خبرگزاری تسنیم، یادداشت؛ مجتبی لشکربلوکی، مدرس دانشگاه|سیزدهم آبان در تاریخ معاصر ایران، روزی است که سه واقعه سرنوشت‌ساز در فاصله‌ای پانزده‌ساله، نام آن را با مبارزه علیه استبداد داخلی و مداخله خارجی گره زده است. تبعید امام خمینی(ره) به ترکیه در سال 1343، شهادت دانش‌آموزان در سال 1357 و تسخیر سفارت آمریکا در سال 1358، سه رویدادی هستند که اگرچه در شرایط متفاوت تاریخی رقم خوردند، اما در یک نقطه به هم می‌رسند: مطالبه استقلال و نفی سلطه بیگانگان بر سرنوشت ملت ایران.
نخستین واقعه به سیزدهم آبان 1343 بازمی‌گردد؛ روزی که امام خمینی(ره) در پی اعتراض به تصویب قانون کاپیتولاسیون و اعطای مصونیت قضایی به اتباع آمریکایی، بازداشت و به ترکیه تبعید شدند. اعتراض تاریخی ایشان به این قانون، صرفاً مخالفت با یک مصوبه حقوقی نبود؛ بلکه اعتراضی صریح به خدشه‌دار شدن استقلال و حاکمیت ملی ایران بود. قانونی که از نگاه امام، جایگاه ملت ایران را در برابر اتباع یک کشور خارجی تحقیر می‌کرد و نمادی آشکار از نفوذ و سلطه آمریکا بر ساختار سیاسی رژیم پهلوی به شمار می‌رفت.
تبعید امام خمینی(ره) اگرچه با هدف خاموش کردن صدای اعتراض به وابستگی رژیم پهلوی انجام شد، اما نتوانست مسیر مبارزه را متوقف کند. این واقعه به یکی از نقاط عطف نهضت اسلامی تبدیل شد و در حافظه تاریخی مبارزان انقلاب، به‌عنوان نمادی از ایستادگی در برابر استبداد و سلطه خارجی باقی ماند.
دومین واقعه، سیزدهم آبان 1357 و شهادت دانش‌آموزانی است که در اعتراض به رژیم پهلوی و در جریان تجمع در دانشگاه تهران، هدف گلوله مأموران قرار گرفتند. دانش‌آموزانی که در روزهای ملتهب انقلاب، مدرسه را به مقصد دانشگاه ترک کردند تا صدای اعتراض خود را به گوش جامعه برسانند، اما شماری از آنان با گلوله‌های رژیم شاه به خاک و خون افتادند.
این واقعه، جلوه‌ای از حضور نسل جوان در متن تحولات سیاسی کشور بود؛ نسلی که در برابر استبداد سکوت نکرد و برای آرمان‌های خود هزینه داد. نام‌گذاری این روز به‌عنوان روز دانش‌آموز، تنها بزرگداشت یاد شهدای نوجوان نیست، بلکه یادآوری نقش‌آفرینی دانش‌آموزان در یکی از مهم‌ترین مقاطع تاریخ معاصر ایران است؛ نسلی که نشان داد مطالبه آزادی و استقلال، محدود به یک قشر یا گروه اجتماعی نیست.
سومین واقعه در سیزدهم آبان 1358 رقم خورد؛ زمانی که دانشجویان پیرو خط امام، سفارت آمریکا در تهران را به تصرف درآوردند. این اقدام در شرایطی صورت گرفت که پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نگرانی‌ها درباره استمرار مداخلات واشنگتن در امور داخلی ایران و تلاش برای تأثیرگذاری بر تحولات سیاسی کشور افزایش یافته بود. انتشار اسناد به‌دست‌آمده از سفارت نیز از نگاه دانشجویان و حامیان این حرکت، مؤید نگرانی‌ها درباره فعالیت‌های مداخله‌جویانه آمریکا بود.
امام خمینی(ره) این رویداد را «انقلاب دوم» نامیدند؛ تعبیری که جایگاه تسخیر سفارت آمریکا را در فضای سیاسی و تاریخی سال‌های نخست انقلاب نشان می‌دهد. این واقعه، در واقع، نقطه عطفی در مناسبات ایران و آمریکا بود و تقابل دو کشور را وارد مرحله‌ای تازه کرد.
مرور این سه واقعه، یک پرسش اساسی را پیش روی نسل امروز قرار می‌دهد: چرا پس از گذشت بیش از چهار دهه از پیروزی انقلاب اسلامی، سیزدهم آبان همچنان با مفهوم مبارزه با استکبار پیوند خورده است؟
پاسخ را باید در استمرار مناقشات و سیاست‌های آمریکا در قبال ایران جست‌وجو کرد. از حمایت واشنگتن از رژیم پهلوی و مداخله در امور داخلی ایران تا تحریم‌های اقتصادی، فشارهای سیاسی و تقابل‌های امنیتی و نظامی در سال‌های پس از انقلاب، روابط دو کشور همواره تحت تأثیر اختلافات عمیق و مناقشه بر سر استقلال و منافع ملی ایران قرار داشته است.
در سال‌های اخیر نیز رویارویی ایران و آمریکا وارد مراحل تازه‌ای شده است. تحولات نظامی، از جنگ 12 روزه تا جنگ رمضان، و شهادت رهبر انقلاب در جریان این تحولات، بار دیگر مسئله امنیت ملی و هزینه‌های تقابل نظامی را در کانون توجه جامعه قرار داده است. در چنین شرایطی، سیزدهم آبان برای بسیاری از ایرانیان، علاوه بر یادآوری وقایع تاریخی، فرصتی برای بازخوانی تجربه چند دهه مواجهه با سیاست‌های آمریکا در قبال ایران است.
امسال اما این مناسبت با فقدان رهبر شهید انقلاب، ابعاد عاطفی و تاریخی متفاوتی نیز پیدا کرده است؛ رهبری که در طول سال‌های مسئولیت خود، بارها بر استقلال کشور و مقابله با سلطه خارجی تأکید داشت. این فقدان، مسئولیت نسل جدید را در شناخت تاریخ انقلاب و بررسی تجربه‌های گذشته دوچندان می‌کند.
با این همه، پیام اصلی سیزدهم آبان نباید صرفاً در بازخوانی خاطرات تاریخی یا تکرار شعارهای مناسبتی محدود بماند. استقلال سیاسی، زمانی پایدار خواهد ماند که با اقتدار اقتصادی، پیشرفت علمی، انسجام اجتماعی، توان دفاعی و هوشیاری در برابر مداخلات خارجی همراه باشد. تجربه تاریخی ایران نیز نشان داده است که حفظ استقلال، بیش از هر چیز به آگاهی عمومی، همبستگی ملی و توانایی کشور در اتکا به ظرفیت‌های داخلی وابسته است.
سیزدهم آبان، یادآور سه مقطع تاریخی است؛ از تبعید رهبری یک نهضت به دلیل اعتراض به کاپیتولاسیون، تا شهادت دانش‌آموزانی که در برابر استبداد ایستادند و دانشجویانی که سفارت آمریکا را به تصرف درآوردند. سه رویداد با یک پیام مشترک: سرنوشت ایران باید به دست ملت ایران رقم بخورد و هیچ قدرت خارجی حق تعیین تکلیف برای این سرزمین را ندارد.
از همین رو، حضور در راهپیمایی روز دانش‌آموز و بزرگداشت سیزدهم آبان، فرصتی برای انتقال این تجربه تاریخی به نسل جوان است؛ نسلی که باید بداند استقلال و عزت ملی، مفاهیمی انتزاعی نیستند، بلکه حاصل مبارزه، آگاهی و هزینه‌هایی هستند که ملت ایران در مقاطع مختلف تاریخ برای حفظ حق تعیین سرنوشت خود پرداخته است.
نظرات
نظر شما ثبت شد؛ پس از بررسی، در صورت تأیید نمایش داده میشود.
هنوز نظری منتشر نشده است.