رئیس دانشگاه علوم پزشکی البرز نسبت به مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک‌ها و افزایش مقاومت میکروبی هشدار داد.

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از کرج، با سرد شدن هوا و افزایش ابتلا به بیماری‌های فصلی، نام آنتی‌بیوتیک‌ها بار دیگر در نسخه‌های پزشکی و گفت‌وگوهای روزمره مردم بیشتر شنیده می‌شود؛ داروهایی که بسیاری از افراد آن‌ها را راهی سریع برای خلاص شدن از علائم بیماری می‌دانند و گاهی بدون مراجعه به پزشک، مصرف آن‌ها را آغاز می‌کنند.

از سرماخوردگی و گلودرد گرفته تا سرفه و تب، در برخی خانواده‌ها نخستین راهکار برای مقابله با بیماری، استفاده از آنتی‌بیوتیکی است که ممکن است از نسخه قبلی باقی مانده یا یکی از اطرافیان آن را پیشنهاد کرده باشد اما این تصور که آنتی‌بیوتیک برای هر نوع عفونت و بیماری مؤثر است، یکی از اشتباهات رایج در مصرف دارو به شمار می‌رود.

پیامد این اشتباه تنها به یک فرد یا یک دوره بیماری محدود نمی‌شود و می‌تواند سلامت عمومی جامعه را تحت تأثیر قرار دهد. مصرف بی‌رویه و نادرست این داروها به مرور زمینه مقاوم شدن میکروب‌ها را فراهم می‌کند؛ وضعیتی که در آن داروهایی که پیش‌تر برای درمان عفونت‌ها مؤثر بودند، دیگر توانایی لازم برای مقابله با عوامل بیماری‌زا را ندارند.

مقاومت میکروبی از آن دسته تهدیدهایی است که شاید در زندگی روزمره به‌سادگی دیده نشود اما پیامدهای آن می‌تواند درمان بیماری‌های عفونی را دشوارتر، طولانی‌تر و پرهزینه‌تر کند. در چنین شرایطی، بیمار ممکن است به داروهای قوی‌تر نیاز پیدا کند، مدت بیشتری تحت درمان قرار بگیرد یا با عوارض و مشکلات بیشتری روبه‌رو شود.

آگاهی درباره شیوه صحیح مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها و پرهیز از رفتارهای خودسرانه دارویی، ضرورتی فراتر از یک توصیه پزشکی است. هفته جهانی آگاه‌سازی مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها از 27 آبان تا 3 آذرماه، فرصتی برای توجه دوباره به این موضوع و اصلاح باورهای نادرست درباره مصرف داروهای ضدمیکروبی است؛ فرصتی که در آن، نقش مردم در کنار پزشکان، داروسازان و مراکز درمانی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

یکی از مهم‌ترین نکاتی که باید در این زمینه موردتوجه قرار گیرد، تفاوت بیماری‌های ویروسی و باکتریایی است. سرماخوردگی و آنفلوآنزا از بیماری‌های ویروسی هستند و آنتی‌بیوتیک‌ها برای مقابله با ویروس‌ها کاربردی ندارند، بنابراین مصرف این داروها برای درمان چنین بیماری‌هایی، نه‌تنها بهبودی را سرعت نمی‌بخشد، بلکه ممکن است فرد را در معرض عوارض دارویی و افزایش خطر مقاومت میکروبی قرار دهد.

اما همچنان برخی افراد با مشاهده علائمی مانند گلودرد، آبریزش بینی، تب یا سرفه، بدون آنکه علت بیماری مشخص شده باشد، به سراغ آنتی‌بیوتیک می‌روند. گاهی نیز مصرف دارویی که در یک دوره بیماری برای فرد مؤثر بوده، به‌عنوان راهکاری برای درمان بیماری مشابه در آینده در نظر گرفته می‌شود، درحالی‌که شباهت علائم لزوماً به معنای یکسان بودن علت بیماری یا نیاز به داروی مشابه نیست.

آنتی‌بیوتیک را خودسرانه مصرف نکنید

شهرام صیادی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی استان البرز با اشاره به هفته جهانی آگاه‌سازی مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها از 27 آبان تا 3 آذرماه ضمن هشدار درباره گسترش مقاومت میکروبی گفت: مصرف نادرست آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند اثربخشی این داروها را کاهش دهد و درمان برخی عفونت‌ها را دشوارتر کند؛ مسئله‌ای که فقط به بیمارستان‌ها محدود نیست و به رفتار دارویی همه افراد جامعه ارتباط دارد.

وی با اشاره به شعار امسال این هفته جهانی مبنی بر «سلامت واحد، اقدام واحد» مطرح کرد: سلامت انسان، حیوان و محیط‌زیست به یکدیگر پیوسته است، بنابراین مقابله با مقاومت میکروبی به همکاری مردم، پزشکان، داروسازان، مراکز درمانی و بخش‌های مرتبط با سلامت حیوانات و محیط‌زیست نیاز دارد. یکی از خطاهای رایج مصرف آنتی‌بیوتیک برای بیماری‌های ویروسی است.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی استان البرز خاطرنشان کرد: آنتی‌بیوتیک‌ها بر باکتری‌ها اثر می‌گذارند، نه ویروس‌ها، بنابراین در سرماخوردگی و آنفلوآنزای ویروسی، مصرف خودسرانه این داروها کمکی به بهبود نمی‌کند و می‌تواند عوارض دارویی و افزایش مقاومت میکروبی را به دنبال داشته باشد. تشخیص علت بیماری و نیاز به آنتی‌بیوتیک بر عهده پزشک است.

صیادی از شهروندان خواست آنتی‌بیوتیک را از نسخه قبلی، توصیه اطرافیان یا داروی باقی‌مانده در منزل مورداستفاده قرار ندهند و برای بیماری مشابه نیز از داروی فرد دیگری استفاده نکنند و بیان کرد: مصرف آنتی‌بیوتیک باید دقیقاً مطابق دستور پزشک باشد. شهروندان درمان را خودسرانه قطع، طولانی یا تکرار نکنند و در صورت بروز عارضه یا پرسش، با پزشک یا داروساز مشورت کنند.

وی با اشاره به اینکه دارو را با مقدار و فاصله زمانی تجویزشده مصرف کنید، اذعان کرد: شهروندان داروی باقی‌مانده را نگه ندارند و به دیگران ندهند و آنتی‌بیوتیک را بدون نسخه از داروخانه درخواست نکنند. پزشکان با تجویز منطقی و داروسازان با ارائه راهنمایی روشن درباره نحوه مصرف، نقش مهمی در پیشگیری از مصرف نادرست دارند. فروش آنتی‌بیوتیک بدون نسخه نیز ممنوع است.

صیادی با بیان اینکه رعایت این ضوابط برای حفاظت از سلامت جامعه ضرورت دارد، تأکید کرد: مقاومت میکروبی پدیده‌ای تدریجی است اما پیامدهای آن می‌تواند برای همه محسوس باشد؛ از طولانی‌شدن درمان و نیاز به داروهای قوی‌تر تا افزایش هزینه‌های درمان. شهروندان برای پرسش درباره مصرف دارو می‌توانند با مرکز اطلاع‌رسانی دارو و سموم از طریق شماره 190 تماس بگیرند.

نسخه دیگران، درمان شما نیست

آنچه از این توصیه‌ها برمی‌آید، این است که مصرف آنتی‌بیوتیک نباید به تصمیمی شخصی و بر اساس تجربه دیگران تبدیل شود. دارویی که برای درمان یک عفونت باکتریایی تجویز شده، ممکن است برای بیماری فرد دیگری هیچ کاربردی نداشته باشد. حتی اگر علائم دو بیماری شبیه یکدیگر باشند، تشخیص علت آن‌ها و انتخاب داروی مناسب به بررسی پزشکی نیاز دارد.

از سوی دیگر، مصرف درست آنتی‌بیوتیک تنها به انتخاب داروی مناسب محدود نمی‌شود؛ زمان‌بندی، مقدار مصرف و مدت درمان نیز اهمیت دارد. اگر پزشک دارویی را با مقدار و فاصله زمانی مشخص تجویز کرده است، بیمار باید همان دستور را رعایت کند و در صورت بروز مشکل، به جای تغییر خودسرانه برنامه درمان، موضوع را با پزشک یا داروساز در میان بگذارد.

قطع زودهنگام، افزایش مدت مصرف یا تکرار درمان بدون نظر پزشک، از رفتارهایی است که می‌تواند روند درمان را با مشکل روبه‌رو کند. موضوع دیگر، نگهداری داروهای باقی‌مانده در خانه است. بسیاری از خانواده‌ها پس از پایان یک دوره درمان، بخشی از دارو را در منزل نگه می‌دارند تا شاید در بیماری بعدی از آن استفاده کنند، درحالی‌که این کار می‌تواند زمینه مصرف نادرست را فراهم کند.

آنتی‌بیوتیک باقی‌مانده نباید برای درمان بیماری بعدی استفاده شود یا در اختیار اعضای خانواده و اطرافیان قرار بگیرد. همچنین تهیه این داروها بدون نسخه، اقدامی برخلاف ضوابط دارویی است. در کنار رفتار مردم، مسئولیت کادر درمان نیز در کنترل مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها اهمیت دارد. پزشکان با تشخیص دقیق و تجویز منطقی دارو و داروسازان با توضیح روشن درباره مقدار، زمان و شیوه مصرف می‌توانند از بسیاری از خطاهای دارویی جلوگیری کنند.

آگاهی‌بخشی درباره تفاوت بیماری‌های ویروسی و باکتریایی نیز می‌تواند انتظارات نادرست بیماران از دریافت آنتی‌بیوتیک را کاهش دهد. مفهوم «سلامت واحد، اقدام واحد» نیز بر همین پیوند و مسئولیت مشترک تأکید دارد؛ سلامت انسان از سلامت حیوانات و محیط‌زیست جدا نیست و مقابله با مقاومت میکروبی به اقدام هماهنگ در حوزه‌های مختلف نیاز دارد.

این مسئله را نمی‌توان صرفاً موضوعی مربوط به مراکز درمانی دانست. رفتار دارویی در خانه، نحوه تجویز در مطب، راهنمایی داروساز در داروخانه و مراقبت از سلامت حیوانات و محیط‌زیست، همگی در این مسیر نقش دارند. مقابله با مقاومت میکروبی از تصمیم‌های ساده اما مهم روزمره آغاز می‌شود؛ از مصرف نکردن آنتی‌بیوتیک برای سرماخوردگی و آنفلوآنزا تا پرهیز از استفاده از نسخه دیگران و رعایت دقیق دستور پزشک.

این رفتارها شاید در نگاه نخست کوچک به نظر برسند اما تکرار آن‌ها در سطح جامعه می‌تواند به حفظ اثربخشی داروهایی کمک کند که برای درمان عفونت‌های باکتریایی به آن‌ها نیاز داریم. هفته جهانی آگاه‌سازی مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها یادآور این واقعیت است که این داروها نباید بی‌دلیل و بدون تجویز مصرف شوند.

آگاهی، مسئولیت‌پذیری و مشورت با متخصصان سلامت، سه گام مهم برای جلوگیری از مصرف نادرست و کاهش پیامدهای مقاومت میکروبی است؛ موضوعی که حفاظت از سلامت امروز و نسل‌های آینده را به رفتار درست همه افراد جامعه پیوند می‌زند. توجه به این توصیه‌ها و اصلاح عادت‌های نادرست دارویی، می‌تواند از کاهش اثربخشی آنتی‌بیوتیک‌ها جلوگیری کند و مسیر درمان عفونت‌ها را برای همگان ایمن‌تر سازد.

©‌ وبانگاه، خبرگزاری تسنیم