به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از قم، حجت‌الاسلام والمسلمین مقیمی‌حاجی معاون آموزش حوزه‌های علمیه، در نشست هم‌اندیشی با مدیران مدارس علمیه سطح یک قم، با تشریح روند بررسی سیاست‌های کلان تحول نظام آموزشی حوزه اظهار کرد: پس از برگزاری جلسات کارشناسی و جمع‌آوری دیدگاه‌های استادان و صاحب‌نظران در سال گذشته، مجموعه‌ای از پیشنهادها درباره ساختار آینده نظام آموزشی تدوین و برای بررسی به شورای عالی حوزه‌های علمیه ارائه شد.
وی با اشاره به طی‌شدن مراحل مختلف بررسی این پیشنهادها افزود: بسته سیاست‌های کلان آموزشی در سال گذشته آماده و در شهریورماه برای بررسی به شورای عالی ارائه شد و پس از طی روند رفت‌وبرگشت کارشناسی، در دی و بهمن‌ماه نیز مورد بازنگری قرار گرفت. با این حال، به‌دلیل هم‌زمانی با ماه مبارک رمضان، جنگ تحمیلی و مسائل و ملاحظات دیگر، ادامه بررسی‌ها به تعویق افتاد.
معاون آموزش حوزه‌های علمیه ادامه داد: با توجه به اینکه فرصت کافی برای نهایی‌شدن طرح و اجرای آن در سال تحصیلی جاری فراهم نیست، شورای عالی حوزه‌های علمیه بار دیگر بررسی موضوع را در دستور کار قرار داده و از معاونت آموزش خواسته است تا با استفاده از این فرصت، دیدگاه‌های استادان و مدیران را مجدداً دریافت و مجموعه کارشناسی را تکمیل کند.
وی با بیان اینکه در این مرحله تلاش شده دیدگاه‌های طیف‌های مختلف علمی و مدیریتی حوزه مورد توجه قرار گیرد، گفت: در روزهای گذشته جلساتی با حضور حدود 20 نفر از استادان و کارشناسان، استادان درس خارج و همچنین حدود 30 تا 40 نفر از مدیران مراکز تخصصی برگزار شده است. کمیسیون آموزش نیز در چند جلسه، موضوع را با همین محور پیگیری کرده و فرایند دریافت دیدگاه‌ها از افراد دارای تجربه‌های مختلف علمی و آموزشی همچنان ادامه دارد.
سه دیدگاه درباره ساختار نظام آموزشی حوزه
حجت‌الاسلام والمسلمین مقیمی‌حاجی با تشریح نتایج جلسات کارشناسی سال گذشته بیان کرد: دیدگاه‌های مطرح‌شده در آن جلسات پس از جمع‌بندی، در قالب سه دیدگاه اصلی تنظیم شد. برای هر دیدگاه، دلایل و مزایای مورد نظر موافقان و همچنین نقدها و ملاحظات مخالفان گردآوری شد تا مجموعه مباحث مطرح‌شده در جلسات، به‌صورت منظم و با حفظ امانت در اختیار اعضای شورای عالی حوزه‌های علمیه قرار گیرد.
وی افزود: هدف از این کار آن بود که اعضای شورا بتوانند با آگاهی از استدلال‌های هر گروه، دلایل موافقت و مخالفت با دیدگاه‌های مختلف را بررسی و درباره سیاست کلان نظام آموزشی تصمیم‌گیری کنند. در مرحله پیشین، توضیحات لازم درباره این دیدگاه‌ها ارائه شد؛ اما با توجه به ضرورت تکمیل نظرات و انجام بررسی‌های بیشتر، مقرر شد فرایند نظرخواهی مجدداً دنبال و مجموعه نهایی پس از تکمیل، بار دیگر برای بررسی به شورای عالی ارائه شود.
معاون آموزش حوزه‌های علمیه با اشاره به نتایج جلسات اخیر خاطرنشان کرد: در این نشست‌ها، علاوه بر دریافت دیدگاه‌های جدید، برخی از استدلال‌های موافقان و نقدهای مطرح‌شده درباره هر دیدگاه نیز تکمیل شده است. از آنجا که هر یک از این دیدگاه‌ها موافقان و ملاحظات خاص خود را دارد، تلاش می‌شود همه نظرات به‌صورت دقیق و مستند جمع‌آوری و منعکس شود.
وی اضافه کرد: در این فرایند، تعداد و اسامی افرادی که از هر دیدگاه حمایت کرده‌اند نیز مورد توجه قرار گرفته است تا در کنار بررسی محتوای پیشنهادها، تصویری روشن‌تر از دیدگاه‌های مطرح‌شده در میان استادان و کارشناسان به دست آید.
چند نظام آموزشی یا یک نظام جامع؟
حجت‌الاسلام والمسلمین مقیمی‌حاجی در ادامه مهم‌ترین پرسش مطرح‌شده در بررسی ساختار آینده نظام آموزشی حوزه را تشریح کرد و گفت: جامعه با نیازهای متنوعی روبه‌روست و حوزه‌های علمیه نیز باید متناسب با این نیازها، نیروهایی با سطوح مختلف دانش، مهارت و توانمندی تربیت کنند؛ از نیروهای فعال در عرصه تبلیغ و پاسخ‌گویی به نیازهای عمومی دینی تا کارشناسان تخصصی و مجتهدان.
وی افزود: پرسش اساسی این است که برای پاسخ‌گویی به این تنوع نیازها، آیا باید از ابتدای ورود طلاب به حوزه، چند نظام آموزشی مستقل و متناسب با اهداف و مأموریت‌های مختلف طراحی شود یا اینکه همه طلاب ابتدا در یک نظام آموزشی عمومی و پایه تحصیل کنند و تفاوت مسیرهای آموزشی و تخصصی به مقاطع بالاتر موکول شود.
معاون آموزش حوزه‌های علمیه با اشاره به تجربه برنامه آموزشی سفیران هدایت به‌عنوان نمونه‌ای از طراحی مسیر آموزشی متناسب با یک مأموریت خاص اظهار کرد: در این الگو ساختار مقاطع تحصیلی، شرایط پذیرش، برنامه درسی و مسیر ادامه تحصیل با نظام آموزشی جاری حوزه تفاوت‌هایی دارد. برای نمونه، در این برنامه، پذیرش از میان داوطلبان دارای مدرک دیپلم انجام می‌شود و مسیر تحصیلی با تأکید بر مهارت‌محوری و آمادگی برای حضور در میدان تبلیغ طراحی شده است.
وی ادامه داد: در این الگو مسیر آموزشی و مقاطع تحصیلی به‌گونه‌ای تعریف شده که ادامه تحصیل در مراحل بالاتر، از جمله سطح چهار، مانند نظام جاری حوزه پیش‌بینی نشده و متقاضیان ادامه تحصیل در آن مراحل باید از مسیر تطبیق و ورود به نظام جاری اقدام کنند. این نمونه نشان می‌دهد که طراحی یک مسیر آموزشی متناسب با مأموریتی ویژه، می‌تواند در شرایطی به تفاوت در ساختار، برنامه درسی و افق ادامه تحصیل منجر شود.
حجت الاسلام والمسلمین مقیمی‌حاجی تأکید کرد: اکنون باید بررسی شود که آیا برای مأموریت‌هایی مانند تبلیغ، قضاوت، مدیریت و تربیت نیروهای متخصص، لازم است از ابتدا نظام‌های آموزشی متفاوتی طراحی شود یا اینکه می‌توان در چارچوب یک نظام جامع، پس از گذراندن دوره عمومی و کسب دانش‌های پایه، طلاب را به مسیرهای تخصصی هدایت کرد.
تبیین دو الگوی اصلی در برابر کارشناسان
وی با توضیح بیشتر درباره این دو رویکرد گفت: در الگوی نخست، نظام‌های آموزشی مختلفی متناسب با اهداف و مأموریت‌های مشخص طراحی می‌شود؛ به‌گونه‌ای که هر مسیر می‌تواند شرایط پذیرش، برنامه درسی، مقاطع تحصیلی و خروجی ویژه خود را داشته باشد. طرفداران این دیدگاه معتقدند تنوع نیازهای جامعه و تفاوت مأموریت‌های مورد انتظار از دانش‌آموختگان، طراحی مسیرهای آموزشی متمایز را ضروری می‌کند.
معاون آموزش حوزه‌های علمیه ادامه داد: در مقابل، در الگوی نظام جامع طولی، همه طلاب در یک چارچوب آموزشی مشترک قرار می‌گیرند و آموزش‌های پایه و عمومی برای آنان پیش‌بینی می‌شود. سپس با پیشرفت تحصیلی، زمینه انتخاب رشته‌ها و مسیرهای تخصصی متناسب با استعدادها، علایق و نیازهای جامعه فراهم خواهد شد. در این دیدگاه، زمان و نحوه ورود به مسیرهای تخصصی نیز از موضوعاتی است که باید در بررسی‌های کارشناسی تعیین تکلیف شود.
وی خاطرنشان کرد: در الگوی دوم اصل بر آن است که طلاب ابتدا به دانش‌ها و توانمندی‌های مشترک دست یابند و پس از آشنایی بیشتر با حوزه‌های علمی و روشن‌ترشدن استعدادها و علایق آنان، در مقاطع بعدی به سمت رشته‌ها و مأموریت‌های تخصصی هدایت شوند. البته درباره زمان آغاز تخصصی‌شدن آموزش‌ها و اینکه این فرایند از کدام مقطع صورت گیرد، دیدگاه‌ها و پیشنهادهای مختلفی مطرح شده است.
حجت الاسلام والمسلمین مقیمی‌حاجی تصریح کرد: انتخاب میان این رویکردها، تصمیمی زیربنایی است؛ زیرا بر نحوه تعریف مقاطع تحصیلی، محتوای دروس، شرایط ورود به رشته‌های تخصصی، مسیر ادامه تحصیل و نوع توانمندی‌های دانش‌آموختگان اثر می‌گذارد. ازاین‌رو، پیش از ورود به طراحی جزئیات برنامه‌های درسی، باید درباره چارچوب کلان و سیاست‌های حاکم بر نظام آموزشی به جمع‌بندی روشنی رسید.
تکمیل بررسی‌ها پیش از تصمیم‌گیری نهایی
معاون آموزش حوزه‌های علمیه با اشاره به ادامه فرایند مشورت و نظرخواهی گفت: هدف از برگزاری نشست‌های اخیر، تکمیل مجموعه دیدگاه‌ها و فراهم‌کردن زمینه تصمیم‌گیری آگاهانه درباره سیاست‌های کلان آموزشی است. تلاش می‌شود استدلال‌های موافقان و مخالفان هر رویکرد، همراه با پیشنهادهای تکمیلی استادان و مدیران، به‌صورت منظم تدوین و برای بررسی مجدد در اختیار شورای عالی حوزه‌های علمیه قرار گیرد.
وی همچنین از پیگیری پرسش دوم در این فرایند خبر داد و افزود: پس از بررسی ساختار کلی نظام آموزشی، موضوع مهم دیگر به اهداف و خروجی‌های هر مقطع تحصیلی و تعیین دانش‌ها، مهارت‌ها و شایستگی‌های مورد نیاز در هر مرحله مربوط می‌شود. این موضوع نیز در سال گذشته مورد بحث قرار گرفته و دیدگاه‌های ارائه‌شده درباره آن در حال تکمیل و بازنگری است.
حجت الاسلام والمسلمین مقیمی‌حاجی خاطرنشان کرد: در جلسات اخیر برخی پیشنهادهای مربوط به اهداف و خروجی‌های مقاطع تحصیلی بسط داده شده و موضوعات و افق‌های جدیدی به آنها افزوده شده است. مجموعه این مباحث در جزوه کارشناسی تکمیل خواهد شد تا نظرات مطرح‌شده با حفظ امانت و به‌صورت جامع در اختیار مسئولان مربوط قرار گیرد.
وی در پایان تأکید کرد: بررسی سیاست‌های کلان و ساختار نظام آموزشی باید با مشارکت استادان، مدیران و صاحب‌نظران حوزه انجام شود تا تصمیم نهایی، ضمن توجه به تنوع نیازهای جامعه و مأموریت‌های حوزه، از پشتوانه کارشناسی کافی برخوردار باشد و زمینه طراحی برنامه‌های آموزشی متناسب با اهداف و نیازهای آینده حوزه‌های علمیه را فراهم کند.
مدیران مدارس علمیه قم درباره تحول نظام آموزشی حوزه چه دیدگاه‌هایی دارند؟
در این نشست، سه رویکرد اصلی درباره ساختار نظام آموزشی حوزه مورد بحث قرار گرفت: طراحی چند نظام آموزشی مستقل متناسب با مأموریت‌های مختلف، استقرار یک نظام جامع و طولی برای همه طلاب و پیش‌بینی یک نظام اصلی همراه با مسیرهای آموزشی ویژه برای برخی مأموریت‌ها.
تأکید بر نظام آموزشی جامع و طولی
حجت‌الاسلام والمسلمین مجتبی وافی مدیر مدرسه علمیه ملاصادق با اشاره به تجربه نظام‌های آموزشی موازی، گفت: همه طلاب باید ابتدا از دانش‌های پایه و مشترک برخوردار شوند و پس از آن، مسیرهای تخصصی متناسب با استعداد و علاقه آنان شکل بگیرد.
وی اظهار کرد: نباید از ابتدای ورود به حوزه و بر اساس پیش‌فرض‌هایی درباره توانایی افراد، آنان را از یکدیگر جدا کرد؛ چراکه استعدادها و علایق طلاب ممکن است در سال‌های بعد روشن‌تر شود.
حمایت از الگوی نظام آموزشی طولی و جامع
حجت‌الاسلام والمسلمین امین کرادی مدیر مدرسه علمیه ائمه اطهار(ع) نیز از الگوی نظام آموزشی طولی و جامع حمایت کرد و گفت : طلاب با وجود تفاوت در مسئولیت‌ها و رشته‌های آینده، به مجموعه‌ای از دانش‌ها و مبانی مشترک نیاز دارند.
وی طراحی چند نظام آموزشی مستقل را مستلزم توجه به پیامدهای اجرایی دانست و تأکید کرد: چنین رویکردی ممکن است به تکرار ساختارهای موجود یا دشواری در ادامه مسیر تحصیلی طلاب منجر شود.
ضرورت وجود یک دوره عمومی مشترک
حجت‌الاسلام والمسلمین غلامرضا حسنی مدیر مدرسه علمیه امام محمدباقر(ع) قم هم بر ضرورت وجود یک دوره عمومی مشترک تأکید کرد و گفت: سوابق تحصیلی طلاب باید در طراحی برنامه آموزشی مورد توجه قرار گیرد.
وی خاطرنشان کرد: افرادی که پیش‌تر در دانشگاه یا رشته‌های مرتبط، برخی دروس را فراگرفته‌اند، نباید بدون بررسی سوابق علمی خود ناگزیر به تکرار کامل همان دروس باشند و لازم است امکان تطبیق و معادل‌سازی علمی برای آنان پیش‌بینی شود.
لزوم جلوگیری از طولانی‌شدن غیرضروری دوره تحصیل
حجت‌الاسلام والمسلمین رفیعی‌پور مدیر مدرسه علمیه امام حسن مجتبی(ع) هم با تأکید بر دشواری تشخیص استعداد و مسیر آینده طلاب در سال‌های ابتدایی تحصیل، از نظام آموزشی طولی حمایت کرد.
وی اظهار کرد: جداسازی زودهنگام طلاب بر اساس مدرک ورودی یا تصور اولیه از توانایی‌های آنان می‌تواند زمینه تغییر مسیر و بروز مشکلات آموزشی را فراهم کند.
حجت الاسلام والمسلمین رفیعی پور افزود: مدت دوره عمومی باید به‌گونه‌ای تعیین شود که ضمن تأمین مبانی علمی، از طولانی‌شدن غیرضروری دوره تحصیل نیز جلوگیری شود.
اصلاح محتوای دوره عمومی
حجت‌الاسلام والمسلمین عباسی مدیر مدرسه علمیه شهید ثانی نیز با حمایت از نظام آموزشی طولی، اصلاح محتوای دوره عمومی را ضروری دانست و پیشنهاد کرد : مدت این دوره و حجم دروس متناسب با شرایط ورودی‌ها بازنگری شود.
وی همچنین بر ضرورت بررسی دروسی که برای همه رشته‌ها جنبه پایه‌ای دارند و تکمیل محتوای آموزشی مورد نیاز تأکید کرد.
ضرورت توجه به تفاوت سطح علمی و پیشینه تحصیلی ورودی‌ها
حجت‌الاسلام والمسلمین محمد درستی مدیر حوزه علمیه بقیةالله(عج) قنوات نیز نظام آموزشی طولی را دارای مشکلات کمتری دانست، اما بر ضرورت توجه به تفاوت سطح علمی و پیشینه تحصیلی ورودی‌ها تأکید کرد.
وی خاطرنشان کرد: شرایط طلبه‌ای با مدرک سیکل، دیپلم یا تحصیلات دانشگاهی یکسان نیست و باید در طراحی دوره عمومی و تعیین مدت آن، این تفاوت‌ها مورد توجه قرار گیرد.
یک نظام اصلی و جامع طراحی شود
حجت‌الاسلام والمسلمین سید ابراهیم مؤمنی مدیر مدرسه علمیه چهارده معصوم(ع) هم با اشاره به تجربه اجرای برنامه‌های آموزشی مختلف تأکید کرد: انتخاب الگوی مناسب بدون توجه به سازوکار اجرا کافی نیست.
وی با اشاره به تغییر مسیر برخی طلاب میان نظام‌های آموزشی و مشکلات تطبیق دروس، پیشنهاد کرد یک نظام اصلی و جامع طراحی شود و مسیرهای ویژه، در صورت ضرورت، به‌گونه‌ای تعریف شوند که طلاب بتوانند تا رسیدن به هدف تعیین‌شده در همان مسیر ادامه تحصیل دهند.
تأکید بر ظرفیت مسیرهای آموزشی متنوع
حجت‌الاسلام والمسمین علیزاده مدیر مدرسه علمیه مدینةالعلم نیز با طرح دیدگاهی متفاوت، بر ظرفیت نظام‌های آموزشی موازی تأکید کرد و گفت: تنوع مسیرهای آموزشی می‌تواند زمینه پاسخ‌گویی به اهداف گوناگون، جذب گروه‌های بیشتری از علاقه‌مندان و افزایش کارآمدی آموزش را فراهم کند.
وی همچنین رقابت میان مسیرهای آموزشی و امکان آماده‌سازی سریع‌تر برخی طلاب برای فعالیت‌های تخصصی را از جمله ظرفیت‌های این الگو دانست.
ضرورت توجه به پیامدهای جداسازی زودهنگام طلاب
حجت‌الاسلام والمسلمین جمالی از فعالان آموزشی مرتبط با مؤسسه عالی فقه و علوم اسلامی هم با اشاره به تجربه نظام‌های موازی، بر ضرورت توجه به پیامدهای جداسازی زودهنگام طلاب تأکید کرد.
وی همچنین خواستار روشن‌شدن جایگاه فقه در الگوی پیشنهادی شد و این پرسش را مطرح کرد که آیا فقه صرفاً یکی از رشته‌های تخصصی در کنار سایر رشته‌هاست یا باید به‌عنوان یکی از پایه‌های روش‌شناختی و علمی حوزه، در مسیر تحصیلی رشته‌های دیگر نیز امتداد داشته باشد؟.
سه هدف برای دوره عمومی حوزه
در بخش دیگری از نشست، اهداف دوره عمومی و میزان توانمندی مورد انتظار از طلاب در پایان این مقطع بررسی شد. در این زمینه، سه هدف اصلی شامل آشنایی با علوم پایه مورد نیاز رشته‌های تخصصی، شناخت رشته‌ها و کشف استعداد طلاب و برخورداری از توانایی لازم برای ایفای حداقل نقش اجتماعی روحانیت مطرح شد.
ضرورت توجه هم‌زمان به مبانی علمی
حجت‌الاسلام والمسلمین عباسی مدیر مدرسه علمیه شهید ثانی با اشاره به این اهداف بر ضرورت توجه هم‌زمان به مبانی علمی، شناخت مسیرهای تخصصی و توانایی ایفای نقش اجتماعی تأکید کرد.
وی همچنین یادآور شد که تربیت اخلاقی و معنوی باید در تمام مراحل آموزش حضور داشته باشد و برنامه‌ها نیز با توجه به تفاوت پیشینه تحصیلی طلاب، انعطاف لازم را داشته باشند.
ضرورت ایجاد توازن میان آموزش‌های علمی و مهارتی
در ادامه این بحث، حاضران درباره میزان آموزش‌های لازم برای دستیابی به این اهداف تبادل نظر کردند. یکی از موضوعات مورد تأکید، ضرورت ایجاد توازن میان آموزش‌های علمی و مهارتی و اختصاص زمان کافی به تربیت و تهذیب بود؛ به‌گونه‌ای که دوره عمومی صرفاً به گذراندن دروس محدود نشود و زمینه رشد هویتی و اخلاقی طلبه نیز فراهم شود.
همچنین بر این نکته تأکید شد که تعیین مدت دوره عمومی باید با توجه به اهداف و خروجی‌های آن انجام گیرد. اگر قرار باشد طلبه در پایان این دوره، علاوه بر برخورداری از مبانی علمی، توانایی ایفای حداقل نقش اجتماعی را نیز کسب کند، لازم است محتوای درسی و مهارت‌های مورد نیاز به‌صورت دقیق مشخص شود.
توجه به تفاوت ورودی‌ها و استعدادیابی
یکی دیگر از محورهای نشست، تفاوت میان طلاب ورودی با مدارک تحصیلی مختلف و چگونگی تأثیر این تفاوت‌ها بر برنامه آموزشی بود. حاضران تأکید کردند که طراحی یک برنامه یکسان، بدون توجه به پیشینه علمی و نیازهای آموزشی افراد، ممکن است موجب تکرار برخی دروس یا افزایش غیرضروری مدت تحصیل شود.
در این زمینه، پیشنهاد شد برنامه آموزشی ضمن حفظ مبانی مشترک، از انعطاف لازم برای پاسخ‌گویی به شرایط مختلف برخوردار باشد. همچنین استعدادیابی و آشنایی با رشته‌های تخصصی باید به‌گونه‌ای انجام شود که طلبه فرصت کافی برای شناخت توانمندی‌ها و علایق خود داشته باشد و انتخاب مسیر تخصصی صرفاً بر اساس برداشت‌های اولیه صورت نگیرد.
بررسی جایگاه فقه و اصول در مقاطع مختلف
در بخش پایانی مباحث جایگاه فقه و اصول در دوره عمومی و مقاطع تخصصی مورد توجه قرار گرفت. برخی حاضران با تأکید بر نقش بنیادین این دو دانش در هویت علمی حوزه، معتقد بودند که فقه و اصول باید در تمام مسیر آموزشی، حتی برای طلاب رشته‌های غیر فقهی، جایگاه متناسب خود را حفظ کند.
در مقابل، درباره میزان و چگونگی امتداد آموزش فقه و اصول در رشته‌های مختلف نیز بحث شد؛ به این معنا که باید مشخص شود طلاب رشته‌هایی مانند تفسیر، علوم عقلی و تربیت، تا چه مرحله‌ای به آموزش مشترک فقه و اصول نیاز دارند و چه میزان از برنامه آنان باید به دانش تخصصی رشته انتخابی اختصاص یابد.
در جمع‌بندی مباحث، تعیین سهم و وزن هر یک از مؤلفه‌های آموزشی در دوره عمومی و مقاطع بعدی، از جمله دانش‌های پایه، تربیت و تهذیب، مهارت‌های مورد نیاز برای ایفای نقش اجتماعی، آشنایی با رشته‌های تخصصی و میزان آموزش فقه و اصول، از موضوعات مهم برای ادامه بررسی‌های کارشناسی عنوان شد.
نظرات
نظر شما ثبت شد؛ پس از بررسی، در صورت تأیید نمایش داده می‌شود.
هنوز نظری منتشر نشده است.