اجرای طرح شناسنامه‌دار کردن کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها در تهران با هدف ثبت هویت کاربران و بررسی سوابق سوخت‌گیری آغاز شد. این اقدام در راستای سیاست‌های کلان برای مدیریت هدفمند مصرف بنزین و جلوگیری از انحراف سوخت صورت می‌گیرد.

به گزارش بخش اقتصاد وبانگاه بر اساس داده‌های خبری منتشر شده در باشگاه خبرنگاران جوان، سهم قابل توجه کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها در سوخت‌گیری بنزین، سیاست‌گذاران حوزه انرژی را بر آن داشت تا طرحی نو دراندازند. این کارت‌ها که بدون ثبت دقیق هویت استفاده‌کننده و اطلاعات خودرو به کار می‌روند، رصد الگوی مصرف و شناسایی موارد احتمالی انحراف سوخت را با چالش مواجه می‌کردند. در همین راستا، طرح شناسه‌دار کردن سوخت‌گیری با کارت اضطراری جایگاه‌ها با هدف ثبت اطلاعات کاربران، شفاف‌سازی تراکنش‌ها و فراهم کردن زمینه مدیریت هدفمند مصرف بنزین در دستور کار قرار گرفته و اجرای آزمایشی آن از تهران آغاز شده است.

بر اساس آمارهای منتشر شده، در بخش قابل توجهی از سوخت‌گیری‌های بنزین، از کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها استفاده می‌شود. کرامت ویس‌کرمی، مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران، اعلام کرده است که در ۱۶ روز نخست شهریور ماه، حدود ۴۱ درصد از مصرف روزانه بنزین از طریق این کارت‌ها صورت گرفته است. این موضوع بر ضرورت شناسایی دقیق‌تر تراکنش‌های سوخت‌گیری و بررسی الگوی مصرف تأکید دارد.

قوانین بودجه سنواتی وزارت نفت را مکلف به کاهش استفاده از کارت اضطراری جایگاه و افزایش سهم کارت سوخت شخصی کرده است. دلیل این سیاست، امکان ثبت و بررسی دقیق‌تر اطلاعات خودرو، میزان سوخت‌گیری و محل مراجعه در زمان استفاده از کارت شخصی است، در حالی که پیش از این طرح، انتساب دقیق تراکنش‌های کارت اضطراری به فرد استفاده‌کننده با محدودیت‌هایی روبرو بود.

مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی با اشاره به تجربه اجرای سیاست‌های پیشین، خاطرنشان کرد که حذف ناگهانی کارت‌های جایگاه می‌تواند مشکلاتی برای دارندگان کارت سوخت شخصی ایجاد کند. بنابراین، شناسنامه‌دار کردن تراکنش‌های کارت اضطراری به عنوان یک راهکار مکمل در نظر گرفته شده است.

یکی از تجربیات موفق در زمینه مدیریت مصرف سوخت، اجرای مصوبه سه‌نرخی شدن بنزین بود. پیش از اجرای این مصوبه، سهم کارت جایگاه از سوخت‌گیری بنزین حدود ۴۲ درصد بود که پس از آن به حدود ۲۵ درصد کاهش یافت. این روند نشان‌دهنده تأثیر تغییر سیاست‌ها و نرخ سوخت بر نحوه استفاده از کارت‌ها است.

طرح شناسه‌دار کردن کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها، صرفاً یک اقدام فنی نیست، بلکه مبنای قانونی نیز دارد. این طرح با استناد به قانون برنامه پنج‌ساله هفتم پیشرفت و در راستای راهبرد تخصیص بهینه و هدفمند سهمیه سوخت خودروها و موتورسیکلت‌های شخصی تدوین شده است. هدف اصلی این طرح، فراهم کردن امکان ثبت اطلاعات فرد استفاده‌کننده، محل سوخت‌گیری و میزان سوخت دریافتی است.

اجرای آزمایشی این طرح ابتدا در تعدادی از جایگاه‌های شهر تهران آغاز شد و به تدریج به ۱۸۰ جایگاه گسترش یافت. قرار است پس از تکمیل اجرای طرح در تهران، این فرآیند در کلان‌شهرهای دیگر و سپس سایر مناطق کشور دنبال شود. میانگین زمان انجام هر فرایند سوخت‌گیری حدود ۳۰ ثانیه تا کمتر از یک دقیقه تخمین زده می‌شود.

یکی از نتایج اولیه اجرای طرح، شناسایی سوخت‌گیری‌های پرتکرار بوده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که موردی مشاهده شده که یک فرد ۱۰۵ بار سوخت‌گیری کرده و بیش از ۲ هزار لیتر بنزین دریافت نموده است. این اطلاعات، مبنایی برای بررسی‌های تکمیلی و شناسایی الگوهای غیرمتعارف مصرف فراهم می‌کند.

مدیر سامانه هوشمند سوخت کشور، عباس باصفا، با اشاره به افزایش استفاده از کارت‌های اضطراری، بیان داشت که در گذشته، عرضه خارج از شبکه سوخت از طریق این کارت‌ها امکان‌پذیر بود، زیرا هویت استفاده‌کننده و هدف از سوخت‌گیری مشخص نبود. شناسنامه‌دار کردن تراکنش‌ها، امکان بررسی دقیق‌تر توزیع سوخت و شناسایی الگوهای غیرعادی را فراهم می‌سازد.

این طرح از طرح انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی مجزا است و از نظر مبانی قانونی و سازوکار اجرایی مستقل از یکدیگر عمل می‌کنند. با این حال، شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی آمادگی همکاری با اجرای طرح انتقال سهمیه به کارت بانکی را دارد.

در نهایت، طرح شناسنامه‌دار کردن کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها را می‌توان گامی مهم برای افزایش شفافیت در زنجیره توزیع بنزین دانست. این اقدام با ثبت هویت استفاده‌کننده، محل سوخت‌گیری و میزان بنزین دریافتی، امکان تحلیل دقیق‌تر مصرف و شناسایی موارد احتمالی انحراف سوخت را فراهم می‌سازد. موفقیت نهایی طرح به تکمیل پوشش جایگاه‌ها، رفع مشکلات اجرایی، شفافیت هزینه‌ها و اتخاذ تصمیم‌های مبتنی بر داده بستگی دارد.

©‌ شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران, سامانه هوشمند سوخت کشور, هیئت وزیران