عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات راه و شهرسازی از تهدید شریان‌های حیاتی بهارستان و رباط‌کریم خبر داد.

علی بیت‌اللهی، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی و مشاور رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست در امور فرونشست زمین، در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم به تشریح ابعاد بحران فرونشست در دشت‌های جنوب غرب استان تهران از جمله بهارستان، رباط‌کریم و شهریار پرداخت و نسبت به خطرات جدی متوجه شریان‌های حیاتی کشور هشدار داد.

خطوط گاز و برق پرفشار؛ قربانیان اصلی فرونشست در بهارستان و رباط‌کریم

این پژوهشگر و کارشناس ارشد حوزه فرونشست در پاسخ به پرسشی پیرامون آسیب‌پذیری زیرساختی در محدوده بهارستان و رباط‌کریم تصریح کرد: در این محدوده، علاوه بر شریان‌های جاده‌ای، خطوط اصلی لوله گاز قرار دارند که وجود آن‌ها در زون‌های فرونشتی می‌تواند بسیار خطرناک و بحران‌ساز باشد.

وی افزود: یکی دیگر از زیرساخت‌های حیاتی در معرض خطر، خطوط برق پرفشار و دکل‌های انتقال نیرو در منطقه است. این دو بخش یعنی گاز و برق، بسیار بیشتر از سایر شریان‌های حیاتی در معرض آسیب‌پذیری قرار دارند. علاوه بر این، در محدوده‌های شهری نیز شبکه آب و فاضلاب مانند سایر نقاط کشور در معرض تهدید جدی قرار گرفته است.

مرگ آبخوان‌ها و خطر تخلیه منابع آبی دشت شهریار

بیت‌اللهی، دشت شهریار را یکی از محدوده‌های بحرانی فرونشست در جنوب غرب تهران خواند و بیان کرد: نرخ فرونشست در سالیان متمادی متفاوت بوده، اما طی دو سال اخیر به دلیل کاهش شدید منابع آب سطحی و برداشت فزاینده آب زیرزمینی جهت تأمین آب شرب، این نرخ صعودی شده است.

وی تصریح کرد: مرگ نهایی سفره یا همان مرگ آبخوان زمانی فرا می‌رسد که ضخامت آب در لایه آبدار به یک‌سوم ضخامت اولیه خود برسد. به عنوان مثال، اگر 100 متر ضخامت لایه آبدار باشد و حدود 60 متر از سطح آب کاهش یابد، لایه زیرین به دلیل فشار وزن لایه‌های فوقانی به‌ شدت در هم فشرده می‌شود.

برآورد 30 تا 50 ساله تا بروز فاجعه در صورت تداوم روند کنونی

مشاور رئیس سازمان محیط‌زیست در پاسخ به پرسشی درباره زمان‌بندی بحران نهایی گفت: ضخامت لایه آبدار شهریار در نقاط مختلف یکسان نیست، در برخی نواحی به دلیل شکل سنگ‌کف، لایه کم‌ضخامت‌تر و در برخی دیگر ضخیم‌تر است و نمی‌توان یک عدد مطلق اعلام کرد.

وی ادامه داد: با این حال، اگر روال کنونی برداشت آب زیرزمینی و وضعیت تغذیه آبخوان بر همین منوال ادامه یابد، برآورد می‌شود طی 30 تا 50 سال آینده پدیده فرونشست به وضعیت بحرانی‌تری در برخی نواحی شهریار برسد. البته امیدواریم با اجرای هشدارهای کارشناسی، اقدامات پیشگیرانه پیش از بروز این شرایط روی زمین انجام شود.

ناکارآمدی پلمپ‌های نمادین و لزوم کاهش 20 تا 30 درصدی برداشت‌ها

این استاد دانشگاه درباره اقدامات کنترلی فعلی اظهار کرد: پلمپ نمادین برخی چاه‌ها به هیچ‌وجه قادر به معکوس‌سازی یا متوقف‌سازی روند کنونی فرونشست نیست. مقیاس برداشت آب از دشت شهریار بسیار بالا است و آب از طریق هزاران حلقه چاه به سطح زمین کشیده می‌شود.

وی تصریح کرد: برای کنترل این پدیده، دو اقدام عمده ضروری است؛ نخست اینکه برداشت آب زیرزمینی از طریق کلیه چاه‌ها باید حداقل 20 تا 30 درصد به صورت ناحیه‌ای کاهش یابد که البته اجرای آن دشوار است. دومین و مهم‌ترین اقدام، تغذیه مصنوعی آبخوان‌هاست که هدایت رواناب‌ها به گودال‌های ناشی از فعالیت معادن شن و ماسه می‌تواند نمونه‌ای از آن باشد.

همزمانی خطرناک فرونشست و زلزله‌های متوسط در منطقه

بیت‌اللهی با اشاره به همزمانی فرونشست و رخداد زلزله‌ها هشدار داد: در فرونشست زمین، سطح زمین و مستائات روی آن نظیر لوله‌ها، جاده‌ها و خطوط ریلی به طور تدریجی به پایین کشیده می‌شوند. ساختمان‌ها به دلیل صلب بودن، در اثر فرونشست نامتقارن دچار ترک‌خوردگی و شکستگی در پی و دیواره‌ها می‌شوند.

وی افزود: این ترک‌ها موجب از دست رفتن مقاومت سازه می‌گردد. در چنین شرایطی، وقوع یک زلزله متوسط خساراتی مشابه یک زلزله بسیار شدید ایجاد خواهد کرد؛ چرا که ساختمان‌ها از پیش ضعیف شده و ممکن است حتی با یک تکانه خفیف نیز دچار تخریب کامل شوند.

چالش‌های استفاده از پساب‌های تصفیه‌شده برای تغذیه مصنوعی

عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات راه و شهرسازی درباره استفاده از پساب‌ها گفت: یکی از روش‌های جهانی برای تغذیه مصنوعی، استفاده از بارندگی‌های فصلی و پساب‌های تصفیه‌شده فاضلاب با ابعاد حجمی بزرگ است که می‌تواند از افت سطح آب جلوگیری کند.

وی افزود: با این حال، این منابع تصفیه‌شده از پیش دارای متقاضی هستند و پساب تصفیه‌خانه‌هایی مانند جنوب تهران غالباً به سمت جنوب ( حوالی سد ماملو) منتقل و به کشاورزان فروخته می‌شوند. انتقال لوله‌کشی پساب شهری به دشت شهریار امر دشواری است، اما اجرای آن قطعاً تأثیرگذار خواهد بود.

وضعیت جنوب غرب تهران؛ فرصت مغتنم پیش از رسیدن به آژیر قرمز

بیت‌اللهی با اشاره به مشاهدات میدانی خود اضافه کرد: خوشبختانه به دلیل ویژگی‌های خاص خاک جنوب شهر تهران که برخلاف ورامین یا اشتهارد کمتر مستعد ایجاد شکاف‌های سطحی است، آژیر قرمز هنوز در این منطقه به صدا درنیامده و فرصت بسیار مغتنمی برای اقدامات پیشگیرانه در اختیار داریم.

خطر فرونشست زیرساخت‌های شهری در غرب تهران

وی در پایان خاطرنشان کرد: با کاهش برداشت آب، تغذیه مصنوعی سفره‌ها، توقف بارگذاری‌های بی‌رویه جمعیتی و شهرک‌سازی‌ها، و همچنین اصلاح الگوی کشت و آبیاری کشاورزی می‌توان از ورود به شرایط حاد و شکننده در سال‌های آتی جلوگیری کرد و پایداری منابع آبی منطقه را تضمین کرد.

©‌ وبانگاه، خبرگزاری تسنیم