آیت‌الله وحید خراسانی هفت دهه از عمر خویش را در مسیر تحصیل، تدریس و ترویج معارف اهل‌بیت(ع) سپری کرد.

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از قم، آیت‌الله العظمی حاج شیخ حسین وحید خراسانی اول فروردین سال 1300 خورشیدی در نیشابور دیده به جهان گشود و تحصیلات علوم دینی را در مشهد آغاز کرد، شهری که در آن روزگار از کانون‌های مهم آموزش علوم حوزوی به‌شمار می‌رفت و استادان برجسته‌ای در آن به تدریس اشتغال داشتند.

ایشان پس از فراگیری ادبیات عرب و مقدمات علوم دینی، دروس سطح را نزد آیت‌الله شیخ محمد نهاوندی، از استادان شناخته‌ شده حوزه مشهد و صاحب تفسیر، آموخت و پس از پایان این دوره به تحصیل در مباحث تخصصی فقه و اصول روی آورد.

آیت‌الله وحید خراسانی ادامه از محضر آیت‌الله میرزا مهدی اصفهانی و آیت‌الله میرزا مهدی آشتیانی در درس خارج فقه بهره برد و هم‌زمان علوم عقلی، فلسفه و حکمت را نزد میرزا ابوالقاسم الهی و میرزا مهدی آشتیانی فرا گرفت.

اجازه اجتهاد در جوانی

یکی از نقاط تعیین‌کننده در زندگی علمی ایشان به سال 1327 خورشیدی بازمی‌گردد، زمانی که در شهر ری با آیت‌الله سیدمحمد حجت کوه‌کمره‌ای دیدار کرد و پس از مذاکرات و مباحثات علمی، موفق به دریافت اجازه اجتهاد مطلق شد.

دریافت این اجازه در آن مقطع از زندگی او، نشان‌دهنده دستیابی به مرتبه‌ای از دانش فقهی و اصولی بود که توانایی استنباط احکام شرعی را برای یک فقیه فراهم می‌کرد.

حضرت آیت‌الله وحیدخراسانی در 27 سالگی، با وجود دستیابی به مرتبه اجتهاد، برای تکمیل آموخته‌ها و آشنایی با دیدگاه‌های علمی فقهای حوزه نجف راهی عراق شد، سفری علمی که بخش مهمی از شخصیت فقهی و اصولی ایشان در جریان آن شکل گرفت.

نجف فصل تازه‌ای از مسیر علمی

حوزه علمیه نجف در آن سال‌ها از مهم‌ترین مراکز علمی جهان تشیع بود و حضور فقها و مدرسان برجسته، زمینه مباحثات گسترده در حوزه فقه و اصول را فراهم می‌کرد.

آیت‌الله وحیدخراسانی در این حوزه در درس آیت‌الله سیدعبدالهادی شیرازی و آیت‌الله سیدمحسن حکیم شرکت کرد و بیش از همه از محضر آیت‌الله سیدابوالقاسم خویی بهره برد.

حضور طولانی‌مدت در درس آیت‌الله خویی، او را با شیوه‌های دقیق استدلال فقهی و مبانی اصولی این فقیه برجسته آشنا کرد و تأثیر این مکتب علمی در روش اجتهادی آیت‌الله وحید خراسانی نیز مورد توجه پژوهشگران حوزه قرار گرفته است.

این مرجع تقلید در کنار تحصیل و مباحثات علمی از سال 1337 خورشیدی تدریس درس خارج فقه و اصول را آغاز کرد و نزدیک به 12 سال در نجف به آموزش مباحث تخصصی این دو رشته پرداخت.

این دوره نخستین تجربه طولانی تدریس خارج برای معظم له در یکی از مهم‌ترین حوزه‌های علمی شیعه بود و پس از سال‌ها شاگردی، جایگاهش را در مقام مدرس علوم حوزوی نیز شکل داد.

ادامه مسیر علمی در قم

آیت‌الله وحیدخراسانی سال 1349 خورشیدی به ایران بازگشت و ابتدا در مشهد اقامت گزیدند و به تدریس پرداختند، اما پس از حدود یک سال، در پاییز همان سال راهی قم شدند و این شهر را برای ادامه زندگی و فعالیت‌های علمی خود برگزیدند.

با استقرار در قم، تدریس خارج فقه و اصول را در حوزه علمیه این شهر دنبال کردند و جلسات درس ایشان به‌تدریج به یکی از محافل شناخته‌شده آموزشی حوزه تبدیل شد.

در روش تدریس، بررسی دقیق مبانی فقهی، واکاوی ادله و توجه به مباحث اصولی جایگاه ویژه‌ای داشتند و مباحث فقهی با استناد به منابع روایی و دیدگاه‌های فقهای پیشین مورد بررسی قرار می‌گرفت.

از نظر مبانی فقهی، در شیوه علمی ایشان می‌توان تأثیر اندیشه فقهای بزرگی همچون شهید اول، شهید ثانی، محقق کرکی، صاحب جواهر، محقق سبزواری و شیخ انصاری را در کنار استادان معاصرش مشاهده کردند.

در کنار فقه و اصول، قرآن، حدیث و معارف اهل‌بیت (ع) نیز بخش دیگری از فعالیت‌های علمی و سخنرانی‌های ایشان را تشکیل می‌داد و این موضوع در آثار و مباحث اعتقادی وی نیز بازتاب یافته است.

ارتحال آیت‌الله العظمی محمدعلی اراکی در سال 1373 خورشیدی، بار دیگر موضوع معرفی مراجع تقلید را در حوزه علمیه قم مطرح کرد و در این مقطع، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم نام حضرت آیت‌الله وحیدخراسانی را در کنار شش فقیه دیگر به عنوان مراجع تقلید معرفی کرد.

پس از این مقطع، فعالیت‌های ایشان علاوه بر تدریس و مباحث علمی، عرصه پاسخ‌گویی به مسائل شرعی و اداره مجموعه مرتبط با مرجعیت را نیز دربر گرفت.

کارنامه علمی حضرت آیت الله وحیدخراسانی در کنار تدریس، با مجموعه‌ای از آثار و تألیفات در زمینه فقه، اصول و اعتقادات همراه است که از جمله آنها می‌توان به حاشیه بر عروه‌الوثقی، حاشیه بر مکاسب محرمه، حاشیه بر کفایه، شرحی بر شرایع‌الاسلام و آثاری در حوزه اصول دین و مناسک حج اشاره کرد.

آیت‌الله وحیدخراسانی از پاییز سال 1349 تا سال 1397 خورشیدی به تدریس خارج فقه و اصول در قم اشتغال داشتند و در این مدت، درس‌های ایشان از جلسات پررونق حوزه علمیه قم محسوب می‌شد، اما از سال 1397 به دلیل کسالت، تدریس‌های رسمی‌اش متوقف شد.

از شاگردی تا مرجعیت

زندگی علمی آیت‌الله وحید خراسانی روایتی از عبور در چند حوزه مهم علمی شیعه است، مسیری که از فراگیری مقدمات علوم دینی در مشهد آغاز شد، با دستیابی به اجتهاد و حضور در محضر فقهای برجسته نجف ادامه پیدا کرد و سرانجام در قم به تدریس طولانی‌مدت و مرجعیت انجامید.

آنچه در این مسیر بیش از هر چیز به چشم می‌آید، پیوند میان سال‌های طولانی تحصیل، مباحثه و تدریس است، عالمی که پیش از ورود به جایگاه مرجعیت، تجربه حضور در محافل علمی سه حوزه مهم شیعه را پشت سر گذاشت و بخش عمده عمر خود را به آموزش مباحث تخصصی فقه و اصول اختصاص دادند.

این مسیر علمی با بهره‌گیری از محضر استادان برجسته و سال‌ها فعالیت علمی و آموزشی همراه بود، مسیری که نام حضرت آیت‌الله وحیدخراسانی را در تاریخ معاصر حوزه‌های علمیه شیعه به عنوان یکی از مدرسان و مراجع شناخته‌ شده ثبت کرده است.

سرانجام حضرت آیت الله وحیدخراسانی پس از هفت دهه مجاهدت علمی و تربیت شاگردان فراوان در حوزه‌های علمیه و ترویج و تبیین معارف ناب اهل بیت(ع) سحرگاه 26 آبان ماه 1405 دارفانی را وداع گفتند و به دیار حق شتافتند.

©‌ وبانگاه، خبرگزاری تسنیم