به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از بوشهر، در شرایطی که کاهش منابع آب زیرزمینی، افت سطح آبخوان‌ها و تداوم دوره‌های خشکسالی، مدیریت منابع آب را به یکی از مهم‌ترین چالش‌های مناطق خشک و نیمه خشک کشور تبدیل کرده است، اجرای طرح‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری به‌عنوان راهبردی مؤثر برای مهار رواناب‌های سطحی، افزایش نفوذ آب به زمین و تقویت ذخایر آب زیرزمینی اهمیت می‌یابد. در این راستا، بارش‌های اخیر در استان بوشهر با ثبت میانگین بیش از 60 میلیمتر، فرصتی مغتم برای آبگیری 100 درصدی سازه‌های آبخیزداری و استحصال حجم قابل توجهی از رواناب‌ها در سطح شهرستان‌های استان فراهم کرده است.
علیرضا منصوری، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان بوشهر، در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم با اشاره به وسعت عرصه‌های تحت مدیریت این اداره‌کل اظهار داشت: از کل مساحت استان بوشهر، یک میلیون و 739 هزار هکتار معادل 75 درصد از سطح استان را عرصه‌های ملی و اراضی تحت مدیریت منابع طبیعی تشکیل می‌دهد که با تلاش همکاران زحمتکش این حوزه و یگان حفاظت اداره و حراست می‌شود.
وی با بیان اینکه فعالیت‌های این مجموعه در حوزه‌های زمین کاشت طرح مردمی کاشت یک میلیارد درخت و آبخیزداری با جدیت دنبال می‌شود، تصریح کرد: یکی از پدیده‌ها و مخاطرات جوی پیش‌رو پدیده ال‌نینو است که در کنار موهبت الهی نزولات آسمانی، مجموعه منابع طبیعی و آبخیزداری استان اقدامات مؤثری در زمینه احداث سازه‌های آبخیزداری انجام داده است.
آبگیری مخازن سازه آبخیزداری استان بوشهر حدود 6 میلیون متر مکعب
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان بوشهر با اشاره به آمار و ظرفیت سازه‌های آبخیزداری استان افزود: در مجموع 250 سازه آبخیزداری در سطح استان بوشهر وجود دارد که حجم آبگیری مخازن آن‌ها حدود 6 میلیون متر مکعب است؛ خوشبختانه در بارندگی اخیر، در 7 شهرستان استان 100 درصد سازه‌ها آبگیری شدند و در 3 شهرستان دیگر نیز میزان آبگیری در حد قابل قبولی به ثبت رسید.
منصوری خاطرنشان کرد: با تکرار آبگیری‌ها به میزان حدود 4 بار، حجم کل استحصال آب از طریق این سازه‌ها به حدود 144 میلیون متر مکعب می‌رسد؛ همچنین حدود 45 درصد از حوزه‌های آبخیز استان مطالعه شده و آمادگی کامل برای اجرای فعالیت‌های آبخیزداری در آن‌ها وجود دارد.
وی در خصوص اقدامات بیولوژیک و بیومکانیک در کنار پروژه‌های سازه‌ای یادآور شد: در کنار احداث سازه‌های سنگین ملاتی و خاکی، اجرای کارهای بیولوژیک و بیومکانیک شامل نهال‌کاری، احداث هلالی‌های آبگیر و چاله‌زنی در دستور کار قرار دارد تا در مجموع بتوانیم در بحث تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی، کنترل سیلاب، کنترل رسوب و تقویت پوشش گیاهی در سطح استان بوشهر تأثیرگذار باشیم.
ایستگاه پخش سیلاب بر آبخوان اهرم در استان بوشهر
در این ارتباط، ایستگاه پخش سیلاب بر آبخوان اهرم در استان بوشهر، با بیش از سه دهه فعالیت تحقیقاتی و اجرایی، نمونه‌ای از ظرفیت‌های مدیریت سازگار با اقلیم در بهره‌برداری از سیلاب‌های فصلی و مقابله با پیامدهای کم‌آبی است. این ایستگاه در اراضی آبرفتی حاشیه شمالی شهر اهرم، در شرق محور ارتباطی تنگستان به دشتستان و در فاصله حدود 60 کیلومتری شرق تا شمال‌شرقی شهر بوشهر واقع شده است. حوضه آبخیز این مجموعه حدود 15 هزار هکتار وسعت دارد و عرصه اجرایی پخش سیلاب بر آبخوان آن نیز یک‌هزار و 250 هکتار است که از این میزان، 198 هکتار به جنگل‌کاری و حدود 2 هکتار به تأسیسات ساختمانی و فضای آزاد اختصاص یافته است.
مهار 300 میلیون مترمکعب سیلاب در سه دهه فعالیت
سیدرضا گلستانه، رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان بوشهر، با اشاره به سابقه فعالیت این مجموعه اظهار داشت: ایستگاه پخش سیلاب بر آبخوان اهرم از سال 1374 فعالیت خود را آغاز کرده و به‌عنوان یکی از مهم‌ترین سایت‌های الگویی و تحقیقاتی کشور در زمینه آبخوان‌داری شناخته می‌شود.
وی با بیان اینکه این طرح ملی در صورت وقوع سیلاب و با فرض 4 نوبت آبگیری در سال، ظرفیت مهار و کنترل بیش از 12 میلیون مترمکعب رواناب سطحی را دارد، تصریح کرد: با هدایت و پخش مناسب آب در عرصه‌های تعیین شده، امکان نفوذ آن به لایه‌های زیرین زمین و تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی فراهم می‌شود.
به گفته وی، این ایستگاه در طول دوره فعالیت خود، طی 92 نوبت آبگیری، بیش از 300 میلیون مترمکعب سیلاب را استحصال کرده است؛ عملکردی که باعث شده تا جایگاه آن در میان 10 ایستگاه برتر آبخوان‌داری کشور تثبیت شود.
احیای 2000 هکتار اراضی بایر و بهبود وضعیت مراتع
یکی از مهم‌ترین دستاوردهای اجرای طرح پخش سیلاب بر آبخوان اهرم، احیای بیش از 2 هزار هکتار از اراضی بایر منطقه است؛ اراضی که با بهره‌گیری از ظرفیت سیلاب‌های فصلی و افزایش رطوبت خاک، امکان بازگشت تدریجی به چرخه تولید و بهره‌برداری طبیعی را پیدا کرده‌اند.
بر اساس گزارش‌های ارائه شده از سوی مسئولان مرکز تحقیقات منابع طبیعی و آبخیزداری بوشهر، اجرای این طرح در کنار افزایش پوشش گیاهی، به بهبود وضعیت مراتع منطقه نیز کمک کرده و شرایط آن‌ها را از وضعیت بسیار ضعیف به سطح متوسط ارتقا داده است. از دیگر نتایج قابل توجه این طرح، تثبیت سطح آب‌های زیرزمینی منطقه در شرایطی است که تعداد چاه‌های کشاورزی در محدوده مورد مطالعه حدود 37 درصد افزایش یافته است.
این موضوع اهمیت مدیریت همزمان عرضه و تقاضای آب را نشان می‌دهد؛ چراکه آبخوان‌داری با افزایش فرصت نفوذ رواناب به زمین می‌تواند بخشی از فشار وارد شده بر منابع آب زیرزمینی را جبران کند، هرچند تداوم پایداری آبخوان مستلزم کنترل برداشت‌ها و مدیریت مصرف آب کشاورزی نیز خواهد بود.
ذخیره و نفوذ 900 هزار مترمکعب رواناب در سال آبی جاری
مسئولان ایستگاه تحقیقاتی آبخوان‌داری اهرم با اشاره به عملکرد این مجموعه در سال آبی 1404 - 1405 اعلام کرده‌اند که این ایستگاه تاکنون 193 میلیمتر بارندگی دریافت کرده و بر اساس برآوردهای انجام‌شده، حدود 900 هزار مترمکعب از رواناب ناشی از سیلاب‌های اخیر را ذخیره و به داخل زمین نفوذ داده است. این میزان آبگیری، علاوه بر کمک به تغذیه منابع آب زیرزمینی، اهمیت حفظ آمادگی زیرساخت‌های ایستگاه برای بهره‌برداری از بارش‌های ناگهانی و سیلاب‌های فصلی را دوچندان می‌کند.
در همین ارتباط، بازدید مسئولان مرکز تحقیقات بوشهر از این مجموعه با هدف بررسی روند اجرای عملیات عمرانی و اصلاحات ساختمانی، ارزیابی خسارات ناشی از سیلاب‌های اخیر و شناسایی نیازهای اعتباری برای بهبود شرایط آبگیری انجام شد. مسئولان مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان بوشهر با تأکید بر اهمیت راهبردی این ایستگاه، حمایت از فعالیت‌های علمی و اجرایی و تأمین زیرساخت‌های مورد نیاز آن را از اولویت‌های خود عنوان کرده‌اند.
توسعه سامانه‌های پایش؛ گامی برای مدیریت علمی آبخوان
در کنار فعالیت‌های اجرایی و آبگیری، توسعه زیرساخت‌های پایش هواشناسی و هیدرولوژیکی نیز از اقدامات مهم انجام شده در ایستگاه پخش سیلاب بر آبخوان اهرم است. در این چارچوب، تجهیزات الکترونیکی شامل باران‌سنج و بادسنج، سطح‌سنج‌های الکترونیکی چاه‌های پیزومتری «منصوری جنوبی» و «کناری» و همچنین سطح‌سنج لیزری هیدرومتری نصب و راه‌اندازی شده‌اند.
کارشناسان مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی بوشهر معتقدند که اندازه‌گیری دقیق پارامترهای جوی و تغییرات سطح آب زیرزمینی، نقش مهمی در شناخت رفتار آبخوان، ارزیابی میزان نفوذپذیری عرصه‌های پخش سیلاب و تحلیل آثار بلندمدت این طرح دارد. همچنین در ادامه برنامه‌های نگهداری و کالیبراسیون تجهیزات نیز عملیات جداسازی و بازرسی دوره‌ای تجهیزات الکترونیکی با همکاری کارشناسان مرکز تحقیقات و شرکت آب سامان ابرگان انجام شده است.
دستاوردهای زیست‌محیطی؛ از تقویت پوشش گیاهی تا حفاظت از حیات‌وحش
عملکرد ایستگاه آبخوان‌داری اهرم تنها به مهار سیلاب و تغذیه سفره‌های زیرزمینی محدود نمی‌شود و آثار مثبت آن در حوزه محیط زیست و منابع طبیعی منطقه نیز قابل توجه است. افزایش رطوبت خاک، بهبود شرایط رشد پوشش گیاهی، تقویت مراتع، ایجاد زیستگاه مناسب برای حیات‌وحش و پرندگان و ارتقای شرایط اکولوژیکی از جمله نتایج گزارش شده اجرای این طرح است.
افزون بر این، توسعه پوشش گیاهی و بهبود منظر طبیعی منطقه، ظرفیت‌های مناسبی برای بهره‌برداری گردشگری و افزایش رفاه اجتماعی ساکنان محلی فراهم کرده است. این دستاوردها نشان می‌دهد که طرح‌های پخش سیلاب بر آبخوان، در صورت مکان‌یابی مناسب، طراحی اصولی و نگهداری مستمر، می‌توانند علاوه بر تأمین منافع آبی، به حفاظت از خاک، احیای منابع طبیعی و بهبود شرایط زیست‌محیطی نیز کمک کنند.
ضرورت حمایت اعتباری و تقویت زیرساخت‌های ایستگاه
با وجود دستاوردهای قابل توجه ایستگاه پخش سیلاب بر آبخوان اهرم، تداوم فعالیت مؤثر آن به برطرف کردن محدودیت‌های زیرساختی، تأمین اعتبارات مورد نیاز، نگهداری مستمر تأسیسات و تقویت نیروی انسانی وابسته است. مسئولان مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی بوشهر با اشاره به محدودیت نیروی انسانی و خسارات وارد شده به بخشی از تأسیسات در پی سیلاب‌های اخیر، بر ضرورت پشتیبانی اعتباری و اصلاح زیرساخت‌های آبگیری این مجموعه تأکید کرده‌اند.
ایستگاه پخش سیلاب بر آبخوان اهرم اکنون با برخورداری از تجربه بیش از 30 سال فعالیت، دستاوردهای قابل توجه در احیای اراضی و تغذیه منابع آب زیرزمینی و ظرفیت تحقیقاتی و الگویی در سطح ملی، می‌تواند به‌عنوان یکی از نمونه‌های موفق مدیریت آب در مناطق خشک و نیمه خشک مورد توجه قرار گیرد.
تجربه این مجموعه نشان می‌دهد که در استانی مانند بوشهر که بخش قابل توجهی از منابع آب آن به سفره‌های زیرزمینی وابسته است، تبدیل سیلاب‌های کوتاه‌مدت و پرحجم به ذخایر پایدار زیرزمینی، ضرورتی راهبردی برای حفاظت از منابع طبیعی، پشتیبانی از کشاورزی و کاهش آسیب‌پذیری در برابر خشکسالی به شمار می‌رود.
نظرات
نظر شما ثبت شد؛ پس از بررسی، در صورت تأیید نمایش داده می‌شود.
هنوز نظری منتشر نشده است.