روایت علمای اهلسنت از میراثی که با شهادت پایان نیافت
پاسخ این پرسش را شاید بتوان در سخنان علمای اهلسنت شهرستان قشم جستوجو کرد؛ سخنانی که با وجود تفاوت در بیان و زاویه نگاه، در یک نقطه به هم میرسند. آنان بیش از هر موضوع دیگری از «وحدت» سخن میگویند؛ وحدتی که از نگاه آنان نه یک تاکتیک سیاسی، بلکه ریشه در آموزههای قرآن کریم و سیره پیامبر اسلام(ص) دارد و ضامن اقتدار امت اسلامی است.
نکته قابل توجه آن است که این تأکید، از منطقهای مطرح میشود که سالهاست شیعه و سنی در کنار یکدیگر زندگی میکنند و تجربه همزیستی مذهبی، بخشی از هویت اجتماعی آن به شمار میرود. شاید به همین دلیل است که علمای اهلسنت قشم، بیش از آنکه از اختلافها سخن بگویند، بر اشتراکات امت اسلامی تأکید دارند.
وحدت؛ سرمایهای که باید از آن پاسداری کرد
مرور دیدگاههای مطرحشده نشان میدهد از نگاه علمای اهلسنت، مهمترین ویژگی رهبر شهید، تلاش برای تبدیل وحدت اسلامی به یک گفتمان عملی بود؛ گفتمانی که تنها به نشستها و همایشها محدود نماند و در بزنگاههای مختلف، خود را در رفتار سیاسی و اجتماعی نظام اسلامی نشان داد.
شیخ عیسی چهرهافروز امام جمعه اهل سنت درگهان با تأکید بر اینکه دشمنان همواره از شکاف میان مسلمانان سود بردهاند، معتقد است هنر رهبر شهید در برجسته کردن نقاط مشترک امت اسلامی بود؛ رویکردی که اجازه نداد اختلافهای مذهبی به بستری برای تحقق اهداف جریانهای تفرقهافکن تبدیل شود.
همین برداشت در سخنان شیخ ابراهیم ابراهیمی امام جمعه اهل سنت روستای کنار سیاه نیز دیده میشود. او تقریب مذاهب را یکی از ماندگارترین دستاوردهای این مکتب میداند و معتقد است هر اندازه مسلمانان به محورهای مشترک خود بازگردند، زمینه نفوذ دشمنان کمتر خواهد شد.
مقاومت؛ محصول ایمان و انسجام
در میان سخنان علمای اهلسنت، مقاومت نیز جایگاه ویژهای دارد؛ اما نه صرفاً به معنای ایستادگی در برابر تهدیدهای بیرونی. آنچه از مجموع این دیدگاهها برداشت میشود، این است که مقاومت پیش از آنکه یک راهبرد نظامی باشد، نتیجه انسجام اجتماعی و باور مشترک مردم به آرمانهای خود است.
شیخ احمد سلامی امام جمعه اهل سنت شهر سوزا با اشاره به اینکه شهادت نمیتواند یک مسیر را متوقف کند، بر این باور است که خون شهیدان، انسجام جبهه حق را افزایش میدهد. او حضور گسترده مردم در آیینهای بزرگداشت رهبر شهید را نیز نشانه استمرار همین پیوند میان ملت و ارزشهای انقلاب اسلامی میداند.
مردم؛ حلقه مفقوده بسیاری از تحلیلها
شاید یکی از مهمترین نکاتی که در سخنان علمای اهلسنت کمتر مورد توجه قرار گرفته، تأکید آنان بر جایگاه مردم است. برخلاف برخی تحلیلها که اقتدار را صرفاً در مؤلفههای سیاسی یا امنیتی جستوجو میکنند، آنان مردم را مهمترین پشتوانه نظام اسلامی معرفی میکنند.
شیخ عبدالله دریایی، امام جمعه سرریگ و مدرس مدرسه دینی سلطانالعلماء، مردممحوری را از برجستهترین ویژگیهای مکتب رهبر شهید میداند و معتقد است هر جا مردم در صحنه حضور داشتهاند، کشور از دشوارترین بحرانها عبور کرده است.
شیخ احمد پوازی امام جمعه اهل سنت لافت نیز با اشاره به مدیریت دورانهای حساس انقلاب، این موفقیتها را حاصل اعتماد متقابل میان مردم و رهبری عنوان میکند.
از سوی دیگر، شیخ عبدالله مقدسی امام جمعه کورزین با یادآوری نقش مرزنشینان قشم در دفاع از کشور، این همراهی را بخشی از سرمایه اجتماعی ایران میداند؛ سرمایهای که به باور او، در سایه وحدت و همدلی حفظ شده است.
قشم؛ نمونهای از تقریب مذاهب
شاید بتوان مهمترین پیام مجموعه این اظهارنظرها را در تجربه شهرستان قشم جستوجو کرد؛ منطقهای که سالهاست به عنوان یکی از موفقترین نمونههای همزیستی شیعه و سنی شناخته میشود.
سخنان شیخ فخرالدین تورنگ امام جمعه شیب دراز درباره ضرورت پاسداری از میراث وحدت و تأکید شیخ محمد نجیب صابری امام جمعه تنب پارسان بر بازگشت به آموزههای قرآن، در کنار دیدگاههای سایر علما، نشان میدهد آنان تجربه قشم را صرفاً یک ویژگی محلی نمیدانند، بلکه آن را الگویی قابل تعمیم برای دیگر مناطق و حتی جهان اسلام قلمداد میکنند.
در مجموع، آنچه از میان سخنان علمای اهلسنت قشم برداشت میشود، این است که آنان میراث رهبر شهید را نه در یک دوره زمانی و نه در یک جایگاه سیاسی خلاصه نمیکنند. از نگاه آنان، آنچه میتواند این میراث را زنده نگه دارد، استمرار گفتمان وحدت، تقویت همبستگی ملی، تکیه بر مشترکات امت اسلامی و حفظ پیوند میان مردم و آرمانهایی است که طی سالها برای آن هزینههای سنگینی پرداخت شده است.
شاید به همین دلیل باشد که در روایت آنان، شهادت پایان یک راه نیست؛ بلکه آغاز مسئولیتی بزرگتر برای پاسداری از میراثی است که بنیان آن بر وحدت، عزت و مقاومت استوار شده است.