قهرمانان اربعین؛ آنهایی که هیچوقت دیده نمیشوند
اما حقیقت این است که اربعین را از ارتفاع نمیتوان دید. برای فهمیدن آن باید سر را پایین آورد؛ به کنار جاده، پشت موکبها و میان آدمهایی رفت که هیچگاه سوژه اصلی دوربینها نمیشوند.شاید بزرگترین ویژگی اربعین، نه تعداد زائران، بلکه تعداد انسانهایی باشد که تصمیم گرفتهاند دیده نشوند.
در روزگاری که برخی از فعالیتهای خیرخواهانه با یک عکس، یک ویدئو یا یک پست در شبکههای اجتماعی همراه میشود، در اربعین هنوز کسانی هستند که بهترین لحظههای خدمتشان را در سکوت زندگی میکنند. نه تابلویی از نام خود نصب میکنند، نه از کسی انتظار تشکر دارند و نه حتی مطمئناند زائری که به او خدمت کردهاند، فردا چهرهشان را به یاد خواهد آورد.
ستونهایی که در قاب دوربین جا نمیشوند
صبح زود، پیش از آنکه بیشتر زائران از خواب برخیزند، گروهی از خادمان مشغول شستن دیگها، جارو کردن محوطه، پر کردن مخزنهای آب و آماده کردن صبحانهاند. وقتی زائران در حال استراحت هستند، عدهای دیگر مشغول جمعآوری زباله، تعمیر وسایل، شستن ظرفها یا آماده کردن وعده بعدی غذا هستند.
کار آنها تمامی ندارد؛خدمت در این مسیر، شیفت اداری ندارد و ساعت پایان کار را کسی اعلام نمیکند.
در گوشه دیگری از مسیر، نیروهای امدادی بیوقفه به درمان تاول پاها، گرمازدگی، خستگی و بیماری زائران مشغولاند. چند قدم آنطرفتر، مترجمی میان دو زائر از دو کشور مختلف پل ارتباطی میشود. رانندهای ساعتها در ترافیک میایستد تا زائری را به مقصد برساند. رفتگری، پیش از آنکه زائران بیدار شوند، مسیر را برای عبور میلیونها نفر آماده میکند.
اگر هر کدام از این حلقهها برای چند ساعت از کار بیفتد، عظمت این اجتماع با اختلال روبهرو میشود؛ اما کمتر کسی نام آنها را میداند.
اربعین؛ مدرسهای برای گمنامی
شاید یکی از مهمترین درسهای اربعین همین باشد؛ اینکه ارزش یک کار، به دیده شدن آن نیست.در فرهنگ امروز، موفقیت اغلب با میزان دیده شدن سنجیده میشود؛ تعداد دنبالکنندگان، میزان بازدید، تعداد عکسها و حجم توجهی که یک نفر دریافت میکند. اما اربعین، منطق دیگری دارد. اینجا گاهی کسی که بیشترین زحمت را کشیده، کمترین تصویر را از خود ثبت کرده است.
چه بسیار موکبهایی که تنها نام صاحب اصلیشان را خدا میداند. چه بسیار خانوادههایی که ماهها پسانداز کردهاند تا چند روز از زائران پذیرایی کنند، بیآنکه حتی یک بار نامشان در رسانهای منتشر شود.این گمنامی، ضعف اربعین نیست؛ یکی از زیباترین جلوههای آن است.
جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به الگوهای تازه نیاز دارد؛ الگوهایی که موفقیت را نه در تصاحب جایگاه، بلکه در اثرگذاری تعریف کنند.
اربعین هر سال میلیونها نفر را با چنین الگویی روبهرو میکند. در این مسیر، خدمت یک شعار نیست؛ سبک زندگی است. کسی که لیوان آبی تعارف میکند، کسی که کفش زائری را واکس میزند، کسی که ویلچر سالخوردهای را چند کیلومتر هل میدهد یا کسی که نیمهشب مشغول شستن ظرفهاست، همه در حال ساختن سرمایهای هستند که با پول قابل اندازهگیری نیست.
این سرمایه، همان احساس امنیت، آرامش و همبستگی است که زائر با خود به خانه میبرد.
روایتهایی که باید بیشتر دیده شوند
رسانهها وظیفه دارند عظمت اربعین را روایت کنند، اما شاید زمان آن رسیده باشد که از قابهای تکراری فاصله بگیرند. عظمت این اجتماع تنها در تعداد زائران یا طول مسیر خلاصه نمیشود؛ بلکه در هزاران روایت کوچکی نهفته است که هر کدام میتواند تصویری کامل از فرهنگ خدمت، ایثار و همدلی ارائه دهد.
روایت مادری که فرزندش را از کودکی با خدمت به زائران آشنا کرده، جوانی که مرخصی سالانهاش را برای خادمی کنار گذاشته، پزشکی که مطبش را چند روز تعطیل کرده تا در درمانگاه مسیر خدمت کند یا رفتگری که پیش از طلوع آفتاب، جاده را برای عبور میلیونها نفر آماده میکند؛ اینها همان قهرمانان واقعی اربعیناند.
اربعین را باید از کنار جاده خواند
اگر بخواهیم اربعین را فقط از روی تصاویر هوایی قضاوت کنیم، عظمت جمعیت را خواهیم دید؛ اما اگر کنار جاده بایستیم و به دستهای پینهبستهای نگاه کنیم که بیوقفه در حال خدمتاند، عظمت انسان را خواهیم شناخت.
شاید ماندگارترین تصویر اربعین نه پرچمهای برافراشته باشد و نه ازدحام زائران؛ بلکه دستانی باشد که بیآنکه شناخته شوند، د یگران را بلند میکنند، خستگی را از دوششان برمیدارند و راه را برای ادامه سفر هموار میسازند.
اربعین، هر سال قهرمانان بسیاری را در دل خود پرورش میدهد؛ قهرمانانی که نامشان در تیترها نمیآید، اما اگر نباشند، بزرگترین اجتماع انسانی جهان نیز آن شکوه همیشگی را نخواهد داشت. شاید راز ماندگاری این راه نیز همین باشد؛ اینکه ستونهایش بر دوش انسانهایی استوار است که بزرگترین افتخارشان، دیده نشدن و خدمت کردن است.