رکوردشکنی فروش نمایشگاه کتاب یزد نشان داد؛ این استان ظرفیت تبدیل‌شدن به شهر رویدادهای فرهنگی و هنری را دارد.

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از یزد، رکوردشکنی فروش 31.7 میلیارد تومانی در سیزدهمین نمایشگاه کتاب استان یزد و استقبال کم‌نظیر مردم از این رویداد، فراتر از یک موفقیت اجرایی و اقتصادی، حامل یک پیام مهم برای مدیران و سیاست‌گذاران فرهنگی استان است؛ پیامی که می‌گوید مردم یزد همچنان برای حضور در رویدادهای فرهنگی انگیزه دارند و اگر فرصت مناسبی برای تجربه، مشارکت و انتخاب در اختیارشان قرار گیرد، از آن استقبال می‌کنند.

این نمایشگاه پس از چند سال وقفه برگزار شد و توانست در مدت برگزاری، جمع قابل‌توجهی از شهروندان را به فضای کتاب و کتاب‌خوانی پیوند بزند. فروش 31.7 میلیارد تومانی کتاب، فارغ از آنکه چه سهمی از آن ناشی از تخفیف‌ها و یارانه‌های خرید بوده، نشان داد که تقاضا برای محصولات فرهنگی در جامعه وجود دارد و نمی‌توان به سادگی از کنار آن عبور کرد. بیش از آنکه این رقم صرفاً یک رکورد فروش باشد، باید آن را نشانه‌ای از ظرفیت اجتماعی و فرهنگی یزد دانست؛ ظرفیتی که شاید در بسیاری از مواقع کمتر دیده شده یا به اندازه کافی مورد توجه قرار نگرفته است.

استقبال مردم؛ پاسخی به یک تصور اشتباه

اما پرسش اصلی از همین نقطه آغاز می‌شود: آیا قرار است این استقبال فقط به یک هفته نمایشگاه کتاب محدود بماند؟ آیا باید دوباره چند سال منتظر بمانیم تا چنین فرصتی برای مردم فراهم شود؟ و مهم‌تر از همه، چرا نباید از تجربه موفق این نمایشگاه برای بازتعریف سیاست‌های فرهنگی استان استفاده کنیم؟

واقعیت این است که مسئله یزد، نداشتن مخاطب برای رویدادهای فرهنگی نیست؛ مسئله، کمبود رویدادهای مستمر، متنوع و باکیفیت است. گاهی در تحلیل وضعیت فرهنگی جامعه، از کاهش علاقه مردم به فعالیت‌های فرهنگی سخن گفته می‌شود؛ در حالی که تجربه نمایشگاه کتاب نشان داد اگر یک رویداد با برنامه‌ریزی مناسب، تنوع محتوایی، دسترسی مطلوب و جذابیت کافی برگزار شود، مردم برای حضور در آن انگیزه دارند. بنابراین شاید لازم باشد به جای قضاوت درباره بی‌میلی جامعه، ابتدا فرصت‌هایی را که برای مشارکت فرهنگی در اختیار مردم قرار می‌دهیم، ارزیابی کنیم.

از نمایشگاه کتاب تا تقویم رویدادهای فرهنگی

یزد با پیشینه تاریخی و فرهنگی خود، ظرفیت آن را دارد که فراتر از مناسبت‌های تقویمی، به یکی از کانون‌های فعال برگزاری رویدادهای فرهنگی و هنری کشور تبدیل شود. استانی که در حوزه ادبیات، هنرهای تجسمی، موسیقی، تئاتر، سینما، صنایع‌دستی، میراث فرهنگی و حتی فعالیت‌های علمی و اجتماعی، سرمایه انسانی و ظرفیت‌های ارزشمندی دارد، نباید برنامه فرهنگی خود را به چند مراسم مناسبتی و رویداد محدود در طول سال تقلیل دهد.

آنچه امروز به آن نیاز داریم، شکل‌گیری یک تقویم منظم و هدفمند از رویدادهای فرهنگی در سطح استان است؛ تقویمی که در آن نمایشگاه کتاب، رویدادهای هنری، هفته‌های فیلم، اجراهای نمایشی، نشست‌های ادبی، نمایشگاه‌های صنایع‌دستی، برنامه‌های مرتبط با میراث فرهنگی و رویدادهای علمی، هرکدام جایگاه مشخصی داشته باشند. این برنامه‌ها باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که مردم در طول سال، همواره امکان انتخاب و حضور در یک تجربه فرهنگی تازه را داشته باشند.

البته برگزاری رویداد به‌تنهایی کافی نیست. آنچه به یک رویداد اعتبار و ماندگاری می‌بخشد، کیفیت اجرا، هویت مستقل، استمرار و ارتباط واقعی آن با مخاطبان است. نمی‌توان صرفاً با افزایش تعداد برنامه‌ها، از توسعه فرهنگی سخن گفت. رویدادی که بدون شناخت مخاطب، برنامه‌ریزی حرفه‌ای و ارزیابی عملکرد برگزار شود، ممکن است پس از مدتی به یک مراسم تکراری و کم‌اثر تبدیل شود. بنابراین لازم است در کنار توسعه کمی رویدادها، به کیفیت، محتوای برنامه‌ها، شیوه اطلاع‌رسانی، مشارکت مردم و آثار اقتصادی و اجتماعی آن‌ها نیز توجه شود.

فرهنگ؛ مسئولیتی فراتر از دستگاه‌های دولتی

از سوی دیگر، نباید مسئولیت برگزاری و پشتیبانی از رویدادهای فرهنگی را تنها بر دوش اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی یا سایر دستگاه‌های دولتی گذاشت. توسعه رویدادهای فرهنگی نیازمند مشارکت مجموعه‌ای از بازیگران است؛ از شهرداری‌ها و دانشگاه‌ها گرفته تا انجمن‌های فرهنگی و هنری، تشکل‌های مردمی، فعالان اقتصادی، رسانه‌ها و بخش خصوصی. تجربه‌های موفق نشان داده‌اند که هرجا مردم و نهادهای غیردولتی در طراحی و اجرای برنامه‌ها نقش واقعی داشته‌اند، امکان استمرار و اثرگذاری رویدادها نیز بیشتر شده است.

در این میان، بخش اقتصادی و صنایع استان نیز باید نگاه تازه‌ای به رویدادهای فرهنگی داشته باشند. حمایت از فرهنگ نباید صرفاً به کمک‌های مقطعی و مناسبت‌محور محدود شود. صنایع می‌توانند با حمایت مالی و معنوی از رویدادهای هنری، ادبی و اجتماعی، علاوه بر ایفای مسئولیت اجتماعی خود، در ارتقای کیفیت زندگی و تقویت سرمایه اجتماعی استان نقش‌آفرینی کنند. فرهنگ و اقتصاد دو حوزه جدا از یکدیگر نیستند؛ رویدادهای فرهنگی می‌توانند زمینه‌ساز اشتغال، رونق کسب‌وکارهای خلاق، گردشگری فرهنگی و معرفی ظرفیت‌های بومی یزد نیز باشند.

نکته مهم دیگر، توجه به جغرافیای فرهنگی استان است. رویدادهای فرهنگی نباید فقط در مرکز استان متمرکز بمانند. شهرستان‌ها، شهرهای کوچک و حتی روستاهای یزد نیز دارای ظرفیت‌های ارزشمندی هستند که می‌توانند میزبان برنامه‌های متناسب با هویت و ویژگی‌های خود باشند. گسترش جغرافیایی رویدادها، علاوه بر توزیع عادلانه‌تر فرصت‌های فرهنگی، زمینه معرفی ظرفیت‌های کمتر شناخته‌شده استان را نیز فراهم می‌کند.

نمایشگاه کتاب تمام شد؛ مطالبه فرهنگی تازه آغاز شد

سیزدهمین نمایشگاه کتاب یزد به پایان رسیده است، اما پیام آن نباید با جمع‌آوری غرفه‌ها و پایان فروش کتاب فراموش شود. این نمایشگاه نشان داد که مردم برای حضور در رویدادهای فرهنگی آماده‌اند و می‌توان با برنامه‌ریزی درست، یک فضای فرهنگی پرمخاطب و اثرگذار ایجاد کرد. اکنون نوبت مدیران، نهادهای فرهنگی، فعالان اقتصادی و تشکل‌های مردمی است که این تجربه را به یک مطالبه جدی و برنامه‌ای مستمر تبدیل کنند.

یزد برای زنده نگه‌داشتن سرمایه فرهنگی خود، به رویدادهایی نیاز دارد که تکرار شوند، رشد کنند، مخاطب بسازند و به بخشی از هویت اجتماعی استان تبدیل شوند. نباید منتظر ماند تا یک مناسبت از راه برسد و بعد به فکر برگزاری برنامه افتاد. باید از هم‌اکنون برای تمام سال برنامه داشت.

رکورد 31.7 میلیارد تومانی نمایشگاه کتاب را می‌توان یک موفقیت اقتصادی دانست، اما ارزش واقعی آن زمانی آشکار می‌شود که این اتفاق به نقطه شروع یک تحول در نگاه به مدیریت فرهنگی استان تبدیل شود؛ تحولی که در آن، رویداد فرهنگی نه یک برنامه تشریفاتی و مقطعی، بلکه ضرورتی برای توسعه اجتماعی، نشاط عمومی و تقویت هویت فرهنگی یزد باشد.

یزد ظرفیت آن را دارد که شهر رویدادهای فرهنگی باشد؛ کافی است به جای برگزاری پراکنده و مناسبتی برنامه‌ها، برای این ظرفیت بزرگ، برنامه‌ای مستمر، هدفمند و آینده‌نگر داشته باشیم.

یادداشت از: سمانه حسینی‌فهرجی

©‌ وبانگاه، خبرگزاری تسنیم