به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از سقز، توسعه فعالیت‌های معدنی و بهره‌برداری از ذخایر ارزشمند طلا در کردستان، در کنار ظرفیت‌های اقتصادی، اشتغال‌زایی و ایجاد ارزش افزوده، همواره با یک ضرورت اساسی همراه بوده است؛ ضرورت صیانت از منابع طبیعی، حفاظت از منابع آب و جلوگیری از تحمیل پیامدهای زیست‌محیطی به مناطق پیرامونی.
در استانی که بخش مهمی از سرمایه‌های طبیعی آن در منابع آب، مراتع، پوشش گیاهی و زیست‌بوم‌های حساس خلاصه می‌شود، اجرای طرح‌های بزرگ معدنی نمی‌تواند صرفاً با تکیه بر ظرفیت استخراج و میزان تولید ارزیابی شود؛ بلکه نحوه فرآوری مواد معدنی، مدیریت پسماندهای صنعتی و کنترل آلاینده‌های احتمالی نیز باید به همان اندازه مورد توجه قرار گیرد.
در همین چارچوب، گزارش زیست‌محیطی پروژه طلای کردستان امشب در یکصدوشصت‌وششمین نشست کارگروه ارزیابی اثرات زیست‌محیطی استان مورد بررسی قرار گرفت؛ نشستی که خروجی آن، برخلاف انتظار مجریان طرح، تأیید گزارش ارائه‌شده نبود و اعضای کارگروه با تشخیص وجود نواقص، اصلاح جامع مستندات مربوط به فرآوری و انباشتگاه باطله را الزامی کردند.
از شکل‌گیری پروژه طلای کردستان تا توسعه کارخانه فرآوری
پروژه طلای کردستان در شهرستان سقز و با محوریت معدن طلای قلقله، یکی از طرح‌های معدنی مهم استان در مسیر توسعه زنجیره ارزش طلا به شمار می‌رود.
عملیات اجرایی اولیه این پروژه در دی‌ماه 1396 با حضور وزیر وقت تعاون، کار و رفاه اجتماعی آغاز شد؛ اما موضوع محل استقرار کارخانه فرآوری و ملاحظات مرتبط با منابع آبی منطقه، از جمله مسائلی بود که بر روند پیشبرد طرح تأثیر گذاشت.
یکی از مهم‌ترین چالش‌های اولیه، قرارگیری محل پیشنهادی احداث کارخانه در بالادست سد چراغ‌ویس سقز بود؛ سدی که در تأمین آب شرب منطقه اهمیت دارد. همین موضوع موجب مخالفت دستگاه‌های مرتبط با احداث کارخانه در مکان اولیه شد و ضرورت بازنگری در جانمایی طرح را مطرح کرد.
در ادامه، با پیگیری مطالعات زیست‌محیطی و بررسی گزینه‌های جایگزین، محل احداث کارخانه به پایین‌دست سد چراغ‌ویس و محدوده‌ای با فاصله حدود 25 کیلومتری از معدن منتقل شد.
با ورود شرکت توسعه معادن طلای کردستان و سرمایه‌گذاری شرکت سرمایه‌گذاری صدر تأمین، اجرای طرح در قالب توسعه فعالیت‌های اکتشافی، آماده‌سازی معدن قلقله، ایجاد زیرساخت‌ها و احداث کارخانه استحصال طلا دنبال شد. عملیات اجرایی کارخانه نیز از اواخر سال 1401 و در ادامه سال 1402 وارد مراحل جدی‌تری شد.
بر اساس برنامه‌های اعلام‌شده از سوی مجموعه مجری، کارخانه استحصال طلای سقز با ظرفیت اسمی تولید سالانه 500 کیلوگرم شمش طلا طراحی شده است؛ ظرفیتی که در صورت تکمیل و بهره‌برداری، می‌تواند بخشی از زنجیره تولید و فرآوری طلا در استان را تکمیل کند.
اما در کنار این ظرفیت اقتصادی، یکی از مهم‌ترین بخش‌های فنی و زیست‌محیطی پروژه، چگونگی مدیریت باطله‌های حاصل از فرآوری سنگ معدن است؛ موضوعی که اکنون در مرکز بررسی‌های کارگروه ارزیابی اثرات زیست‌محیطی کردستان قرار گرفته است.
باطله‌های معدنی؛ حلقه حساس در زنجیره فرآوری طلا
در فرآیند استخراج و استحصال طلا، همه مواد معدنی استخراج‌شده به محصول نهایی تبدیل نمی‌شوند و بخش قابل توجهی از مواد پس از جداسازی و فرآوری، به‌صورت باطله باقی می‌ماند.
نحوه جمع‌آوری، انتقال، آبگیری، نگهداری و انباشت این مواد از مهم‌ترین موضوعات در ارزیابی زیست‌محیطی واحدهای فرآوری مواد معدنی است.
در صورت طراحی نامناسب محل انباشت، ضعف در سازوکارهای آب‌بندی و کنترل نفوذ، مدیریت ناکافی رواناب‌ها یا نبود برنامه پایش مستمر، احتمال انتقال آلاینده‌ها به خاک و منابع آب سطحی و زیرزمینی وجود دارد.
در طرح‌های فرآوری طلا، بررسی مخاطرات احتمالی مرتبط با مواد شیمیایی مورد استفاده در فرآیند استحصال، به‌ویژه سیانید، و همچنین نحوه مدیریت پسماندهای حاصل از فرآوری نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.
از این منظر، گزارش ارزیابی زیست‌محیطی نباید صرفاً به معرفی تجهیزات کارخانه یا تشریح محل انباشت باطله محدود شود؛ بلکه باید تصویری جامع از مخاطرات احتمالی، راهکارهای پیشگیری، روش‌های کنترل و برنامه‌های واکنش در شرایط اضطراری ارائه دهد.
کارگروه محیط زیست چه تصمیمی گرفت؟
در یکصدوشصت‌وششمین نشست کارگروه ارزیابی اثرات زیست‌محیطی کردستان، گزارش مربوط به فرآوری و انباشتگاه باطله پروژه طلای استان با حضور اعضا و پس از استماع توضیحات مشاور طرح مورد بررسی قرار گرفت.
اعضای کارگروه پس از بررسی محتوای گزارش و تطبیق آن با وضعیت موجود پروژه، این مستندات را از نظر فنی و محتوایی ناکافی تشخیص دادند و بر ضرورت اصلاح جامع آن تأکید کردند.
بر اساس تصمیم اتخاذشده، گزارش باید با اعمال اصلاحات موردنظر، به‌گونه‌ای بازنویسی شود که ارزیابی اثرات زیست‌محیطی و برنامه‌های مدیریت محیط‌زیستی به‌صورت هم‌زمان و یکپارچه در آن لحاظ شود.
همچنین مقرر شد الزامات و هفت اصل کلیدی ابلاغی در تدوین گزارش جدید مورد توجه قرار گیرد و نواقص مطرح‌شده در بررسی‌های پیشین نیز به‌طور کامل برطرف شود.
این تصمیم به معنای پایان فرآیند ارزیابی نیست؛ بلکه نشان می‌دهد مستندات ارائه‌شده برای عبور از مرحله بررسی کارشناسی و دریافت تأییدیه‌های لازم، به تکمیل و بازنگری اساسی نیاز دارد.
تأکید محیط زیست بر ارزیابی دقیق و نظارت مستمر
کژال حبیب‌زاده، معاون محیط‌زیست انسانی اداره‌کل حفاظت محیط زیست کردستان، در این نشست با تأکید بر ضرورت دقت در بررسی‌های فنی و کارشناسی اظهار کرد: بررسی دقیق گزارش‌های ارائه‌شده از سوی مشاوران و مجریان طرح‌ها و انطباق آن‌ها با استانداردهای زیست‌محیطی، پیش‌شرط صدور تأییدیه‌های حفاظتی و جلوگیری از آسیب به اکوسیستم‌های حساس منطقه است.
وی با اشاره به اهمیت نقش نظارتی کارگروه ارزیابی اثرات زیست‌محیطی افزود: این کارگروه با بررسی تخصصی طرح‌های بزرگ صنعتی و معدنی، نقش مؤثری در شناسایی و کاهش ریسک‌های زیست‌محیطی و الزام مجریان به رعایت ضوابط و استانداردهای مربوط دارد.
به گفته معاون محیط‌زیست انسانی کردستان، این نشست در راستای ارزیابی مستمر طرح‌های معدنی و صنعتی و تعیین چارچوب‌های لازم برای پایش زیست‌محیطی برگزار شده است.
از اصلاح گزارش تا ضرورت پاسخگویی در مرحله اجرا
آنچه در پرونده زیست‌محیطی پروژه طلای کردستان اهمیت دارد، صرفاً اصلاح چند بند یا تکمیل مستندات کارشناسی نیست؛ بلکه مسئله اصلی، اطمینان از کارآمدی سازوکارهایی است که قرار است در تمام مراحل ساخت، راه‌اندازی و بهره‌برداری از کارخانه، مانع بروز خسارت‌های احتمالی به محیط زیست شوند.
انتقال محل کارخانه به پایین‌دست سد چراغ‌ویس، اگرچه یکی از اقدامات مهم در پاسخ به نگرانی‌های اولیه درباره منابع آب منطقه بوده است، اما به‌تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده ایمنی زیست‌محیطی پروژه باشد. آنچه اهمیت دارد، ارزیابی دقیق تمام اجزای طرح، از خطوط فرآوری تا محل نگهداری باطله و نحوه کنترل پساب‌ها و آلاینده‌های احتمالی است.
اکنون با الزام به اصلاح جامع گزارش، انتظار می‌رود نسخه بازنگری‌شده به‌صورت شفاف، مستند و قابل ارزیابی ارائه شود و تمامی مخاطرات احتمالی، راهکارهای کنترل و تعهدات مجری در آن مشخص باشد.
در این میان، تعیین تکلیف وضعیت انباشتگاه باطله، تشریح فناوری آبگیری و نحوه نگهداری پسماندها، بررسی احتمال نفوذ آلاینده‌ها به منابع آب، پیش‌بینی برنامه پایش دوره‌ای و ارائه سازوکار واکنش اضطراری، از جمله محورهایی است که می‌تواند در ارزیابی دقیق‌تر چنین طرحی مورد توجه قرار گیرد.
توسعه معدنی کردستان زمانی می‌تواند به یک فرصت پایدار اقتصادی تبدیل شود که منافع حاصل از استخراج ذخایر طبیعی، به بهای تهدید منابع آب، خاک و سلامت محیط زیست تمام نشود.
تصمیم این نشست را باید در همین چارچوب ارزیابی کرد؛ تصمیمی که اکنون توپ را در زمین مجری و مشاور پروژه قرار داده است تا با اصلاح نواقص، مستندات قابل دفاعی ارائه کنند.
با این حال، مرحله مهم‌تر پس از اصلاح گزارش آغاز می‌شود؛ مرحله‌ای که در آن باید مشخص شود تعهدات زیست‌محیطی صرفاً روی کاغذ باقی می‌مانند یا در میدان اجرا نیز به‌صورت مستمر و قابل راستی‌آزمایی دنبال خواهند شد.
نظرات
نظر شما ثبت شد؛ پس از بررسی، در صورت تأیید نمایش داده می‌شود.
هنوز نظری منتشر نشده است.