لزوم ورود بخش خصوصی به تولید لکوموتیو؛ پروژه‌های ریلی معطل تأمین مالی

صنعت لکوموتیوسازی ایران طی دو دهه گذشته مسیر قابل توجهی را از وابستگی به واردات به سمت طراحی، تولید، بازسازی و تعمیرات داخلی پیموده است. شکل‌گیری دانش فنی، سرمایه‌گذاری صنعتی و تربیت نیروی انسانی متخصص باعث شده است مجموعه‌هایی نظیر مپنا و واگن پارس بخش مهمی از زنجیره تولید لکوموتیو و تجهیزات ریلی را در داخل کشور پایه‌گذاری کنند.

با این وجود، این صنعت در حال حاضر با چالشی دوگانه دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ از یک طرف شبکه ریلی کشور با کمبود لکوموتیو و فرسودگی ناوگان کشش روبه‌روست و از طرف دیگر، بخشی از ظرفیت تولید داخلی به دلیل نبود سفارش پایدار و تأمین نشدن منابع مالی با خطر کاهش فعالیت مواجه شده است.

یکی از نمونه‌های بارز این وضعیت، قرارداد تولید ۴۰ دستگاه لکوموتیو MAP30 شرکت مپنا با راه‌آهن است. این لکوموتیو با توان ۴ هزار اسب‌بخار در داخل کشور طراحی و تولید شده، اما با وجود انعقاد قرارداد، اجرای آن به دلیل تأمین نشدن منابع مالی متوقف مانده است. اجرای این قرارداد علاوه بر کمک به تأمین بخشی از نیاز ناوگان باری، می‌تواند سفارش لازم برای استمرار فعالیت خطوط تولید داخلی و حفظ اشتغال متخصصان این حوزه را فراهم کند.

در همین رابطه، محمدرضا رضایی‌کوچی، رئیس کمیسیون عمران مجلس در گفت‌وگو با خبرنگار باشگاه خبرنگاران جوان با اشاره به اهمیت تأمین لکوموتیوهای باری و مسافری در شرایط محدودیت‌های حمل‌ونقل دریایی اظهار کرد: بر اساس اهداف برنامه هفتم، باید سهم حمل‌ونقل ریلی در جابه‌جایی بار کشور افزایش یابد و به همین منظور، توسعه شبکه ریلی و تقویت ناوگان لکوموتیو و کشنده‌ها یک ضرورت است.

وی افزود: در حال حاضر حدود ۱۰ درصد از جابه‌جایی بار کشور از طریق شبکه ریلی انجام می‌شود و بخش عمده بار همچنان در جاده‌ها جابه‌جا می‌شود؛ بنابراین لازم است زیرساخت‌های ریلی توسعه یابد تا بتوانیم سهم بیشتری از حمل‌ونقل بار را به این بخش اختصاص دهیم.

رئیس کمیسیون عمران مجلس با اشاره به اهداف برنامه هفتم در حوزه ترانزیت تصریح کرد: در این برنامه، تشکیل ستاد ترانزیت برای توسعه کریدورهای بین‌المللی کشور مورد توجه قرار گرفته است تا بتوانیم با بهره‌گیری از موقعیت جغرافیایی ایران، زمینه انتقال بار از مسیر کشورمان به سایر نقاط جهان را هموار سازیم.

رضایی‌کوچی ادامه داد: تحقق این هدف مستلزم تقویت زیرساخت‌های ریلی، تأمین لکوموتیو و کشنده و توسعه شبکه حمل‌ونقل ریلی است. اگر دولت منابع مالی لازم را در اختیار دارد، می‌تواند مستقیماً برای خرید و تأمین این تجهیزات اقدام کند، اما در صورتی که با محدودیت منابع مواجه است، باید از ظرفیت بخش خصوصی بهره گرفت.

وی با بیان اینکه ظرفیت فنی و دانش تولید لکوموتیو در داخل کشور وجود دارد، گفت: خوشبختانه شرکت‌های بزرگ داخلی از توان و ظرفیت لازم برای تولید بخشی از کشنده‌های مورد نیاز برخوردارند و از منظر دانش فنی نیز ظرفیت مناسبی در کشور ایجاد شده است.

رئیس کمیسیون عمران مجلس تأکید کرد: نباید اجازه دهیم محدودیت منابع دولتی موجب توقف توسعه ناوگان ریلی شود. دولت باید با اعتمادسازی، ایجاد مشوق و فراهم کردن جذابیت‌های سرمایه‌گذاری، بستر ورود بخش خصوصی را فراهم کند تا سرمایه‌گذاران بتوانند در این حوزه مشارکت داشته باشند.

به نظر می‌رسد در شرایطی که نیاز کشور به صدها دستگاه لکوموتیو مطرح است، استفاده از ظرفیت کارخانه‌های داخلی و تعیین تکلیف قراردادهای معطل‌مانده می‌تواند بخشی از مسیر جبران کمبود ناوگان باشد؛ مسیری که افزون بر کاهش وابستگی به واردات، به حفظ سرمایه‌گذاری‌های صنعتی و تقویت توان تولید داخل نیز یاری می‌رساند.

بر این اساس، توسعه ناوگان لکوموتیو، فعال‌سازی ظرفیت تولید داخل و رفع موانع کریدورهای ترانزیتی، سه مقوله به‌هم‌پیوسته در مسیر ارتقای جایگاه حمل‌ونقل ریلی کشور محسوب می‌شوند؛ موضوعاتی که تحقق آن‌ها فراتر از برنامه‌ریزی و هماهنگی دستگاه‌های اجرایی، نیازمند تأمین مالی پایدار و استفاده از توان بخش خصوصی است.