به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از بیرجند، پرونده ثبت جهانی آسبادهای ایران در حالی وارد مرحله تعیین‌کننده‌ای شده است که خراسان جنوبی به‌عنوان مهم‌ترین کانون پراکنش این سازه‌های تاریخی، اقدامات گسترده‌ای را در حوزه مستندسازی، مرمت، ساماندهی عرصه و حریم و احیای عملکرد آسبادها در دستور کار قرار داده است.
آسبادها از برجسته‌ترین نمونه‌های میراث صنعتی ایران و جلوه‌ای از دانش بومی ایرانیان در بهره‌گیری از انرژی باد به شمار می‌روند؛ سازه‌هایی که با تکیه بر شناخت دقیق شرایط اقلیمی و استفاده از انرژی پاک، امکان آسیاب غلات را در مناطق بادخیز شرق ایران فراهم می‌کردند.
بر اساس اعلام اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان جنوبی، این استان حدود 300 آسباد را در خود جای داده که نزدیک به 75 درصد آسبادهای شناسایی‌شده کشور را شامل می‌شود. شهرستان نهبندان و شهر طبس مسینا در شهرستان درمیان از مهم‌ترین کانون‌های تمرکز این آثار تاریخی هستند.
در همین راستا، مطالعات و مستندسازی معماری و بافت پیرامونی مجموعه‌های پیشنهادی برای ثبت جهانی در روستاهای خوانشرف، خونیک، گوند و چهارفرسخ شهرستان نهبندان و همچنین خیرآباد، جان‌محمد، علی‌آباد و نوغاب شهرستان درمیان انجام شده است.
این مطالعات شامل تصویربرداری تخصصی، برداشت و تهیه نقشه‌های دقیق معماری آسبادها و بررسی کوه‌ها و معادن تأمین‌کننده سنگ‌های مورد استفاده در ساخت این سازه‌ها بوده است. همچنین آثار تاریخی و عناصر طبیعی مرتبط با مجموعه آسبادها نیز در فرآیند مستندسازی مورد توجه قرار گرفته‌اند.
10 آسباد شاخص در پرونده جهانی
سید احمد برآبادی، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان جنوبی، با اشاره به روند تکمیل پرونده ثبت جهانی آسبادهای ایران اظهار کرد: این پرونده به‌صورت مشترک میان استان‌های خراسان جنوبی، خراسان رضوی و سیستان و بلوچستان تهیه می‌شود و هر استان مسئولیت بخشی از مطالعات تخصصی را برعهده دارد.
به گفته وی، مطالعات باستان‌شناسی در سیستان و بلوچستان، مستندسازی، نقشه‌برداری، فتوگرامتری و بررسی آسبادهای افغانستان در خراسان رضوی و مطالعات مردم‌شناسی و اجتماعی پرونده در خراسان جنوبی دنبال می‌شود.
برآبادی با بیان اینکه 10 آسباد شاخص خراسان جنوبی در پرونده ثبت جهانی معرفی شده‌اند، افزود: در مرحله کنونی، هشت آسباد در شهرستان‌های نهبندان، درمیان و بیرجند در اولویت اجرای برنامه‌های حفاظتی، مرمتی و آماده‌سازی قرار دارند.
وی احیای عملکرد واقعی آسبادها را از مهم‌ترین الزامات این پرونده دانست و تصریح کرد: در حال حاضر هیچ آسبادی در استان وجود ندارد که چرخه کامل فعالیت آن، از چرخش پره‌ها تا آسیاب کردن گندم، برای بازدیدکنندگان قابل مشاهده باشد؛ بنابراین راه‌اندازی مجدد این سازه‌ها و نمایش عملکرد واقعی آن‌ها از ضرورت‌های پیش‌رو است.
اختصاص اعتبار برای مرمت آسبادهای طبس مسینا
در کنار اقدامات مطالعاتی، عملیات مرمت و بهسازی مجموعه‌های آسباد طبس مسینا نیز در دستور کار قرار گرفته است. محمدعلی بزرگمهر، مدیر پایگاه ملی آسبادهای خراسان جنوبی، با اشاره به تمرکز تعداد زیادی از آسبادهای کشور در طبس مسینا اظهار کرد: این شهر دارای پنج مجموعه آسباد شامل خیرآباد، جان‌محمد و شورکاب است و به دلیل تراکم و غنای تاریخی این سازه‌ها، یکی از کانون‌های اصلی حفاظت و احیای آسبادهای ایران محسوب می‌شود که 15 میلیارد ریال اعتبار ملی برای مرمت و بهسازی این مجموعه‌ها اختصاص یافت.
همچنین امیر اسماعیل شهسواری، مسئول میراث‌فرهنگی شهرستان درمیان، با اشاره به شناسایی بیش از 100 آسباد در این شهرستان گفت: بیش از 60 آسباد در شهر طبس مسینا قرار دارد و فصل جدید مرمت آسبادهای محله خیرآباد با تأمین اعتبار ملی آغاز شده است. آسبادهای طبس مسینا از جمله آثار پیشنهادی در پرونده زنجیره‌ای ثبت جهانی آسبادهای ایران هستند و تعیین حریم، رفع مداخلات، مرمت و آزادسازی محدوده پیرامونی آن‌ها از اولویت‌های این فرآیند به شمار می‌رود.
آزادسازی حریم؛ یکی از چالش‌های اصلی ثبت جهانی
با وجود پیشرفت اقدامات مرمتی و مطالعاتی، ساماندهی عرصه و حریم آسبادها همچنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی ثبت جهانی این آثار است. محمد فرهادی، معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار خراسان جنوبی، با تأکید بر محدودیت زمانی تکمیل پرونده اظهار کرد: تمامی دستگاه‌های اجرایی، شهرداری‌ها، فرمانداری‌ها و نهادهای مسئول در سه استان مشارکت‌کننده باید برای اجرای الزامات فنی، مطالعاتی و حفاظتی همکاری کنند.
وی رفع معارضات، آزادسازی حریم، ساماندهی محدوده آثار و جابه‌جایی تأسیسات مزاحم را از مهم‌ترین اقدامات مورد نیاز دانست و خواستار همکاری دستگاه‌هایی مانند بنیاد مسکن، راه و شهرسازی، منابع طبیعی و شرکت‌های خدمات‌رسان شد.
فرهادی همچنین از تشکیل کمیته‌های راهبری و برگزاری جلسات منظم پایش پیشرفت اقدامات خبر داد و گفت: جلسات بررسی روند اجرای مصوبات در خراسان جنوبی هر دو هفته یک‌بار برگزار می‌شود و نشست مشترک سه استان نیز به‌صورت فصلی ادامه خواهد داشت و ثبت جهانی آسبادها تنها یک عنوان افتخارآمیز نیست، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز توسعه گردشگری، اشتغال‌زایی، افزایش سرمایه‌گذاری و رونق اقتصادی جوامع محلی باشد.
کمبود اعتبار و ضرورت مشارکت بخش خصوصی
تأمین منابع مالی مورد نیاز برای مرمت و احیای آسبادها از دیگر موضوعات مهم این پرونده است. برآبادی با اشاره به اعتبارات جذب‌شده در سال‌های اخیر اظهار کرد: سال گذشته 2 میلیارد تومان و امسال نیز 3 میلیارد تومان اعتبار ملی برای این حوزه جذب شده و درخواست تخصیص 15 میلیارد تومان اعتبار ملی دیگر برای ادامه عملیات مرمت و آماده‌سازی ارائه شده است.
وی اعتبار مورد نیاز برای مرمت و راه‌اندازی آسبادهای منتخب را حدود 10 میلیارد تومان و هزینه اجرای مطالعات مردم‌شناسی شرق ایران را یک میلیارد و 500 میلیون تومان اعلام کرد و استفاده از ظرفیت نشان‌دار کردن مالیات، مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها، معادن و صنایع بزرگ و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی را از راهکارهای تأمین منابع مالی دانست و بر ضرورت مشارکت فعالان اقتصادی در حفاظت از این میراث تاریخی تأکید کرد.
در همین زمینه، طرح «هر آسباد، یک حامی» با هدف جلب مشارکت صنعتگران، معدن‌کاران و فعالان اقتصادی برای مرمت و راه‌اندازی آسبادهای نهبندان مطرح شده است. همچنین تجربه مشارکت صنایع در احیای آسبادهای نشتیفان به‌عنوان الگویی برای تأمین مالی این پروژه مورد توجه قرار گرفته است.
احیای آسباد شمس‌آباد؛ پیوند میراث صنعتی و گردشگری
در شهرستان بیرجند نیز آسباد شمس‌آباد به‌عنوان تنها آسباد شناسایی‌شده این شهرستان، از ظرفیت‌های مهم برای توسعه گردشگری میراث‌محور برخوردار است. ویژگی متمایز این مجموعه، قرارگیری آسباد در کنار آسیاب آبی، قنات و فضاهای اقامتی است؛ ترکیبی که امکان بهره‌برداری از انرژی باد در فصول گرم و انرژی آب در فصل‌های سرد را فراهم می‌کرده است.
مسئولان میراث‌فرهنگی استان بر ضرورت مرمت قنات، بازسازی آسباد، رفع مداخلات در حریم اثر و جلوگیری از تخلیه نخاله‌های ساختمانی در محدوده آن تأکید کرده‌اند. همچنین بهسازی مسیرهای دسترسی، تأمین زیرساخت‌های آب و برق، ایجاد توقفگاه، تقویت اقامتگاه‌های بوم‌گردی و نصب تابلوهای معرفی از جمله اقداماتی است که برای آماده‌سازی مجموعه‌های آسباد و افزایش ظرفیت گردشگری آن‌ها مورد نیاز است.
ثبت جهانی؛ فراتر از مرمت چند بنای تاریخی
در نشست هماهنگی ثبت جهانی آسبادهای ایران که با حضور معاون میراث‌فرهنگی کشور و مسئولان سه استان برگزار شد، بر ضرورت تدوین نقشه راه مشترک و تکمیل الزامات پرونده برای ارائه به یونسکو تأکید شد. علی دارابی، قائم‌مقام وزیر و معاون میراث‌فرهنگی کشور، مشارکت مردم و هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی را از ارکان اصلی موفقیت این پرونده دانست و خواستار پیگیری مستمر اقدامات و تقویت پیوست اجتماعی و رسانه‌ای آن شد.
محمدحسن طالبیان، مشاور وزیر و مسئول پرونده‌های ثبت جهانی نیز بر این نکته تأکید کرد که ارزیابی جهانی آسبادها صرفاً به معماری بناها محدود نیست و پژوهش درباره نظام اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و پیوندهای محلی مرتبط با این سازه‌ها نیز اهمیت دارد.
بر این اساس، آسبادها باید به‌عنوان بخشی از یک نظام تاریخی و فرهنگی زنده معرفی شوند؛ نظامی که دانش ساخت‌وساز، مهندسی بومی، اقتصاد محلی، شیوه‌های تولید و سازگاری انسان با محیط طبیعی را در خود جای داده است. اکنون پرونده ثبت جهانی آسبادهای ایران در مرحله‌ای قرار دارد که موفقیت آن علاوه بر تکمیل مطالعات و مستندات علمی، به مرمت اصولی، احیای عملکرد واقعی سازه‌ها، آزادسازی عرصه و حریم و تأمین زیرساخت‌های مورد نیاز وابسته است.
خراسان جنوبی با برخورداری از حدود 300 آسباد و سهم قابل توجه از این میراث صنعتی، نقشی تعیین‌کننده در این مسیر دارد؛ نقشی که تحقق آن نیازمند همراهی دستگاه‌های اجرایی، سرمایه‌گذاران، جوامع محلی و مالکان اراضی پیرامونی است تا این سازه‌های تاریخی نه‌تنها در فهرست میراث جهانی ثبت شوند، بلکه به‌عنوان بخشی از هویت زنده و ظرفیت اقتصادی شرق ایران نیز احیا و معرفی شوند.
نظرات
نظر شما ثبت شد؛ پس از بررسی، در صورت تأیید نمایش داده می‌شود.
هنوز نظری منتشر نشده است.