انتشار کتاب «جوامع حدیثی فریقین»
در مقدمه این کتاب چنین آمده است: «جوامع» جمع «جامع» به آن دسته از کتب حدیثى اطلاق میشود که به حوزه یا دستهای خاص از روایات اختصاص نداشته و در یک دسته بندى روشمند، روایات را در سه حوزه: عقاید، اخلاق و احکام و یا با نگاهى وسیعتر در پنج حوزه: عقاید، اخلاق، احکام، تاریخ و تفسیر بازتاب میدهند.
پیداست که شناخت جوامع حدیثى اهمیت زیادی دارد؛ زیرا جوامع حدیثى مهمترین اسناد مکتوبى هستند که قول، فعل و تقریر معصومان^ را به تصویر کشیده و به عنوان سنت، دومین منبع بنیادین دینشناختى پس از قرآن را در اختیار ما گذاشتهاند. از این رو، به همان اندازه که سنت را در عرصههاى مختلف دینشناخت داراى ارزش و نقشآفرین میدانیم، میبایست براى جوامع حدیثى که دربردارنده سنت هستند، نیز ارزش و جایگاه قایل باشیم.
از سویی دیگر، جوامع حدیثى فریقین، آیینه عینى فرهنگ حدیثى محسوب میشوند که از رهگذر آنها میزان اهتمام مسلمانان، راویان و محدثان بزرگ، در ثبت، تدوین و نشر سنت معصومان قابل دستیابی است؛ چنان که بسیارى از اختلافات فقهى و کلامى میان فِرق اسلامى مبتنى بر روایاتى است که از طرق مختلف نقل شده و در جوامع حدیثى انعکاس یافته است. بررسى و شناخت هر چه بیشتر جوامع حدیثى، ما را با تفاوتهاى بنیادین نگرش این فِرق و حتى تا حدودى علل و عوامل و پیامدهاى آنها آشنا میسازد.
بر این اساس، شناخت و معرفى جوامع حدیثى فریقین به عنوان شاخهای از تاریخ حدیث، در عموم کتابها و آثارى که به بازشناسى علوم حدیث پرداختهاند، به عنوان یک ضرورت اجتنابناپذیر دنبال شده است.
نگارنده در کنار آثار متعددی که در طی سی سال گذشته؛ به ویژه در عرصه مطالعات حدیثی منتشر ساخت، توفیق یافت تا بنا به سفارش جامعه المصطفی(ص) کتابی را در سال 1382 به عنوان «آشنایی با جوامع حدیثی شیعه و اهل سنت» سامان دهد. این کتاب طی بیست و دو سال گذشته به عنوان متن درسی مقطع کارشناسی ارشد در رشته قرآن و حدیث این مرکز مورد استفاده قرار گرفت و بارها تجدید چاپ شد.
پیداست که هر کتاب با گذار زمان نیازمند بازنگری، اصلاح، غنی سازی محتوایی و ویرایشی و انجام اصلاحات مختلف است. نگارنده سالها مترصد فرصت مناسب برای این امر بود تا آن که از آغاز سال 1400 همزمان با شروع تدوین موسوعه حدیثی، بازنگری جامع این کتاب نیز در دستور کار قرار گرفت و در پی آن تمام مباحث کتاب به صورت کامل و دقیق بازخوانی شد و افزون بر برطرف کردن شماری از اشکالات ویرایشی، تغییر در چیدمان فصول و مباحث، غنی سازی منابع، حسب ضرورت مباحث زیادی در متن کتاب افزوده شد.
بر این اساس، این کتاب با عنوان «جوامع حدیثی فریقین» در دوازده فصل ذیل سامان یافت که عبارتند از: فصل اول: کلّیات؛ فصل دوم: شناختنامه کافى شریف؛ فصل سوم: شناختنامه من لایحضره الفقیه؛ فصل چهارم؛ شناختنامه تهذیب و استبصار؛ فصل پنجم؛ شناختنامه الوافى و وسائل الشیعه؛ فصل ششم؛ شناختنامه بحارالانوار و مستدرک الوسائل؛ فصل هفتم: شناختنامه جوامع حدیثى متأخر شیعه؛ فصل هشتم: شناختنامه جوامع اولیه حدیثی اهل سنت؛ فصل نهم: شناختنامه صحیح بخاری؛ فصل دهم: شناختنامه صحیح مسلم؛ فصل یازدهم: شناختنامه سنن اهل سنت؛ فصل دوازدهم: سایر جوامع حدیثی اهل سنت.
پیداست که در این کتاب نیز معرفى هر یک از جوامع حدیثى، با رعایت سه محور، صورت گرفته است:
یک؛ ارائه زندگىنامه صاحبان هر یک از جوامع حدیثى؛ معرفى اساتید، شاگردان، و تبیین جایگاه علمى و حدیثى آنان.
دو؛ معرفى ساختارى جوامع حدیثى با معرفى جلدها، شرحها و کارهاى صورت گرفته پیرامون هر یک از آنها.
سه؛ معرفى محتوایى جوامع حدیثى؛ با تبیین شیوه مؤلف، ویژگیها و امتیازات و نیز نقدها و کاستیهاى کتاب.