تهیه غذا، سلامتی جسمانی و امنیت است. در گذشته تهیه غذا دشوارتر بود و بیماری‌های ساده و معمولی نیز می‌توانستند انسان را با مرگ روبه‌رو کنند، اما امروزه امکانات توانسته‌اند شرایط بقا و سلامت جسمانی ما را بهبود ببخشند.

خانی خاطرنشان کرد: با وجود این، ممکن است شغل خوبی داشته باشیم و از شرایط کاری خود نیز راضی باشیم، اما همواره استرس از دست دادن شغل را داشته باشیم و شب‌ها با آرامش نخوابیم. همچنین ممکن است در خانه خوبی زندگی کنیم، اما استرس و اضطراب اجازه ندهد شب را به‌راحتی سپری کنیم و همواره دغدغه‌های متعددی برای فردا داشته باشیم.

وی تأکید کرد: بنابراین، با وجود برخورداری از رفاه، آرامشی که باید به نیازهای مربوط به بقا، سلامت و امنیت ما وابسته باشد نیز به‌خوبی تأمین نمی‌شود.

ضرورت تأمین سالم نیازهای روان‌شناختی برای بهبود حال روحی

این روانشناس در پاسخ به این سؤال که برای بهتر شدن حال روحی خود چه کاری می‌توانیم انجام دهیم، گفت: برآورده کردن نیازها مانند این است که یک پرس غذا میل کرده و گرسنگی خود را برطرف کرده‌ایم؛ اما اگر بخواهیم پرس دوم را بخوریم، دیگر نیازی برطرف نمی‌شود. با این حال، ما امروز به‌جای اینکه نیازهای خود را به شکل صحیح و سالم برآورده کنیم، وقتی یک خانه داریم، به فکر خانه دوم هستیم و وقتی یک شغل داریم، به دنبال شغل دوم می‌رویم.

خانی افزود: ما باید نیازهای خود را به شکل بهینه و از مسیر سالم و صحیح برآورده کنیم، اما متأسفانه این کار را انجام نمی‌دهیم.

وی با اشاره به تأثیر پیشرفت فناوری بر نیاز انسان به عشق و تعلق اظهار داشت: دومین نیازی که با گسترش امکانات و پیشرفت فناوری به‌شدت در معرض خطر قرار گرفته، نیاز به عشق و تعلق است. انسان موجودی اجتماعی است و همه ما می‌دانیم که دوست داریم دیگران را دوست داشته باشیم و دوست داشته شویم.

این روانشناس ادامه داد: متأسفانه پیشرفت امکانات و فناوری چه تأثیری بر ما گذاشته است؟ وقتی در فضای مجازی استوری منتشر می‌کنیم و لایک و کامنت می‌گیریم، تصور می‌کنیم به این افراد مجازی تعلق داریم و از این طریق نیاز خود به عشق و تعلق را برآورده کرده‌ایم؛ در حالی که این تصور اشتباه است و ما در حال تأمین این نیاز از مسیری نادرست هستیم.

خانی خاطرنشان کرد: زمانی متوجه این اشتباه می‌شویم که حال خوبی نداریم و بیمار هستیم، اما کسی برای عیادت ما نمی‌آید، کسی تماس نمی‌گیرد تا حالمان را بپرسد و در دنیای واقعی کسی نگران ما نیست؛ در حالی که ممکن است در فضای مجازی صدها کامنت دریافت کرده و هزاران دنبال‌کننده داشته باشیم.

وی با اشاره به تأثیر استفاده از تلفن همراه بر روابط اجتماعی گفت: حتی در مهمانی‌ها و جمع‌های صمیمی که باید در کنار دیگران حضور داشته باشیم، ذهنمان درگیر تلفن همراه است؛ به‌گونه‌ای که یا سرگرم گوشی هستیم یا مشغول انجام معاملات و کارهای خود با تلفن همراه هستیم. در چنین شرایطی نمی‌توانیم نیاز به عشق و تعلق را از مسیر صحیح و درست آن برآورده کنیم.

این روانشناس در پایان تأکید کرد: زمانی که نیازهای روان‌شناختی ما به شکل صحیح برآورده نشوند، به‌طور مداوم از درون احساس خلأ خواهیم کرد؛ زیرا نیازهای واقعی انسان همچنان بدون پاسخ باقی می‌مانند.

©‌ وبانگاه، خبرگزاری تسنیم