ریشه گرانی گوشت قرمز؛ از ضعف نظارت تا چالشهای تولید
به گزارش بخش اقتصاد وبانگاه بر اساس دادههای خبری منتشر شده در باشگاه خبرنگاران جوان، کارشناسان اقتصادی بر این باورند که در حال حاضر کمبودی در زمینه تولید و عرضه دام وجود ندارد که بتواند عاملی برای نوسان قیمت گوشت قرمز باشد. به گفته آنها، تنها ضعف در سازوکارهای نظارتی منجر به ایجاد فاصله چشمگیر بین قیمت دام در میادین و عرضه آن در بازار شده است.
بر اساس آمار سالانه، نیاز کشور به گوشت قرمز حدود یک میلیون تا یک میلیون و ۱۰۰ هزار تن است که بخش اعظم آن، یعنی بیش از ۹۰۰ هزار تن، از طریق تولید داخلی تامین میشود و مابقی از طریق واردات صورت میگیرد. با این حال، برخی کارشناسان بر این عقیدهاند که حذف ارز ترجیحی در سالهای اخیر باعث کاهش سرانه مصرف گوشت قرمز در میان خانوارها شده است.
بحث اصلی در بازار گوشت نه تنها به میزان واردات، بلکه به چگونگی تامین پایدار این ماده غذایی بازمیگردد؛ پرسشی مبنی بر اینکه آیا باید به واردات اتکا کرد یا بر تقویت تولید داخلی تمرکز نمود. همچنین، اقدامات لازم برای تعدیل قیمت و کنترل بازار همچنان مورد سوال است، چراکه شکاف فاحشی میان قیمت دام زنده و گوشت عرضه شده در مغازهها مشاهده میشود.
برآوردها حاکی از آن است که میانگین قیمت هر کیلوگرم دام زنده حدود ۶۷۰ هزار تومان است. با احتساب سود منطقی، لاشه دام در کشتارگاه باید بین یک میلیون و ۴۰۰ تا یک میلیون و ۴۵۰ هزار تومان عرضه شود. اما متاسفانه، به دلیل عدم نظارت کافی، قیمت هر کیلوگرم گوشت در نهایت به بالای ۲ میلیون تومان میرسد که این امر گرانفروشی محسوب میشود و نیازمند تشدید نظارتها است.
مرتضی معتمد، مدیرکل دفتر بازرگانی داخلی وزارت جهاد کشاورزی، با اذعان به ظرفیتهای بالای ایران در تولید گوشت دام سبک، به چالشهای موجود اشاره کرد. وی خشکسالی، کاهش منابع آبی و افت کیفیت مراتع را از عوامل اصلی مواجهه صنعت دامپروری با مشکلات جدی برشمرد. به گفته او، کاهش مراتع و افزایش وابستگی دامداریها به نهادههای وارداتی، هزینه تولید را افزایش داده و در مقاطعی، صنعت دام را با بحران مواجه کرده است.
معتمد همچنین تایید کرد که حدود ۹۳۰ تا ۹۵۰ هزار تن از مصرف سالانه یک میلیون و ۱۰۰ هزار تنی گوشت قرمز کشور در داخل تولید شده و مابقی از طریق واردات تامین میگردد. وی درباره قیمت گوشت وارداتی اظهار داشت که با احتساب هزینه تمام شده بر مبنای نرخ ارز مرکز مبادله، قیمت گوشت گوسفند وارداتی حدود ۸.۵ تا ۹ دلار خواهد بود. او بخشی از اختلاف قیمتها را ناشی از ضعف نظارتی و مسئولیت اصناف در این زمینه دانست.
افشین صدر دادرس، مدیرعامل اتحادیه دام سبک، بر عدم وجود مشکل در تولید و عرضه دام تاکید کرد و گفت: در حال حاضر عرضه دام بیش از تقاضا است. وی با بیان اینکه حدود ۹۰۰ هزار تن گوشت قرمز در کشور تولید میشود و کمتر از ۱۰۰ هزار تن نیاز صنعتی از طریق واردات تامین میگردد، افزود که تولید داخلی پاسخگوی نیاز خانوار است. افزایش زایشهای پاییزه دام سبک و کاهش قدرت خرید خانوار، همراه با عدم اصلاح کالابرگها، منجر به انباشتگی دام شده است.
صدر دادرس، گرانی گوشت قرمز را ناشی از سوء مدیریت دولت و ضعف نظارتها دانست و بیان کرد که این شکاف قیمت از مبدا کشتارگاه تا مصرفکننده به زیان تولیدکننده و مصرفکننده است. وی حذف ارز ترجیحی و تورم را از دلایل افزایش هزینه تولید برشمرد و تاکید کرد که با وجود قیمت دام زنده ۶۷۰ هزار تومانی و قیمت لاشه در کشتارگاه یک میلیون و ۴۰۰ تا یک میلیون و ۴۵۰ هزار تومانی، عرضه در خردهفروشیها با قیمت بالای ۲ میلیون تومان، نشاندهنده ضعف نظارت است.
رضا سالمی، دبیر انجمن فرآوردههای خام دامی، در اوایل سال به مسئولان وزارت جهاد هشدار داد که با توجه به تولید ماهانه ۵۰ تا ۵۵ هزار تن و مصرف ۶۵ تا ۷۰ هزار تن، کسری ۱۰ تا ۱۵ هزار تنی باید از طریق واردات جبران شود. وی دلیل افزایش ۱۰ تا ۱۵ درصدی قیمت دام و گوشت را حذف ارز ترجیحی، افزایش هزینههای تولید، نیاز به نقدینگی بیشتر و عدم ادامه پرواربندی توسط برخی دامداران دانست.
سالمی پیشبینی کرد که در نیمه دوم سال، با بازگشایی دانشگاهها و مدارس و عادی شدن شرایط، میزان گوشت فعلی پاسخگوی نیاز کشور نخواهد بود و شاهد افزایش قیمت خواهیم بود. وی همچنین افزایش قیمت گوشت را به سایر محصولات پروتئینی مانند مرغ و تخم مرغ تعمیم داد و خواستار تعیین تکلیف ارز واردات گوشت و تخصیص سریع آن شد تا واردکنندگان بتوانند اقدام به واردات کنند. وی ابراز نگرانی کرد که عدم ثبات قیمت ارز در تالار مبادله، تجار را از واردات منصرف کرده است.
این مقام مسئول با اشاره به تحریمها و محاصره دریایی، مشکل اصلی را در تامین زنجیره کالاهای اساسی، به ویژه خرید و پرداخت وجه دانست. وی افزود که محاصره دریایی هزینه تمام شده کالا را از طریق افزایش هزینههای حمل و نقل افزایش میدهد، اما واردکنندگان با مدیریت صحیح در پی کاهش این هزینهها هستند.
در نهایت، کارشناسان معتقدند که تقویت تولید داخلی، کاهش هزینههای تامین مالی، ایجاد بازار مطمئن برای دامدار، واردات گوشت برای مصارف صنعتی و تشدید نظارتها میتواند به آرامش بازار و تعادل قیمت گوشت قرمز منجر شود.